Author: Институт перевода Библии
Date: 2023-07-13T23:56:59.572099+00:00

Изге Яҙма: Зәбүр

Изге Яҙма: Зәбүр

1. Ҡәҙерле уҡыусылар!

1. Зәбүр

1. Ҡушымталар

УЧРЕЖДЕНИЕ РОССИЙСКОЙ АКАДЕМИИ НАУК

ИНСТИТУТ ЯЗЫКОЗНАНИЯ РАН

ИЗГЕ ЯҘМА

ТӘҮРАТ · ЗӘБҮР · ИНЖИЛ

УДК 22.05

ББК 86.37

И 35

Изге Яҙма

Тәүрат. Зәбүр. Инжил

И 35 Изге Яҙма: Тәүрат. Зәбүр. Инжил. – Москва: Институт перевода Библии, Российское Библейское Общество, 2023. – 1566 с.

ISBN 978-5-93943-316-7

Географик карталар:

© UBS, 1994; © UBS, 1999; Horace Knowles © The British & Foreign Bible Society 1954, 1967, 1972

© Институт перевода Библии, перевод, комментарии, 2023

© Российское Библейское Общество, перевод, комментарии, 2023

© Оформление. Институт перевода Библии, 2023

Creative Commons: BY-NC-ND 4.0

© Институт перевода Библии; Информацию о лицензии этого издания можно найти здесь: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.ru

Институт перевода Библии

Институт перевода Библии, 101000 Москва, Главпочтамт, а/я 360
ibt_inform@ibt.org.ru

Правила использования текстов библейских переводов ИПБ: https://ibt.org.ru/ru/rules

Ҡәҙерле уҡыусылар!

Ҡәҙерле уҡыусылар!

Һеҙҙең иғтибарығыҙға Изге Яҙманың (Библияның) башҡорт телендә нәшер ителгән тулы йыйынтығын тәҡдим итәбеҙ. 66 үҙ аллы китаптан торған был Изге Яҙма грек телендә Biblia (китаптар) тип атала. Изге Яҙма ике ҙур бүлеккә: Тәүрат, Зәбүр, пәйғәмбәр ҙәрҙең яҙмаларын, шиғри һәм ғибрәтле һүҙҙәр китаптарын үҙ эсенә алған Иҫке Ғәһедкә һәм дүрт «Һөйөнөслө Хәбәр» китабынан, Ғайсаның шәкерттәренең хаттарынан торған Яңы Ғәһедкә (ул уҡыусыларға Инжил исеме менән дә билдәле) бүленә.

Иҫке Ғәһедте тәшкил иткән 39 китап, күп кенә ғалимдар фекеренсә, беҙҙең эраға тиклем XV быуатта яҙыла башлап, яҡынса бер мең йыл дауам иткән. Был китаптар боронғо йәһүд һәм өлөшләтә арами телендә яҙылған. Йыйынтыҡҡа еврей халҡының тарихы, дини ҡанундары һәм Исраил йәмғиәтенең тәртиптәре, Алланы данлаған йыр-шиғырҙар, доғалар, фәлсәфәүи уйланыуҙар, пәйғәмбәрлек ҡылыуҙар һәм башҡа күп нәмәләр ингән.

Тәүге биш китапты Тәүрат тип атайҙар. Ул «Муса пәйғәмбәрҙең биш китабы» исеме менән дә билдәле, сөнк и Муса боронғо еврейҙар тормошонда Алла һәм Уның халҡы араһында аралашсы булараҡ мөһим роль уйнай. Артабан Раббы исраилдарға биргән ерҙә уларҙың тормошо, батшаларының уңыштары һәм еңелеүҙәре тураһында бәйән ителә. Унан Алланы данларға һәм зирәк аҡылға эйә булырға өйрәткән Зәбүр һәм башҡа шиғри китаптар урын алған. Иҫке Ғәһед Алла һүҙен халыҡҡа еткергән һәм Уға тоғролоҡ һаҡларға саҡырған пәйғәмбәрҙәр китаптары менән тамамлана.

27 китаптан торған Яңы Ғәһед йыйынтығы хәҙерге йыл иҫәбе менән, йәғни Ғайса Мәсих тыуған йылдан һанағанда, беҙҙең эраның І быуатының икенсе яртыһында боронғо грек телендә ижад ителгән. Яңы Ғәһедтең үҙәген Ғайса Мәсихтең – бар кешелекте Ҡотҡарыусының тыуыуы, тормошо, өйрәтеүҙәре, үлеүе һәм терелеүе тураһында бәйән иткән дүрт «Һөйөнөслө Хәбәр» китабы тәшкил итә. «Илселәрҙең ғәмәлдәре» китабында Ғайса күккә ашҡандан һуң тәүге йылдарҙа мәсихселәрҙең йәшәү шарттары, шәкерттәренең нисек Рим империяһы буйлап Ғайса Мәсих тураһ ындағы Һөйөнөслө Хәбәрҙе тарата башлауҙары һүрәтләнә. Артабан Ғайса Мәсихтең шәкерттәренең имандаштар берҙәмлектәренә һәм айырым кешеләргә төбәп яҙған хаттары урын алған. Уларҙа Ғайса Мәсихкә булған иман һәм Алла тураһында өйрәтелә, кәңәштәр һәм нәсихәттәр бирелә.

Изге Яҙманың тулы йыйынтығы бөгөнгө көндә 700 телдә донъя күргән, ә ҡайһы бер айырым китап тары 3000-дән ашыу телгә тәржемә ителгән. Башҡорт теленә тәржемә эше Изге Яҙманы тәржемә итеү институты тәҡдиме менән 1990 йылдың баштарында уҡ башланды. Уны әҙерләү дәүерендә «Лука бәйән иткән Һөйөнөслө Хәбәр» (1996), «Яхъя бәйән иткән Һөйөнөслө Хәбәр» (2000), «Илселәрҙең ғәмәлдәре» (2002), «Марк бәйән иткән Һөйөнөслө Хәбәр» (2003) китаптары айырым баҫма рәүешендә донъя күрҙе. Ә 2014 йылда Инжил (йәғни Яңы Ғәһед) китабы тулы килеш баҫылып сыҡты.

Иҫке Ғәһедте башҡорт теленә тәржемә итеү эше иһә Рәсәй Библия йәмғиәтенең Санкт-Петербург бүлексәһе етәкселегендә 2002 йылда башланды. 2010 йылда «Башланмыш» китабы айырым баҫма булып донъя күрҙе.

Иҫке һәм Яңы Ғәһед китаптарын хәҙерге башҡорт телендә бер йыйынтыҡ аҫтында сығарыу буйынса эш 2016 йылда башланды. Әйтергә кәрәк, был уртаҡ проект Изге Яҙманы тәржемә итеү институты һәм Рәсәй Библия йәмғиәте өсөн ҙур тәжрибә булды, сөнки Иҫке һәм Яңы Ғәһед араһында тарихи, мәҙәни айырманы үҙ эсенә алған ғәйәт ҙур дәүер ята. Шулай уҡ ике китап ике телдә яҙылыуын да онотмаҫҡа кәрәк. Шуға ла уларҙы берләштереү өҫтөндә бик ентекле эшләргә тура килде.

Тәржемәсе һәм мөхәррирҙәр, шулай уҡ башҡорт, боронғо йәһүд, грек теле һәм дин ғилеме белгестәре эш барышында текс тарҙың төп нөсхәгә мәғәнәүи яҡтан тура килеүен һәм шул уҡ ваҡ ытта аңлайышлы булыуын маҡсат итеп ҡуйҙы. Төп нөсхәһе тураһында һүҙ йөрөткәндә, донъяла киң билдәле ике баҫма – Иҫке Ғәһед өсөн Biblia Hebraica Stuttgartensia һәм Яңы Ғәһед өсөн Nestle-Aland Novum Testamentum Graece күҙ уңында тотолдо. Текстарҙа башҡа боронғо сығанаҡтарға тура килгән урындар ҙа осрай, ундай айырыуса әһәмиәтле һаналған осраҡтарҙа был турала иҫкәрмәләр бар.

Тәржемә иткәндә яңғыҙлыҡ исемдәргә ҙур әһәмиәт бирелде. Башҡорт телендә ғәрәп-фарсы, рус, көнбайыш Европа телдәренән үҙләштерелгән һүҙҙәр ҙур урын биләй. Әлеге баҫмала осраған кеше исемдәре һәм урын-төбәк атамалары төп нөсхәлә (Иҫке Ғәһедтә – боронғо йәһүд телендә, Яңы Ғәһедтә – боронғо грек телендә) яңғырағанса – тартынҡы өндәр үҙгәрешһеҙ ҡалып, һуҙынҡы өндәр башҡортсаға яҡынайтып алынды.

Ислам динен ҡабул иткән башҡорттарға ғәрәп-мосолман мәҙәниәтенең йоғонтоһо ҙур була. Башҡорт теленә ғәрәп теле аша килеп ингән Ибраһим (бор. йәһ.: אַבְרָהָם, әйтелеше: Авраһам), Муса (бор. йәһ.: מֹשֶׁה, әйтелеше: Моше), Ғайса (бор. гр.: Ἰησοῦς, әйтелеше: Йесус), Яҡуп (бор. йәһ.: יַעֲקֹב, әйтелеше: Йаъаҡов), Юныс (бор. йәһ.: יוֺנָה, әйтелеше: Йона), Яхъя (бор. гр.: Ἰωάννης, әйтелеше: Йоаннес), Исмәғил (бор. йәһ.: יִשְׁמָעֵאל, әйтелеше: Йишмаъел), Йософ (бор. йәһ.: יוֺסֵף, әйтелеше: Йосеф) кеүек Изге Яҙмала осраған, боронғо йәһүд һәм боронғо грек телдәре аша килгән исемдәр барлығы эште күпкә еңеләйтте. Был исемдәрҙең барыһы ла башҡорт халҡына таныш.

Тәржемә иткәндә башҡорт телендәге өндәр үҙенсәлеге исем дәрҙе төп нөсхәһенә яҡынлаштырырға булышлыҡ итте. Башҡорт телендә, күп кенә башҡа төрки телдәрҙән айырмалы булараҡ, «һ», «ҙ», «ҫ» өндәре бар. Тап ошо өндәр ярҙамында исемдәр тулыраҡ бирелде. Мәҫәлән, русса «Ионатан» тип бирелгән исем башҡорт телендә төп нөсхәгә яҡынайтып – «Йонаҫан» (бор. йәһ.: יוֺנָתָן, әйтелеше: Йонаҫан), боронғо грек теленән рус теленә «Тавифа» тип ингән исем башҡорт телендә «Табиҫа» (бор. гр.: Ταβιθά, әйтелеше: Табиҫа) тип бирелде. Йәнә йәһүд исемдәренең аҙағында ишетелгән «һ» өнө тәржемәлә лә ҡулланылды. Мәҫәлән, руссаға «Неемия» тип тәржемә ителгән исем башҡорт телендә төп нөсхәгә яҡынайтып «Нөхәмияһ» (бор. йәһ.: נְחֶמְיָה, әйтелеше: Нехемйаһ) тип бирелде һ.б.

Ҡөҙрәтле Алланы йә Ғайса Мәсихте аңлатҡан алмаштар ҙур хәрефтән яҙылды.

Һәр айырым китап алдынан уның төп темаһын һүрәтләгән, авторын, яҙылыу ваҡытын күрһәткән инеш өлөш урын алды. Китап аҙағында һүҙлек, географик карталар, аҡса, үлсәү берәмектәре тураһында мәғлүмәт, йәһүд һәм грек телдәрендәге ҡулъяҙмаларҙан өлгөләр бар.

Башҡорт телендәге был баҫмаға рецензияны Рәсәй фәндәр академияһы Өфө федераль тикшеренеү үҙәгенең Почет Билдәһе орденлы Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты ғалимдары бирҙе. Рәсәй фәндәр академияһы Тел ғилеме институты ла ыңғай баһаланы һәм рәсми рәүештә раҫланы. Башҡортостан митрополияһы тарафынан да китап юғары баһа алды.

Изге Яҙманың тулы йыйынтығы – мәҙәни-тарихи мираҫ ҡына түгел, ул Аллаһы Тәғәлә барлыҡҡа килтергән һәммә нәмәнең – бөтә донъяның, кешелектең серҙәрен асып бирә, Алланың тәбиғәтен, Уның Үҙе бар ҡылған әҙәм балаларына булған мөнәсәбәтен күрһәтә. Шуға күрә һәр кешенең, әлеге китапты уҡып, Алланы танып белеү, Уның әҙәм балаларына булған ихтыя рына төшөнөү мөмкинлеге бар.

Рәсәй Библия йәмғиәтенең Санкт-Петербург бүлексәһе һәм Изге Яҙманы тәржемә итеү институты был китаптың башҡорт телендә донъя күреүенә күп көс һалған барыһына ла ҙур рәхмәт белдерә.

Китаптарҙың тулы һәм ҡыҫҡартылған исемдәре

ИҪКЕ ҒӘҺЕД

Башланмыш | Башланмыш | Баш
Сығыу | Сығыу | Сығ
Левиҙәр | Левиҙәр | Лев
Иҫәп алыу | Иҫәп | Иҫп
Ҡабатлап әйтелгән ҡанун | Ҡанун | Ҡнн
Нун улы Йушағ китабы | Йушағ | Йуш
Хакимдар | Хакимдар | Хак
Рут китабы | Рут | Рут
Батшалар. Беренсе китап | І Батшалар | 1 Бат
Батшалар. Икенсе китап | ІІ Батшалар | 2 Бат
Батшалар. Өсөнсө китап | ІІІ Батшалар | 3 Бат
Батшалар. Дүртенсе китап | ІV Батшалар | 4 Бат
Йылъяҙмалар. Беренсе китап | І Йылъяҙма | 1 Йыл
Йылъяҙмалар. Икенсе китап | ІІ Йылъяҙма | 2 Йыл
Ғөзәйер китабы | Ғөзәйер | Ғөз
Нөхәмияһ китабы | Нөхәмияһ | Нөх
Эстер китабы | Эстер | Эст
Әйүп китабы | Әйүп | Әйп
Зәбүр | Зәбүр | Зәб
Сөләймәндең хикмәттәре | Хикмәттәр | Хик
Вәғәзсе | Вәғәзсе | Вәғ
Йырҙар йыры | Йырҙар йыры | Йыр
Ишағыяһ пәйғәмбәр китабы | Ишағыяһ | Ишғ
Йермеяһ пәйғәмбәр китабы | Йермеяһ | Йер
Һыҡтау | Һыҡтау | Һҡт
Зөлкифел пәйғәмбәр китабы | Зөлкифел | Зөл
Даниил пәйғәмбәр китабы | Даниил | Днл
Һошеяғ пәйғәмбәр китабы | Һошеяғ | Һош
Йоил пәйғәмбәр китабы | Йоил | Йои
Ғамос пәйғәмбәр китабы | Ғамос | Ғам
Ғовадъяһ пәйғәмбәр китабы | Ғовадъяһ | Ғов
Юныс пәйғәмбәр китабы | Юныс | Юнс
Миха пәйғәмбәр китабы | Миха | Мих
Нахум пәйғәмбәр китабы | Нахум | Нхм
Хаваҡҡуҡ пәйғәмбәр китабы | Хаваҡҡуҡ | Хав
Сефанъяһ пәйғәмбәр китабы | Сефанъяһ | Сеф
Хаггай пәйғәмбәр китабы | Хаггай | Хаг
Зәкәрьяһ пәйғәмбәр китабы | Зәкәрьяһ | Зәк
Малахи пәйғәмбәр китабы | Малахи | Млх

ЯҢЫ ҒӘҺЕД

Маҫҫайос бәйән иткән Һөйөнөслө Хәбәр | Маҫҫайос | Маҫ
Маркус бәйән иткән Һөйөнөслө Хәбәр | Маркус | Мрк
Лукас бәйән иткән Һөйөнөслө Хәбәр | Лукас | Лк
Яхъя бәйән иткән Һөйөнөслө Хәбәр | Яхъя | Ях
Илселәрҙең ғәмәлдәре | Ғәмәлдәр | Ғмл
Яҡуптың хаты | Яҡуп | Яҡ
Петрустың беренсе хаты | І Петрус | 1 Птр
Петрустың икенсе хаты | ІІ Петрус | 2 Птр
Яхъяның беренсе хаты | І Яхъя | 1 Ях
Яхъяның икенсе хаты | ІІ Яхъя | 2 Ях
Яхъяның өсөнсө хаты | ІІІ Яхъя | 3 Ях
Йәһүҙәнең хаты | Йәһүҙә | Йһҙ
Паулустан римдарға хат | Римдарға | Рим
Паулустан коринҫостарға беренсе хат | І Коринҫостарға | 1 Кор
Паулустан коринҫостарға икенсе хат | ІІ Коринҫостарға | 2 Кор
Паулустан галаттарға хат | Галаттарға | Глт
Паулустан эфестарға хат | Эфестарға | Эфс
Паулустан филиппойҙарға хат | Филиппойҙарға | Флп
Паулустан колоссайҙарға хат | Колоссайҙарға | Кол
Паулустан тессалоникеларға беренсе хат | І Тессалоникеларға | 1 Тес
Паулустан тессалоникеларға икенсе хат | ІІ Тессалоникеларға | 2 Тес
Паулустан Тимоҫеусҡа беренсе хат | І Тимоҫеусҡа | 1 Тим
Паулустан Тимоҫеусҡа икенсе хат | ІІ Тимоҫеусҡа | 2 Тим
Паулустан Титусҡа хат | Титусҡа | Тит
Паулустан Филемонға хат | Филемонға | Флм
Ғивриҙәргә хат | Ғивриҙәргә | Ғвр
Яхъяға килгән асылыш | Асылыш | Асл

Зәбүр

Зәбүр

1. Инеш һүҙ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

49

50

51

52

53

54

55

56

57

58

59

60

61

62

63

64

65

66

67

68

69

70

71

72

73

74

75

76

77

78

79

80

81

82

83

84

85

86

87

88

89

90

91

92

93

94

95

96

97

98

99

100

101

102

103

104

105

106

107

108

109

110

111

112

113

114

115

116

117

118

119

120

121

122

123

124

125

126

127

128

129

130

131

132

133

134

135

136

137

138

139

140

141

142

143

144

145

146

147

148

149

150

Инеш һүҙ

Зәбүр

Йәһүдсә был китап «Тәһилим» («Маҡтау йырҙары») тип атала. Иҫке Ғәһедтең боронғо грек теленә тәржемәһендә ул ҡыллы уйын ҡоралы атамаһы буйынса «Псалтерион» тип йөрөтөлә, русса «Псалтирь» тип аталыуы ла шуға бәйле. Ә ислам динендә уны Ҡөрьәндәгесә (4:163) «Зәбүр» тип атағандар.

Китап 150 йырҙан тора (боронғо грек ҡулъяҙмаларында 151-се йыр ҙа бар). Беҙҙең тәржемәлә йырҙарҙың нумерацияһы, русса Синод тексындағы кеүек үк, тәржемәнең боронғо грек вариантына тап килә, әммә йәһүд текстарындағы һәм хәҙерге заман тәржемәләрендәге нумерациянан бер аҙ айырыла.

Зәбүр китабын хасил иткән өлөштәр түбәндәгеләр: беренсе өлөш – 1–40-сы йырҙар; икенсе өлөш – 41–71-се йырҙар; өсөнсө өлөш – 72–88-се йырҙар; дүртенсе өлөш – 89–105-се йырҙар; бишенсе өлөш – 106–150-се йырҙар. Исраил халҡы Вавилон (йәки Бабил) әсирлегенән ҡайтҡандан алып был биш йыр йыйынтығы бер китап итеп туплана. Ҡайһы бер йырҙар аҙ ғына үҙгәрештәр менән Зәбүрҙең төрлө өлөшөндә ҡабатлана (мәҫәлән, 13-сө һәм 52-се йырҙар), ҡайһы берҙәре Иҫке Ғәһедтең башҡа урындарында ла осрай (мәҫәлән, 17-се йыр менән ІІ Батшалар 22-се бүлек).

Был йырҙар формаһы һәм йөкмәткеһе буйынса төрлө. Улар араһында Алланан ярҙам, дошмандарҙан яҡлау һәм уларға яза биреүҙе һорап ялбарғандар бар. Алланың сикһеҙ мәрхәмәтенә һәм ауыр саҡтарҙағы ярҙамына шөкөр ҡылыу ҙа күп. Ҡайһы бер йырҙар Алла һаҡлап йөрөткән һәм еңеүҙәр яулаған Исраил батшаһын данлай. Икенселәрендә боронғо Исраил тарихынан ваҡиғалар иҫкә алына. Был китаптың төп шәхесен, Яратыусы һәм Бар ҡылыусы Алланы маҡтаған һәм данлаған йырҙар, моғайын, иң сағыуҙарылыр. Һәр кем был китапта кәйефен йә хәлен сағылдырған доғаны таба алыр – Зәбүр һәр ваҡыт төрлө халыҡтарҙа күңелендә иман йөрөткән һәр кем өсөн доға дәреслеге булып тора. Төрлө милләт шағирҙары, был китаптағы образдарҙы һәм алымдарҙы ҡулланып, туған телдәрендә мөҡәддәс йырҙар ижад иткән.

Ҡайһы бер йырҙарҙың башында ниндәй тарихи шәхескә йә ваҡиғаға бәйле булыуы аталған, Дауыт батша исеме бөтәһенән дә йышыраҡ телгә алына. Уның был йырҙарға ниндәй ҡыҫылышы булғанын әйтеүе ҡыйын: автормы ул, йә төп шәхесме, әллә ошо шиғри жанрҙы нәҡ ул сығарғанмы? Был йырҙарҙы беҙ «Дауыттың мәҙхиәһе» тип бирәбеҙ.

Бынан тыш, йырҙарҙың башында көйө һәм ниндәй уйын ҡоралында башҡарылырға тейешлеге буйынса күрһәтмәләр осрай. Был йәһүд терминдарының мәғәнәһе тулыһынса асылмаған, шуға улар яҡынса ғына тәржемә итеп бирелде.

«Села» һүҙе йыр эсендә осрай, ул йырҙы башҡарғанда пауза яһау кәрәклегенә ишаралыр, моғайын. Уны беҙ шул килеш алдыҡ.

Ҡайһы бер йырҙар (24, 33, 36, 110, 111, 118, 144) акростих ысулы менән яҙылған, йәғни һәр юл йәки строфа йәһүд алфавитының сираттағы хәрефе менән башлана. Был алым шулай уҡ Һыҡтау китабында һәм Сөләймәндең хикмәттәре китабының һуңғы бүлегендә ҡулланылған.

1

1^1Яуыздарҙың ҡотҡоһона бирелмәгән,
Гонаһлылар һуҡмағынан йөрөмәгән,
Хурлаусылар йыйынында ултырмаған –
Ниндәй бәхетле ошондай кеше!+
2Раббының ҡанунынан зауыҡланыр ул,
Көн-төн шул хаҡта уйланыр+.
3Ағын һыу буйына ултыртылған ағасҡа оҡшар,
Миҙгелендә емеш бирер,
Япрағы шиңмәҫ-һулымаҫ.
Һәр эшендә уңышҡа өлгәшер+.

4Ә яуыздар ундай түгел,

Ел осорған кәбәк кеүек улар+.

5Ямандар хөкөмдә аҡлана алмаҫ,

Тәҡүәләр йыйынында гонаһлылар урын тапмаҫ.

6Сөнки Раббы тәҡүәләрҙең юлын һаҡлар;

Яуыздарҙың юлы иһә һәләкәткә илтер+.

2

2^1Ниңә боларышалар халыҡтар,
Булмаҫтайҙы ниәт итә өммәттәр+?
2Донъя батшалары ҡуҙғалыша,
Хакимдар берләшә Раббыға һәм
Уның мәсихенә ҡаршы+.
3Әйтәләр: «Тышауҙарын өҙәйек,
Бығауҙарын алып ырғытайыҡ!»

4Күк тәхетендә ултырыусы көлә;
Бөйөк Хаким уларҙы мыҫҡыллап көлә!+
5Унан асыуланып әйтер,
Ярһыуы менән ҡурҡыуға һалыр.
6Әйтер: «Мин Сионға, изге тауыма,
Үҙемдең батшамды ултырттым»+.

7Мин, батша, Раббы ҡарарын иғлан итәм:

Ул миңә әйтте: «Һин – Минең улым,

Мин бөгөндән һиңә Ата булдым+.

8Һора Минән, милек итеп ҡәүемдәрҙе,

Биләмәгә ерҙең һәр тарафын бирәм.

9Халыҡтарҙы тимер таяҡ менән ҡырырһың;

Балсыҡ көршәктәй селпәрәмә ватырһың»+.

10Эй батшалар, аҡылға килегеҙ!

Эй донъя хакимдары, ғибрәт алығыҙ!

11Раббыға ҡурҡыу һәм хөрмәт,

Тетрәнеү һәм ҡыуаныс менән хеҙмәт итегеҙ+.

12Үбегеҙ Уның улын, юҡһа Ул асыуланыр;

Тотҡан юлығыҙҙа һәләк булырһығыҙ,

Сөнки ярһыуы тиҙ ялҡынланыр.

Уға һыйынғандар һәммәһе бәхетле!+

3

3^1Дауыттың мәҙхиәһе. Улы Авшаломдан ҡасҡан ваҡытта әйтелгән[*]+.

2Йә Раббы!

Дошмандарым ни тиклем күбәйҙе!

Күптәр миңә ҡаршы баш күтәрҙе+.

3«Алла уны ҡотҡармаясаҡ!» – тигәндәр

Эргә-тирәмдә бихисап+. Села

4Ә һин, Раббы, мине уратҡан ҡалҡанһың;
Һин – даным, башымды юғары сөйҙөрөүсе+.
5Раббыға мин ауаз һалам –
Яуап ҡайтарыр изге тауынан+. Села

6Ятам да йоҡлайым, йәнә уянам –

Раббы мине һаҡлай+.

7Ҡурҡыу юҡ солғаған ғәм халыҡтан,

Ҡамап алһалар ҙа һәр тарафтан+.

8Йә Раббым, ҡалҡ!

Ҡотҡара һал, Аллам!

Ҡундыр бар дошмандарымдың яңағына;

Ҡыра һуҡ бөтә тештәрен яуыздарҙың+.

9Ҡотолоу бары Раббынан!

Халҡың өҫтөндә булһын фатихаң!+ Села

4

4^1Йырсылар етәксеһенә: ҡыллы уйын ҡоралдары оҙатыуында. Дауыттың мәҙхиәһе+.

2Саҡырған сағымда яуап ҡайтар, ғәҙел Аллам!

Тарлығымда иркенгә сығарҙың.

Әле лә бул мәрхәмәтле, доғама ҡолаҡ һал+.

3Эй әҙәм балалары, ҡасанға тиклем

Шөһрәтем булыр хурлыҡҡа дусар?

Ҡасанғаса юҡҡа-барға күңел биреп,

Сабырһығыҙ ялғандың артынан? Села

4Белегеҙ, Раббы тоғро ҡолон Үҙенә айырып ала.

Ҡасан ғына саҡырһам да, Ул мине ишетә+.

5Ҡурҡып-тетрәнегеҙ, гонаһ ҡылмағыҙ,

Төндә ятҡанығыҙҙа уйланығыҙ, тынлыҡ һаҡлағыҙ. Села

6Тейешенсә ҡорбандар салығыҙ,

Раббыға инанығыҙ+.

7«Кем беҙгә яҡшылыҡ эшләр?» – тигәндәр күп.
Йә Раббы, йөҙөңдөң нурын өҫтөбөҙгә сәс!+
8Уларҙың мул иген һәм яңы шарапҡа
Ҡыуаныуынан ҙурыраҡ
Һөйөнөс бирҙең минең йөрәккә.

9Йән тыныслығында ятам да йоҡлайым,
Сөнки, Раббы, бары тик Һин генә
Именлектә мине йәшәтәһең!+

5

5^1Йырсылар етәксеһенә: тынлы уйын ҡоралдары оҙатыуында. Дауыттың мәҙхиәһе.

2Әйткәндәремә ҡолаҡ һал, Раббы,

Аһ-зарымды ишет!

3Ярҙам ялбарыуымды тыңла, Батшам, Аллам,

Мин Һиңә доғамды оҙатам+.

4Йә Раббы! Таң һайын ишетәһең ауазымды.

Иртә һайын Һиңә ялбарам,

Көтөп ҡалам яуабыңды+.

5Һин яуызлыҡтан хушһынған Алла түгел,
Һинең яныңда залим төйәкләнә алмаҫ.
6Хозурыңда тора алмаҫ тәкәбберҙәр,
Бөтә яманлыҡ ҡылыусыларға нәфрәтлеһең,+
7Ялған һөйләгәндәрҙе Һин юҡ итәһең;

Ҡан ҡойоусы һәм мәкерлеләр Раббы өсөн ерәнгес+.

8Ә мин тоғро мөхәббәтең муллығына күрә

Йортоңа Һинең инермен.

Мөҡәддәс ҡорамыңа йөҙ тотоп,

Тетрәнеп сәждә ҡылырмын+.

9Йә Раббы, дошмандарым ни тиклем күп минең!

Ғәҙеллегең менән мине Үҙеңдең һуҡмағыңдан етәклә,

Юлымды тура ит.

10Уларҙың ауыҙҙарында дөрөҫлөк юҡ;

Эстәре тулы емергес уйҙар.

Боғаҙҙары – асыҡ ҡәбер,

Телдәрендә – ялағайлыҡ+.

11Эй Аллам, уларҙы язала!

Яман ниәттәре үҙҙәренең баштарына етһен.

Ҡыу уларҙы һанһыҙ гонаһтары арҡаһында,

Улар Һине кире ҡаҡты.

12Һиндә ышыҡ тапҡандар барыһы ҡыуанһындар,
Һин уларҙы ҡурсалаған өсөн
Әйҙә мәңге шатланып гөрләшһендәр!
Исемеңде яратҡандар, әйҙә
Һиндә һөйөнөс тапһындар.
13Һин, Раббы, тоғроларҙы фатихалайһың;

Миһырбаның менән ҡалҡандай уларҙы ышыҡлайһың+.

6

6^1Йырсылар етәксеһенә: һигеҙ ҡыллы уйын ҡоралдары оҙатыуында. Дауыттың мәҙхиәһе+.

2Йә Раббым, асыуланып язалама мине.

Ярһыулы мәлеңдә ғазаплама+.

3Рәхимле бул, Раббы, сөнки тәҡәтем ҡалманы.

Дауалай күр, Раббы, һөйәктәрем һыҙлай.

4Ғазап сигә йәнем,

Эй Раббым, ҡасанға тиклем+?

5Борол миңә, Раббы, ҡотҡар мине!

Тоғро мөхәббәтең хаҡына ярҙам итсе.

6Үлгәс бит бер кем дә Һине иҫкә алмай.

Кем шөкөр итер Һиңә үлеләр донъяһынан?+

7Ыңғырашып хәлдән тайҙым;
Түшәгем һыу күҙ йәшемдән һәр төн,
Күп илауҙан сыланған мендәрем.
8Күҙҙәремдең нуры һүнде хәсрәтемдән,
Зәғифләнде дошмандарым арҡаһында+.

9Китегеҙ минән, яуызлыҡ ҡылыусылар!

Сөнки Раббы илағанымды ишетте+.

10Ялбарыуым Раббыға олғашты,

Ул ҡабул итер доғамды.

11Дошмандарым оятҡа ҡаласаҡ,

Барыһын дәһшәт солғап аласаҡ,

Улар мәсхәрәгә ҡалып сигенәсәк+.

7

7^1Дауыттың хәсрәт йыры. Был йыр менән ул Раббыға Бинйәмин ырыуы кешеһе Куштың һүҙҙәре арҡаһында мөрәжәғәт иткән.

2Раббым Аллам, Һиңә һыйынамын;
Һаҡла эҙәрләүселәрҙән, ҡотҡар+.
3Юҡһа арыҫландай ташланырҙар,
Йолҡҡосларҙар һәм һис кем яҡламаҫ+.
4Раббым Аллам! Ошоларҙы ҡылһам:
Ғәҙелһеҙлек менән ҡул бысратһам;
5Яҡшылығына дуҫымдың яуызлыҡ менән ҡайтарһам;
Дошманымды нахаҡҡа талаһам –+
6Әйҙә, мине ҡыуып тотһон дошман.
Йәнемде ергә иза тапаһын,
Намыҫымды тупраҡҡа бутаһын! Села

7Ярһып ҡалҡ, эй Раббым!
Баҫ ҡаршы дошмандарымдың нәфрәтенә.
Уян минең хаҡҡа, белдер хөкөмөңдө!
8Халыҡтар әйләнә-тирәңә йыйылһын,
Һин улар өҫтөнән юғарыға ашып ултыр!+
9Халыҡтарға хөкөм ҡыла Раббы.
Раббы, минең дә дәғүәмде ҡара;
Хаҡлығыма, паклығыма күрә ҡарар сығар+.
10Ахыр килһен яуыздарҙың хаслығына!
Тәҡүәгә таяныс бул, ғәҙел Алла,
Һин әҙәмдең йөрәген һәм уйҙарын һынаусы+.
11Минең ҡалҡаным – Алланан,
Саф йөрәклеләрҙе ҡотҡарыусынан!+
12Хаҡ хөкөмдар – Алла,
Хаҡһыҙлыҡҡа һәр саҡ асыу тота+.
13Әгәр кеше яуызлығын ташламаһа,
Алла ҡылысын үткерләп ҡайрар,
Йәйәһен киреп ҡуйыр+.
14Уның үлем ҡоралы әҙер,
Тоҫҡалған ялҡынлы уҡтар+.
15Кем яманлыҡ менән йөккә уҙған,
Шул яуызлыҡҡа ауырлы,
Ул ялған тыуҙырыр+.
16Кем башҡаға соҡор ҡаҙый,
Шунда үҙе барып ҡолар+.
17Яуызлығы үҙенә әйләнеп ҡайтыр,
Залимлығы үҙ башыңа төшөр.

18Мин хаҡ Раббыны данлайым,

Юғарыларҙан Юғарының исемен йырлайым!+

8

8^1Йырсылар етәксеһенә: «Гиттиҫ» көйөнә. Дауыттың мәҙхиәһе+.

2Раббы Хакимыбыҙ!

Исемең ниндәй ғиззәтле бөтә ер йөҙөндә!

Асмандан юғарыраҡ Һинең шөһрәтең!+

3Сабыйҙар, имсәк балаларҙың ауазы менән

Дошмандар һәм үслеләргә ҡаршы

Һин нығытма ҡорҙоң, уларға ахыр ҡуйҙың.

4Бармаҡтарың әүәләгән күккә баҡтым,

Һин урынлаштырған ай менән йондоҙҙарға ҡараным.

5Әҙәм заты нимә инде?
Ә Һин уның хаҡында уйлайһың!
Бәндә балаһы кем – уны хәстәрләйһең+?
6Уны Алланан саҡ ҡына түбән иттең;
Шөһрәт һәм хөрмәт тажы кейҙерҙең.
7Ҡулыңдың ижадына уны хаким ҡылдың,
Бөтә нәмәне аяғы аҫтына һалдың:+
8Эре һәм ваҡ малды,
Ҡырағай хайуанды,
9Күктәге ҡош, диңгеҙҙәге балыҡ,
Даръяларҙа йөҙгән һәммәһен.

10Эй Раббы Хакимыбыҙ,

Бөтөн ер йөҙөндә исемең ниндәй ғиззәтле!

9

9^1Йырсылар етәксеһенә: «Муҫ-лаббен» көйөнә. Дауыттың мәҙхиәһе.

2Бар күңелдән шөкөр итермен, йә Раббы,
Бөтә ғәжәйеп ғәмәлдәреңде һөйләрмен+.
3Һиндә булыр һөйөнөсөм һәм тантанам,

Исемеңә мәҙхиә йырлармын, эй Юғарыларҙан Юғары!+

4Дошмандарым кире сигенгәндә

Һөрөнөп дөмөгөрҙәр алдыңда.

5Сөнки Һин хөкөм ҡылдың, дәғүәмде ҡараның;

Ғәҙел хөкөмдар булып тәхетеңдә ултырҙың+.

6Ҡәүемдәрҙе Һин дәһшәткә һалдың,
Яуыздарҙы ҡырып ташланың,
Исемдәрен мәңгенән мәңгегә юйҙың+.
7Башҡаса юҡ дошман –
Бары ҡалды харабалар!
Ҡалаларын һепереп түктең,
Хатта хәтирәләре ҡалманы.

8Раббы мәңге хаким булыр,

Ул тәхетен хөкөм ҡылыр өсөн ҡорған+.

9Донъяны ғәҙеллек менән хөкөм итер;

Халыҡтарға хаҡ хөкөм сығарыр+.

10Иҙелгәнгә һыйыныс булыр Раббы,
Бәлә килгән саҡта – ышаныслы ышыҡ+.
11Атыңды белгәндәр Һиңә өмөт бағлар,

Сөнки, Раббы, Үҙеңде эҙләгәндәрҙе ташламайһың+.

12Сионды төйәк иткән Раббыға маҡтау йырлағыҙ!

Ғәмәлдәрен халыҡтар араһында һөйләгеҙ!

13Сөнки түгелгән ҡандың ҡонон ҡайтарыр, иҫендә тотор,

Иҙелгәндәрҙең зарын онотмаҫ.

14Ҡыҙған мине, Раббы!
Алып кит Һин мине үлем ҡапҡаһынан,
Миңә нәфрәт тотҡандарҙан
Күргән ғазабыма ҡара!+
15Шул саҡ Йәрүсәлимдең ҡапҡаларында
Һиңә маҡтау яуҙырайым,
Ҡотҡарыуыңа ҡыуанайым+.

16Ҡәүемдәр үҙҙәре ҡаҙған соҡорға ҡоланы,
Ҡорған ауҙары аяҡтарын сорнаны+.
17Раббы Үҙен танытты һәм хаҡ хөкөм ҡылды,

Залимдар үҙҙәре ҡуйған тоҙаҡҡа ҡапты+. Һиггайон[*] Села

18Яуыздар – Алланы онотҡан бар ҡәүемдәр –
Үлеләр донъяһына китер…+
19Әммә мохтаж бөтөнләйгә онотолмаҫ,
Фәҡирҙең өмөтө бушҡа булмаҫ.

20Ҡалҡ, Раббы! Әҙәм заты өҫтөн сыҡмаһын,

Ҡәүемдәргә хозурыңда хөкөм ҡылынһын!

21Уларға дәһшәт һал, Раббы!

Үҙҙәренең кеше генә булғандарын белһен. Села

22Йә Раббы, ниңә Һин ситтә тораһың?

Бәлә килгәндә Үҙеңде йәшерәһең+?

23Тәкәббер яуыздар ярлыны эҙәрләй,

Үҙҙәре ҡорған мәкергә үҙҙәре эләкһен!

24Яуыз әҙәм нәфсеһен ҡандырыр ҙа маҡтаныр;
Ҡомһоҙ – Раббыға хур бағыр, Уны ҡарғар.
25Залим, тәкәбберләнеп, Алланы һанға һуҡмаҫ,
Ул эсенән: «Алла юҡ», – тип уйлай+.
26Уның эше һәр ваҡыт уң булыр.
Һинең хөкөмдәрең уның өсөн юғары һәм алыҫ,
Дошмандарына тик көлөп ҡарар.
27Күңеленән генә: «Мин сайҡалмам! – тиер, –
Бер ваҡытта ла бәләгә ҡалмам!»+
28Ауыҙы тулы ҡарғыш, мәкер, яуызлыҡ,
Тел төбөндә – золом һәм боҙоҡлоҡ+.

29Улар ауылдарҙа боҫоп ятыр,
Аулаҡта ғәйепһеҙҙе үлтерер,
Ярҙамһыҙҙан күҙен алмай һағалар+.
30Бахырҙы эләктереп алырға
Өңөндә боҫҡан арыҫлан һымаҡ,
Йәшеренеп аңдып ятыр,
Ауына эләктереп һөйрәкләр+.

31Бисаралар сараһыҙҙан сүгеп,

Аяуһыҙҙың тырнағына ҡабыр.

32Залим әҙәм үҙ алдына: «Алла онотто, – тиер, –

Ул күҙен йомдо, бер ваҡытта ла күрмәҫ»+.

33Йә Раббы, ҡалҡ, ҡулыңды күтәр, эй Алла!

Иҙелгәндәрҙе онотма!

34Ниңә яуыз бәндә Һине хурлай,

Эсенән: «Алла минән яуап таптырмаҫ!» – тип уйлай?

35Әммә Һиңә барыһы ла мәғлүм,
Хәсрәт-әрнеүҙәрҙе күрәһең;
Бисара үҙен Һиңә тапшыра,
Етемдәрҙең Һин ярҙамсыһыһың+.

36Залимдың һәм ғәҙелһеҙҙең ҡеүәтен ҡыр,
Әйҙә, уларҙың ҡылғандары язаһыҙ ҡалмаһын,
Яуызлыҡтары эҙһеҙ юғалһын+.

37Раббы мәңгенән мәңгегә батша,

Уның еренән ят ҡәүемдәр юҡҡа сығыр+.

38Иҙелгәндәрҙең теләген ишетәһең, Раббы,
Уларҙың рухтарын нығыт,
Ҡолаҡ һалып тыңла.
39Үкһеҙҙең, иҙелгәндең хаҡын ҡайтарыр өсөн,
Фани әҙәм башҡаса дәһшәт сәсмәһен+.

10

10^1Йырсылар етәксеһенә: Дауыттың мәҙхиәһе.

Мин Раббыла таптым һыйыныс.

Нисек инде һеҙ миңә:

«Ҡош һымаҡ тауҙарға ос, ҡасып кит!+

2Ана күр, яуыздар йәйә киргән,

Саф күңеллеләргә ҡараңғыла атыр өсөн

Уҡтарын кереш өҫтөнә ҡуйған+.

3Нигеҙҙәр емерелгәндә

Иманлылар нимә эшләй ала?» – тип әйтәһегеҙ+.

4Раббы Үҙенең мөҡәддәс ҡорамында,

Раббының тәхете – күктә.

Күҙҙәре үткер: әҙәм балаларын күреп тора;

Ҡараштары уларҙы һынап баға+.

5Раббы иманлы кешене һынай,

Яуызды, золом яратыусыны йәне һөймәй+.

6Ул залимдар өҫтөнә утлы ҡуҙ, көкөрт яуҙырыр;

Көйҙөргөс ялҡынлы ел –

Уларҙың яҙмыш туҫтағына өлөш шул булыр+.

7Раббы ғәҙел, Ул ғәҙеллекте һөйөр.

Намыҫлы әҙәм Уның йөҙөн күрер+.

11

11^1Йырсылар етәксеһенә: һигеҙ ҡыллы уйын ҡоралдары оҙатыуында. Дауыттың мәҙхиәһе.

2Ҡотҡар, Раббы!

Тәҡүә бер кеше ҡалманы,

Һиңә тоғролар ҡалманы әҙәм балалары араһында+.

3Ялған һөйләйҙәр бер-береһенә;

Телдәре шыма, күңелдәрендә – хәйлә+.

4Ҡырҡып ташлаһын Раббы ялған телдәрҙе;

Маҡтансыҡ ауыҙҙарҙың өндәрен тыҡһын.

5Әйтер улар: «Телебеҙ менән еңәбеҙ!

Ауыҙ үҙебеҙҙеке – кем хужа беҙгә?»

6Әйтер Раббы: «Инде сара күрермен,
Йәберләнгән ярлыларға, ыңғырашҡан меҫкендәргә
Үҙҙәре теләгән именлекте бирермен».

7Раббының һүҙҙәре – пактан-пак:

Усаҡта ете ҡат яндырылып

Таҙартылған иң саф көмөш һымаҡ+.

8Йә Раббы, Һин уларҙы һаҡларһың,

Был нәҫелдән мәңге ҡурсаларһың.

9Һәр тарафта ҡәбәхәтлек – маҡтаулы,

Ямандар баҫты донъяны.

12

12^1Йырсылар етәксеһенә: Дауыттың мәҙхиәһе.

2Йә Раббы, ҡасанға саҡлы,

Мәңгегәме мине оноторһоң?

Минән йөҙ йәшерерһең ҡасанға тиклем+?

3Ҡасанғаса йәнем тынғы тапмаҫ,

Күңелемдә көн-төн хәсрәт булыр?

Ҡасанға тиклем дошманым өҫтөн ҡалыр?

4Ҡараһаңсы, яуап ҡайтарһаңсы, Раббым Аллам!

Күҙҙәремә нур бир, үлем йоҡоһона талмайымсы!+

5Дошмандарым: «Еңдем уны!» – тимәһендәр,

Сайҡалғанымда ҡыуана алмаһындар+.

6Мин Һинең мөхәббәтеңә өмөтләнәм,

Күңелем ҡотҡарыуыңа ҡыуанасаҡ.

Мин Һиңә йырлармын, Раббы:

«Ул миңә яҡшылыҡ ҡылды»+.

13

13^1•Йырсылар етәксеһенә: Дауыттың мәҙхиәһе.

Ахмаҡ эсенән генә уйлай: «Алла юҡ!»

Кеше боҙолдо, әшәкелеге алдан йөрөй.

Яҡшылыҡ ҡылыусы бер кем дә юҡ+.

2Раббы күктән әҙәм балаларына күҙ һала:
Аңлылар, Алланы эҙләгәндәр бармы+?
3Барыһы ла юлдан яҙған, берҙәй боҙолған;
Яҡшылыҡ ҡылған әҙәм юҡ,
Исмаһам, берәү ҡалмаған!+

4Яуызлыҡ ҡылыусылар –
Халҡымды икмәк урынына ашағандар,
Раббыны саҡырмағандар –
Бер ни ҙә аңламаймы ни+?
5Улар оло дәһшәткә төшәсәк,
Сөнки Алла тәҡүә быуын яҡлы.
6Һеҙ фәҡирҙең ниәтен бушҡа сығараһығыҙ,
Әммә Раббы уларҙың һыйынысы.

7Сиондан Исраилға ҡотолоу килһә ине!

Раббы Үҙ халҡына муллыҡ-именлек ҡайтарғас,

Яҡуп нәҫеле шатлыҡ кисерер,

Исраил халҡы ҡыуаныр!

14

14^1Дауыттың мәҙхиәһе.

Йә Раббы, сатырыңда ҡунаҡ булырға кем һуң лайыҡ?

Мөҡәддәс тауыңда йәшәргә кемдең хаҡы бар+?

2Йөрөгән юлдары камил,
Ҡылған ғәмәлдәре ғәҙел,
Йөрәктән сыҡҡан һүҙҙәре хаҡ булған,+
3Теле ғәйбәтте белмәгән,
Дуҫына зарар ҡылмаған,
Яҡынын хурламаған;+
4Аҙғынды кире ҡаҡҡан,
Раббынан ҡурҡҡанды хөрмәт иткән,
Үҙе зыян күргәндә лә,
Биргән антында ныҡ торған;+
5Бурысты файҙа алыр өсөн бирмәгән,
Ришүәт өсөн ғәйепһеҙгә ғәйеп ташламаған –
Шулай йәшәгән кеше мәңге ҡаҡшамаҫ!+

15

15^1Дауыттың шиғыры.

Һаҡла мине, эй Алла,

Мин Һиндә ышыҡ табамын.

2Раббыға әйтермен: «Һин – минең Хакимым.

Һинән башҡа минең бәхетем юҡ!»+

3Илдәге изгеләргә килгәндә: улар затлы,

Бар күңелдән уларға тартылам.

4Ят илаһтарға эйәргәндәрҙең хәсрәте артыр.

Мин боттарға ҡанлы ҡорбандар килтермәм,

Исемдәрен телемә лә алмам+.

5Раббы – минең өлөшөм, минең туҫтағым,

Минең йәрәбәм – Һинең ҡулыңда+.

6Биләмәмдең ыҙандары ниндәй гүзәл ерҙәр буйлап бара –

Ниндәй хозур милек насип иттең миңә!

7Миңә нәсихәт биргән Раббыға шөкөр итәм,

Хатта төндә лә өгөт бирә булмышым.

8Мин һәр саҡ Раббыға күҙ төбәйем,

Ул уң тарафымда торған өсөн

Бер нәмә лә мине ҡаҡшата алмаҫ+.

9Шул арҡала күңелемә шатлыҡ тула,
Рухым иһә күтәренкелектә;
Хатта тәнем именлектә булыр.

10Сөнки йәнемде үлеләр донъяһында ҡалдырмаҫһың,

Тоғро бәндәңә үлем соҡорон күрһәтмәҫһең+.

11Йәшәү юлын өйрәтерһең миңә.

Бөтмәҫ шатлыҡ Һинең хозурыңда,

Уң яғыңда мәңгелеккә – икһеҙ-сикһеҙ бәхет+.

16

16^1Дауыттың доғаһы.

Эй Раббы, хаҡ дәғүәмде тыңла,
Ялбарыуыма ҡолаҡ һал,
Хәйләһеҙ ирендәрем әйткән доғаны ишет!+
2Һинең хозурыңдан сыҡһын миңә хөкөм;
Күҙең кем хаҡлы икәнде күрһен.

3Һин йөрәгемә текәлдең,
Төндә килеп мине һынаның,
Бер ниндәй ҙә ғәйеп таба алманың,
Ауыҙымдан гонаһ һүҙ сыҡмай минең+.
4Бәндәләр нимә генә ҡылһа ла,
Мин ауыҙыңдан сыҡҡан һүҙҙәрҙе тотам,
Залимдар юлынан йыраҡ торам.
5Аҙымдарым Һинең юлдан атлай,
Тайпылыуҙы белмәй аяҡтарым+.

6Һине саҡырам, эй Алла, миңә яуап ҡайтарырһың;

Ҡолаҡ һал, әйткәндәремде ишет!
7Ғәжәйеп мөхәббәтеңде күрһәт,
Үҙеңә һыйынғандарҙы дошмандарҙан
Уң ҡулың менән һаҡла!+
8Күҙ алмаңдай һаҡла мине;
Ҡанатың аҫтына йәшер+
9Миңә һөжүм иткән яуыздарҙан,
Һырып алған үлемесле дошмандарҙан.

10Уларҙың йөрәктәрен май бөргән,
Үҙҙәре оятһыҙ маҡтаналар+.
11Улар эҙҙәремә баҫып килә,
Ҡамалайҙар мине һәр тарафтан,
Йығып һалыр өсөн һағалайҙар.
12Гүйә ҡорбанын өҙгөләргә яҫҡынған йыртҡыс,
Боҫоп, табышын аңдыған йәш арыҫлан+.

13Йә Раббы, ҡалҡ, уларҙың ҡаршыһына баҫ!

Уларҙы ергә йығып һал!

Йәнемде ҡотҡар ҡылысың менән яуыздарҙан.

14Йә Раббы, был кешеләрҙән,

Өлөштәре донъялыҡта булғандарҙан

Үҙ ҡулдарың менән ҡотҡар.

Ҡорһаҡтары хазиналарың менән тулһын,

Балалары алҡынғанса ашап туйһын,

Артҡаны ейәндәренә тороп ҡалһын!

15Мин иһә тоғролоҡ менән йөҙөңә бағырмын,

Уянғанда Һинең рәүешеңде күреүемә туҡ булырмын+.

17

17^1•Йырсылар етәксеһенә: Раббы ҡоло Дауыттың мәҙхиәһе. Раббы Дауытты бөтә дошмандарынан һәм Шаулдың ҡулынан ҡотҡарған көндө, Дауыттың Раббыға бағышлаған йыры.

2Ул былай тине:

Һөйөүем Һиңә, йә Раббым, минең ҡеүәтем!+
3Раббы – ҡаям минең, ҡәлғәм, йолоп алыусым;
Аллам – ҡаям һәм мин Унда ышыҡ табам;

Ул – ҡалҡаным, ҡотҡарыусы ҡөҙрәтем, һыйынысым!+

4Маҡтауға лайыҡ Раббымды саҡырырмын,

Дошмандарымдан мин ҡотолормон+.

5Сорнап алды мине үлем ғазаптары,
Һәләкәт ташҡыны баштан ашты,+
6Үлеләр донъяһының сынйырҙары сырманы мине,
Алда ҡоролған әжәлдең тоҙаҡтары+.
7Раббыға хәсрәт уртаһынан ялбарҙым,
Алламдан ярҙам һораным.
Ҡорамынан ауазыма ҡолаҡ һалды,
Зарым Уға барып етте+.

8Раббының асыуы ялҡынланды:
Шул саҡ ер йөҙө сайҡалды ла тетрәне,
Тауҙарҙың нигеҙҙәре һелкенде+.
9Танау тишектәренән төтөн урғылды,
Ауыҙынан ялмаусы ялҡын бөркөлдө,
Әйләнәһендә осҡон сәсрәне+.
10Аушайтты ла күк ҡабағын, Раббы килеп төштө,
Аяҡ аҫты тома ҡараңғылыҡ ине+.
11Ул бер кирубҡа менеп осто,
Ел ҡанаттарында алға елде+.
12Ҡараңғылыҡты Үҙенә япма итте,
Ямғырлы ҡара болоттарҙан Үҙенә сатыр ҡорҙо+.
13Уның хозурындағы балҡыштан,
Болоттарҙы үтә тишеп,
Боҙборсаҡ һәм утлы ҡуҙҙар яуҙы+.
14Күктәрҙә күкрәне Раббы,
Юғарыларҙан Юғары ауаз һалды,
Боҙборсаҡ һәм утлы ҡуҙ яуҙырҙы+.
15Уҡ атып, дошмандарын туҙҙырҙы,
Йәшен йәшнәтеп, уларҙы тар-мар итте+.
16Йә Раббы, дәһшәтле ауазыңдан,
Танауың бөркөгән һулышыңдан
Диңгеҙ тәрәнлектәре күренде,
Донъяның нигеҙҙәре асылды+.

17Раббы юғарынан ҡул һондо ла мине тотто;
Тәрән һыуҙарҙан күтәреп алды+.
18Ҡеүәтле дошмандан азат итте,
Минән күпкә көслө булһалар ҙа,
Күрә алмаусыларҙан ҡотҡарҙы+.
19Бәлә көнөмдә улар ҡаршыма төшкәйне,
Әммә Раббы миңә терәк булды.
20Ул мине иркенлеккә сығарҙы,
Күңеленә хуш килгәнемә күрә ҡотҡарҙы+.

21Тәҡүәлегемә күрә әжерен бирә Раббы,
Ғәмәлдәремдең сафлығына күрә бүләкләй+.
22Сөнки мин Раббының юлын тотам,
Алламдан йөҙ бороп, яманлыҡ ҡылмам.
23Уның ҡарарҙарын күҙҙә тотам,
Ҡанун-ҡағиҙәләрен ситкә типмәнем.
24Ҡаршыһында керһеҙ баҫып торам,
Гонаһ ҡылыуҙан һаҡландым+.
25Раббы минең тәҡүәлегемдең әжерен бирҙе,

Хозурында ғәмәлдәремдең сафлығына күрә бүләкләне.

26Тоғроларға Һин тоғролоҡ күрһәтәһең,

Камилдар менән камилһың.

27Ғәмәлдәрең пак Һинең пактарға,

Мәкерлеләр менән хәйләкәрһең.

28Иҙелгән бәндәләреңде ҡотҡараһың,

Тәкәбберҙең башын түбән эйҙерәһең+.

29Сырағымды тоҡандырыусы Һин, Раббым!

Аллам минең ҡараңғылығымды яҡтырта+.

30Һинең менән мин ғәскәргә ҡаршы барам,

Аллам менән диуарҙарҙы ашам.

31Алланың юлы камил.

Раббының һүҙе иретеп таҙартылғандай саф.

Ул – Үҙенә һыйынғандар өсөн ҡалҡан+.

32Раббынан башҡа тағы ла алла бармы?

Аллабыҙҙан башҡа бармы һыйыныр ҡаябыҙ+?

33Алла ҡеүәт менән билем быуа,

Ул барыр юлымды камил ҡыла.

34Аяҡтарымды боландыҡылай етеҙ итә,

Түбәләрҙә мине тотороҡло итә+.

35Ҡулымды һуғыш һөнәренә өйрәтә –

Беләгем баҡыр йәйәне бөгә ала+.

36Ҡотҡарыусы ҡалҡан бирҙең миңә,

Уң ҡулың таяныс булды,

Мәрхәмәтең мине мәртәбәле итә.

37Һин аҙымдарымды киңәйтәһең,

Шуға күрә хәлһеҙләнмәҫ аяҡтарым.

38Дошмандарымды эҙәрләп ҡыуып еттем,

Тар-мар итмәйенсә боролманым+.

39Уларҙы туҡманым, бүтән ҡалҡа алманылар,

Табан аҫтында аунап ҡалдылар.

40Алыш өсөн ҡеүәт менән билем быуҙың,

Ҡаршы баш ҡалҡытҡандарҙы аяҡ аҫтыма бырғаның.

41Дошмандарҙы арҡалары менән борҙоң,

Миңә үс тотоусыларҙы тар-мар иттем+.

42Инәлделәр, әммә ҡотҡарыусы табылманы;

Раббыны саҡырҙылар, Ул яуап ҡайтарманы+.

43Елдәге туҙан һымаҡ уларҙы борҡоттом,

Урам бысрағы ише уларҙы тапаланым+.

44Мине халыҡ фетнәләренән ҡотҡарҙың,
Ҡәүемдәргә башлыҡ итеп ҡуйҙың,
Үҙем белмәгән халыҡтар миңә хеҙмәт итә+.
45Тауышымды ишетеү менән буйһоналар,
Яттар алдымда яҡшатланалар+.
46Йөрәктәре тетрәп, ҡалтырашып,
Ҡәлғәләренән сығалар+.

47Раббы тере!

Һыйынған ҡаям мөбәрәк булһын!

Мине ҡотҡарыусы Аллам

Күктәргә күтәрелеп ҙурланһын!

48Минең өсөн үс алыусы Аллам

Халыҡтарҙы миңә буйһондорған,+

49Мине дошмандарымдан ҡотҡарған.

Һөжүм итеүселәрҙән өҫтөн сығарған,

Залим әҙәмдең ҡулынан йолоп алған.

50Шуға ят ҡәүемдәр араһында

Һине данлармын, йә Раббым,

Исемеңә мәҙхиә йырлармын+.

51Үҙе ҡуйған батшаға Ул бөйөк еңеүҙәр бирә,
Үҙенең мәсихе – Дауытҡа һәм тоҡомона
Мәңгелек тоғро мөхәббәтен күрһәтә+.

18

18^1Йырсылар етәксеһенә: Дауыттың мәҙхиәһе.

2Күктәр Алланың шөһрәтен һөйләй,

Күк көмбәҙе иғлан итә ҡулдарының эшен+.

3Көн көнгә тапшыра был һүҙҙәрҙе,

Был белемде төн төнгә еткерә.

4Телмәр ҙә юҡ бында, һөйләшеү ҙә,

Уларҙың тауышы ишетелмәй.

5Әммә ауаздары бөтөн донъяға тарала,

Хәбәрҙәре ер сиктәренә олғаша.

Раббы күктә ҡояш өсөн сатыр ҡорған+.

6Ҡояш – сымылдаҡтан сыҡҡан кейәү һымаҡ;

Шатлана, гүйә ярышҡа сыҡҡан йүгерек егет+.

7Күктең бер осонан сыға,

Икенсе осона барып байый –

Эҫеһенән һис нәмә йәшенә алмай.

8Раббының ҡануны камил – йәнде терелтә;

Раббы күрһәтмәләре ышаныслы – бер ҡатлыны зирәк итә;+

9Раббының нәсихәттәре дөрөҫ – күңелде һөйөндөрә;

Раббы бойороҡтары аныҡ – күҙҙе аса;+

10Раббынан ҡурҡыу – паклыҡ, ул мәңге дауам итә;

Раббының хөкөмдәре ышаныслы, барыһы ла ғәйәт ғәҙел+.

11Улар алтындан, саф алтын тауҙарынан ғәзизерәк;

Улар балдан, кәрәҙҙән тамылйыған балдан, татлыраҡ+.

12Мин, ҡолоң Һинең, уларҙан нәсихәт алам,

Уларға таянып йәшәгәндәр ҙур бүләк ала.

13Кем үҙенең хаталарын белер?

Йәшерендәренән пакла мине.

14Белә-күрә гонаһ ҡылыуҙарҙан һаҡла,

Улар миңә хаким була алмаһын!

Шул сағында мин камил булырмын,

Ҙур гонаһтарҙан азат ҡалырмын+.

15Ауыҙымдан сыҡҡан һүҙҙәр,
Башымдағы уй-ниәттәр,
Һинең күңелеңә хуш булһасы,
Эй Раббым, ҡаям һәм ҡотҡарыусым!+

19

19^1Йырсылар етәксеһенә: Дауыттың мәҙхиәһе.

2Бәлә килгәндә яуап ҡайтарһын һиңә Раббы,
Яҡуп Аллаһының исеме һине һаҡлаһын!+
3Мөҡәддәс торлағынан ярҙам ебәрһен,
Сиондан Ул һиңә таяныс юллаһын+.
4Бөтә саҙаҡаларыңды иҫкә алһын,

Тотош яндырыу ҡорбандарыңды ҡабул ҡылһын! Села

5Йәнең теләгәнде бирһен,
Һәр бер ниәтеңде ғәмәл итһен!+
6Ә беҙ һинең еңеүеңә шатланып гөрләшербеҙ,
Аллабыҙ исеме менән байраҡ күтәрербеҙ.
Раббы бөтә үтенестәреңде ғәмәл ҡылһын.

7Инде беләм, Раббы Үҙе мәсехләгән батшаны ҡотҡарыр,

Уға мөҡәддәс күгенән яуап бирер,

Ҡөҙрәтле уң ҡулы менән еңеү бүләк итер.

8Ҡайһылар яу арбалары,

Икенселәр аттары менән маҡтаныр.

Беҙ иһә Аллабыҙ Раббының исеме менән маҡтанырбыҙ+.

9Тегеләр сүгер һәм йығылырҙар,

Беҙ ҡалҡырбыҙ, туп-тура торорбоҙ.

10Йә Раббы, Һин батшаға еңеү бир!

Һине саҡырғанда, беҙгә яуап ҡайтар!

20

20^1Йырсылар етәксеһенә: Дауыттың мәҙхиәһе.

2Йә Раббы, Һин биргән көскә ҡыуана батша,
Һин килтергән еңеүгә сикһеҙ шатлана!+
3Йәне нимә теләй, шуны бирҙең,
Теленән төшкән үтенесен кире ҡаҡманың+. Села
4Уны изге фатихалар менән ҡаршы алдың,
Башына саф алтындан таж ҡуйҙың.
5Ул Һинән ғүмер һораны – бирҙең,
Көндәрен оҙон, мәңгелек иттең+.
6Еңеү яулатып дан ҡаҙандырҙың,
Дәрәжә, бөйөклөк менән бүләкләнең.
7Һин мәңге уны фатихалайһың,
Хозурыңдағы һөйөнөскә сорнайһың.
8Сөнки батша Раббыға инана,

Юғарыларҙан Юғарының мөхәббәте арҡаһында сайҡалмаҫ+.

9Ҡулың бар дошмандарыңа барып етер,
Уң ҡулың Һине күрә алмаусыларҙы тотор.
10Һин пәйҙә булғас, йә Раббы,
Уларҙы ҡыҙған мейестәгеләй яндырырһың;
Ярһыуың менән ялмап йоторһоң,
Ялҡыныңда яндырып бөтөрһөң+.
11Уларҙың нәҫелен – ер йөҙөнән,
Тоҡомон кеше араһынан юҡ итерһең+.
12Улар Һиңә ҡаршы мәкер ҡорҙо,

Яуызлыҡ ниәтләне, тик бер нәмә лә килеп сыҡмаҫ!

13Һин уларҙы кире ҡыуасаҡһың,

Йәйәң уларҙың йөҙөнә төбәлгән+.

14Йә Раббы, ҡалҡ, күрһәт ғәйрәтеңде!

Ҡөҙрәтеңә мәҙхиәләр уҡып, дан йырларбыҙ!

21

21^1Йырсылар етәксеһенә: «Таң боланы» көйөнә. Дауыттың мәҙхиәһе.

2Аллам, Аллам, ниңә Һин мине ташланың?

Ник алыҫһың мине ҡотҡарыуҙан,

Иңрәүемде минең ишетеүҙән+?

3Аллам, саҡырамын көндөҙҙәрен – яуап ҡайтармайһың.

Төнөн йәнә – тынғылыҡ тапмайым+.

4Һин ни ҡәҙәр мөҡәддәсһең!

Исраилдың маҡтауҙары өҫтөнә тәхет ҡорғанһың.

5Һиңә инанды аталарыбыҙ,

Ышандылар – Һин уларҙы азат ҡылдың.

6Һиңә ялбарып ҡотҡарылдылар,

Ышандылар һәм оятҡа ҡалманылар+.

7Әммә мин кеше түгелмен, бер ер ҡорто.

Әҙәм мәсхәрәһе, халыҡ хурлығы+.

8Күргән берәү ауыҙын ҡыйшайта,

Мыҫҡыллап баш сайҡай-сайҡай әйтә:+

9«Раббыға ышанған икән – Ул ҡотҡарһын,

Әгәр ҙә үҙ күрә икән – ярҙам итһен!»

10Әммә мине аналыҡтан донъяға сығарған,

Әсәм күкрәгендә мине имен һаҡлаған – Һин бит+.

11Тыуғанымдан алып Һиңә тапшырылдым,

Әсәм ҡарынынан бирле – Аллам Һинһең.

12Йыраҡлашма минән – бәлә яҡын,

Бер кем дә юҡ ярҙам ҡулы һуҙған+.

13Дошмандар үгеҙҙәй уратып алған,
Ажарлы Башан үгеҙҙәреләй ҡамалаған+.
14Ырылдап ҡорбанын йыртҡыслаған арыҫландай,
Миңә ҡарап ауыҙын ыржайтҡан.
15Һыуҙар ғына һымаҡ түгеләмен,
Таралыптар төштө һөйәктәрем;
Балауыҙҙай ирей эс-бауырым+.
16Көсөм көршәк ярсығы һымаҡ ҡороно,
Телем аңҡауға йәбеште;
Һин ятҡырҙың мине үлем тупрағына.
17Эттәр мине ҡамаланы,
Яуыздар өйөрө урап алды,
Яраланы аяҡ-ҡулдарымды+.
18Һәр һөйәгемде һанарға була.
Дошмандарым тексәйгән, тамаша ҡыла+.
19Кейемдәремде үҙ-ара бүлешәләр,
Ябынсам өсөн йәрәбә ырғыталар+.

20Йә Раббы, Һин, зинһар, йыраҡлашма,
Ҡөҙрәтем, ярҙамға ашыҡһана!
21Ҡурсаласы мине ҡылыстан,
Бөртөк йәнемде – эттәрҙең тырнағынан!+
22Ҡотҡар арыҫландың ауыҙынан,
Ҡырағай үгеҙҙәр мөгөҙөнән.
Зинһар, миңә яуап ҡайтар!+
23Исемеңде туғандарыма һөйләрмен,
Изге йыйында Һине данлармын:+
24«Эй һеҙ, Раббынан ҡурҡҡандар,
Уны маҡтағыҙ!
Яҡуп тоҡомо, Уны данла!
Тетрән Унан, эй Исраил заты!+

25Сөнки Раббы фәҡирҙең хәсрәтенә вайымһыҙ ҡалманы,

Унан екһенеп, йөҙ йәшермәне;

Ярҙам һорап ялбарғанға яуап бирҙе».

26Бөйөк йыйында Һиңә минең маҡтауым!

Һинән ҡурҡҡандар алдында

Нәҙерҙәремде үтәрмен+.

27Әйҙә, бар ярлылар ашап туйһын,

Раббыны эҙләгәндәр Уны данлаһын.

Көс һәм ҡаһарманлығығыҙ мәңге дауам итһен.

28Ер йөҙөнөң һәр тарафында ғүмер иткәндәр

Раббыны иҫкә алыр, Уға табан боролор.

Донъялағы барлыҡ ҡәбиләләр

Уның ҡаршыһында сәждә ҡылыр+.

29Сөнки батшалыҡ тәхете – Раббыныҡы,

Ҡәүемдәргә Ул хакимлыҡ итә+.

30Донъяның бар затлылары ашап туйыр,
Һәм дә Уның ҡаршыһында сәждә ҡылыр.
Тупраҡҡа төшкәндәрҙең һәммәһе –
Үҙҙәрен үлемдән һаҡлай алмағандар –
Уның хозурында теҙ сүгерҙәр.
31Нәҫелдәре Уға хеҙмәт итер,
Киләсәк быуындар бөйөк Хаким хаҡында ишетер,+
32Уның хаҡлығы, ғәмәлдәре хаҡында
Тыуасаҡ быуындарға хәбәр итерҙәр+.

22

22^1Дауыттың мәҙхиәһе.

Раббы – көтөүсем минең,
Мин һис тә мохтажлыҡ күрмәм+.
2Мине хәтфә болондарҙа ял иттерер,
Тымыҡ һыуҙарға Ул алып барыр+.
3Ул ҡабаттан мине хәлләндерер,
Исеме хаҡына дөрөҫ-хаҡ юлдан етәкләр+.
4Үлем шәүләһе баҫҡан үҙәндән
Үткән саҡта ла хәүефтән ҡурҡмам,
Сөнки Һин бит минең менән.
Ҡулыңда көтөүсе таяғың менән суҡмарың,
Шуға күрә йәнем тыныс минең+.

5Дошмандарымдың алдында
Һин миңә табын ҡорорһоң;
Башыма зәйтүн майы һөртөрһөң,
Туҫтағымды мөлдөрәмә тултырырһың+.
6Шулай, игелегең менән мөхәббәтең
Ғүмерем буйы оҙатып йөрөр.
Көндәремдең ахырына тиклем
Раббы йортонда төйәкләнермен.

23

23^1Дауыттың мәҙхиәһе.

Раббыныҡы ер йөҙө һәм ундағы бөтә нәмә,

Раббыныҡы йыһан һәм ундағы бар тереклек+.

2Ул ерҙең нигеҙен диңгеҙҙәр өҫтөндә ҡорған,

Ағым һыуҙар өҫтөндә урынлаштырған+.

3Кем сыға алыр Раббы тауына?
Мөҡәддәс урынында кем тора алыр+?
4Ҡулдары пак, йөрәге саф булған,
Буш-юҡҡа күңел һалмаған,
Ялған ант бирмәгән әҙәм+.
5Ул Раббының бәрәкәтен алыр,
Ҡотҡарыусыһы Аллала аҡлау табыр.
6Раббыны эҙләгәндәрҙең,
Яҡуп Аллаһының хозурына килгәндәрҙең
Заты бына шундай. Села

7Ҡалҡытығыҙ башығыҙҙы, эй ҡапҡалар!

Боронғо ишектәр, асылығыҙ!

Шөһрәтле Батша эскә үтһен!+

8Кем ул был шөһрәтле Батша?

Ул – көслө, ҡөҙрәтле Раббы,

Алышта ҡеүәтле Раббы+.

9Ҡалҡытығыҙ башығыҙҙы, эй ҡапҡалар!

Боронғо ишектәр, асылығыҙ!

Шөһрәтле Батша эскә үтһен!

10Кем ул был шөһрәтле Батша?

Күк ғәскәрҙәре Раббыһы Ул –

Был шөһрәтле Батша!+ Села

24

24^1Дауыттың мәҙхиәһе.

(Алеф)

Йәнемде Һиңә тапшырам, Раббы!+

(Бейт)

2Эй Аллам, мин Һиңә өмөт тотам,

Еңелеп, мәсхәрәгә ҡалыуҙан һаҡла.

Дошмандарым, минән көлөп, тантана итә алмаһын!

(Гимел)

3Һиңә өмөт бағлағандар оятҡа ҡала күрмәһен.

Мәкерле хыянат итеүселәр үҙҙәре хурлыҡҡа төшһөн+.

(Далеҫ)

4Раббы, юлдарыңды күрһәт миңә,

Һуҡмағыңдан нисек йөрөргә төшөндөр+.

(Һе)

5Хаҡлыҡ юлынан алып бар мине, өйрәт;

Мине ҡотҡарыусы Аллам бит Һин.

Ышанысым һәр саҡ Һиндә генә+.

(Зайн)

6Раббы, мәңгелектән килгән

Мәрхәмәтең менән мөхәббәтеңде иҫкә төшөр+.

(Хеҫ)

7Йәшлектә ҡылған гонаһтарымды иҫкә алма,
Яман ҡылыҡтарым өсөн язалама.
Тоғро мөхәббәтеңә күрә хәтерлә мине,
Игелегеңә күрә иҫтә тот, Раббым!+

(Теҫ)

8Раббы игелекле, ғәҙел,

Ул гонаһлыларға юл күрһәтер.

(Йод)

9Баҫалҡыларҙы хаҡлыҡ юлынан етәкләй,

Үҙ юлдарын өйрәтә уларға.

(Каф)

10Раббы менән килешеүҙе, Уның күрһәтмәләрен тотҡандар

Раббы юлында мөхәббәт һәм тоғролоҡҡа осрар.

(Ламед)

11Исемең хаҡына, Раббы, ярлыҡай күр,

Сөнки минең ғәйебем ҙур+.

(Мем)

12Кем ул Раббынан ҡурҡҡан зат?

Шуға Раббы дөрөҫ юл һайларға өйрәтер.

(Нун)

13Ул рәхәттә ғүмер итер;

Иле тоҡомона мираҫҡа ҡалыр+.

(Самех)

14Раббы Үҙенән ҡурҡҡандарға серен асыр,

Уларға Үҙ килешеүен аңлатыр.

(Ғайн)

15Күҙҙәрем һәр саҡ Раббыла минең,

Сөнки аяҡтарымды тоҙаҡтан Ул сығара+.

(Пе)

16Йөҙөңдө бор миңә, шәфҡәтле бул;

Сөнки яңғыҙмын, мохтажлыҡтамын.

(Саде)

17Күңелемдә хәсрәттәрем артты,

Ҡотҡарһаңсы мине бәләләрҙән!

18Күреп минең ғазап, ҡайғыларҙы,

Бар гонаһтарымдан ярлыҡасы!

(Реш)

19Ҡара дошмандарыма, ныҡ күбәйҙеләр,

Миңә аяуһыҙ нәфрәт менән бағалар!

(Син менән Шин)

20Һаҡла йәнемде, йолоп ал мине!

Һиңә һыйынам, хурлыҡҡа ҡалдырмаҫһың!

(Тау)

21Паклыҡ менән тоғролоҡ ҡурсалаһын мине,

Мин өмөтөмдө Һиңә бағлайым.

22Эй Алла, Исраилды бөтә бәләләренән ҡотҡар!+

25

25^1Дауыттың мәҙхиәһе.

Хаҡлығымды раҫла минең, Раббы,
Сөнки намыҫлы йәшәнем;
Һис икеләнеүһеҙ Раббыға ышандым+.
2Тикшер мине, Раббы, һынап ҡара!
Иретеп паклаған һымаҡ эс-бауырымды таҙала!+
3Һинең тоғро мөхәббәтең күҙ алдымда,
Мин Һиңә һәр саҡ тоғромон+.
4Алдаҡсы бәндәләр менән ултырманым,
Ике йөҙлөләр менән юлдаш булманым.
5Ямандарҙың йыйынына нәфрәт тотам,
Залимдар араһына инмәнем+.
6Ғәйепһеҙлегемде раҫлап,
Ҡулымды йыуырмын, Раббы.
Ҡорбан усағыңды уратып йөрөрмөн,+
7Яңғыратып шөкөрана ҡылыр,
Мөғжизәле эштәреңде һөйләр өсөн+.
8Мин яратам, Раббы, торлағыңды,
Шөһрәтең төйәкләнгән урынды.

9Мине гонаһлы бәндәләргә,

Ҡан түгеүселәргә ҡуша һепереп түкмә+.

10Уларҙың ҡулдары яуызлыҡ ҡыла,

Уң ҡулдары тулы ришүәт уларҙың+.

11Ә мин намыҫлы йәшәйем,

Йолоп ал, шәфҡәтле булсы миңә!

12Аяҡтарым тигеҙ юлға баҫты.

Йыйында Раббыға маҡтау йырлайым.

26

26^1Дауыттың мәҙхиәһе.

Раббы – минең яҡтылығым, ҡотҡарыусым,
Кемдән ҡурҡайым мин?
Раббы – тормошом ҡәлғәһе,
Кемдән өркәйем мин+?
2Йотмаҡ булып ташланған яуыздар –

Күрә алмаусылар, дошмандарым – абынып ергә ауасаҡ.

3Тотош туплам булып ҡалҡһалар ҙа,

Йөрәгемде ҡурҡыу алмаясаҡ.

Хатта ҡаршы һуғыш асһалар ҙа,

Ышанысым һис юғалмаясаҡ+.

4Раббынан мин бер генә нәмә һораным,
Тик бер генә нәмә теләгәнем:
Ғүмерем буйы өйөндә төйәкләнәйем,
Раббының күркәмлегенә хайран булып,
Һәр ваҡыт ҡорамында яуап көтәйем+.
5Афәт көнөмдә мине сатырына йәшерер,
Уның иң аулаҡ ерендә һаҡлар,
Бейек ҡая башына баҫтырыр мине.
6Шул саҡ уратып алған дошмандарыма ҡаршы
Башымды юғары ҡалҡытырмын,
Шатлыҡ ауаздары менән
Сатырында ҡорбандар салырмын,
Раббыны маҡтап көйләрмен,
Мәҙхиәләр йырлармын+.

7Тауышымды ишет, Раббы, ялбарамын.

Шәфҡәтле бул, яуап ҡайтар миңә!

8Күңелемдә яңғыраны Һинең ауаз:

«Йөҙөмдө эҙләгеҙ!» – тинең.

Һинең йөҙөңдө эҙләйем, Раббы,+

9Минән йөҙөңдө йәшермә, зинһар,

Асыуланып ҡыума мин ҡолоңдо!

Һин һәр ваҡыт миңә ярҙам иттең,

Ташлама, ситкә тибәрмә,

Эй Илаһым, Ҡотҡарыусым!

10Атам менән әсәм ташлаһа ла,

Раббы мине һыйындырыр+.

11Эй Раббы, юлыңды өйрәт миңә!

Ҡарап торған дошмандар алдында

Мине дөрөҫ һуҡмаҡтан алып бар+.

12Мине улар ҡулына ҡалдырма,
Сөнки ҡаршыма ялғансы шаһиттар ҡалҡты,
Ауыҙҙарынан дәһшәт эркелә+.

13Әммә мин Раббының яҡшылығын

Тереләр донъһында күрермен.

Быға минең бер ниндәй шөбһәм юҡ+.

14Өмөтөңдө бағла Раббыға!

Көслө, ҡыйыу йөрәкле бул!

Өмөтөңдө бағла Раббыға!+

27

27^1Дауыттың мәҙхиәһе.

Һиңә, Раббы, ялбарып өндәшәм,
Ҡаям минең, өнһөҙ ҡала күрмә.
Әгәр яуап ҡайтармаһаң,
Ҡәбергә төшкәндәргә оҡшап ҡалырмын+.
2Һине ярҙамға саҡырып,
Мөҡәддәс ҡорамыңа табан ҡул һонғанымда,
Ялбарыусы тауышымды ишет+.
3Яҡынына яҡшы һүҙҙәр һөйләй-һөйләй
Күңеленән мәкер уйлаған залимдар,
Ямандар менән бергә мине лә алып китмә+.
4Уларға ғәмәлдәренә,
Яуыз эштәренә күрә ҡайтар,
Ҡулдары менән ҡылғандың әжерен бир,
Үҙҙәре нимәгә лайыҡ, шуны ҡыл!
5Раббының ғәмәлдәренә әһәмиәт бирмәгәнгә,
Ҡулдарының эшен һанға һуҡмағанға күрә,
Раббы уларҙы вата һуғыр, бүтән ҡоршамаҫ+.

6Раббы мөбәрәк булһын!

Ул ялбарыуымды ишетте.

7Раббы – минең көсөм һәм ҡалҡаным.

Ихлас күңелдән Уға ышандым,

Ә Ул ярҙамынан ташламаны.

Бар булмышым менән ҡыуанам,

Йырым менән Уға шөкөрана ҡылам+.

8Раббы – халҡының ҡөҙрәте,

Үҙе мәсехләгән батшаның һыйынысы, ҡотҡарыусыһы!

9Ҡотҡар халҡыңды,
Биләмәң булған халҡыңа фатиха бир.
Уларға көтөүсе бул,
Һәр саҡ ҡул осоңда йөрөт!+

28

28^1Дауыттың мәҙхиәһе.

Эй илаһи заттар, Раббыға лайыҡ булғанды бирегеҙ –

Раббының ҡөҙрәте менән шөһрәтен танығыҙ!+

2Раббы исеменең данын танығыҙ!

Мөҡәддәс балҡышы хозурында

Раббыға сәждә ҡылығыҙ!

3Раббы ауазы һыуҙар өҫтөндә яңғырай,

Күкрәй шөһрәтле Алла.

Раббы даръя һыуҙары өҫтөндә гиҙә+.

4Раббы ауазы ҡеүәтле,

Мәғрур Раббының ауазы.

5Ул ауаз кедр ағастарын һындыра;

Раббы Ливандың кедрҙарын ауҙара+.

6Ливан тауҙарын башмаҡтай,

Сирйон тауын ҡырағай йәш үгеҙҙәй һикертә+.

7Раббының ауазы ут-ялҡын сығара;

8Сүллекте тетрәтә Раббының ауазы,

Ҡадеш сүлен дер һелкетә Раббы+.

9Раббы ауазы имәндәрҙе тетрәтә,

Урмандарҙы япраҡһыҙ ҡалдыра.

Ҡорамындағы һәммәһе ҡысҡыра: «Дан!»

10Раббы даръя һыуҙары өҫтөндәге тәхетендә ултыра,

Ул – мәңгелек Батша, тәхетендә ҡалыр+.
11Раббы Үҙ халҡына ҡеүәт бирер,
Ул халҡын именлек биреп фатихалар!+

29

29^1Дауыттың мәҙхиәһе. Ҡорамды изгеләндереү тантанаһында башҡарылған йыр.

2Эй Раббы, Һине ҙурлайым!

Мине ҡәбер ауыҙынан тартып алдың,

Дошмандарыма минән көлөргә юл ҡуйманың+.

3Эй Раббы Аллам, Һиңә ялбарҙым,

Һин миңә шифа бирҙең.

4Раббым, йәнемде гүрҙән сығарҙың,

Йәшәү бирҙең, ҡәбергә төшөрмәнең+.

5Эй Раббының тоғро бәндәләре,

Уға мәҙхиә йырлағыҙ.

Мөҡәддәс исеменә рәхмәт уҡығыҙ.

6Уның асыуы – бер мәлгә генә,

Миһырбаны ғүмер буйы ҡалыр.

Кисен күҙ йәшебеҙ аҡһа,

Таң менән бергәләп шатлыҡ тыуыр+.

7Именлектә саҡта әйткән инем:

«Инде һис ҡасан да сайҡалмаҫмын!»+

8Раббы, мине хуш күргән сағыңда

Тау һымаҡ ҡаҡшамаҫ, ғорур иттең.

Әммә йөҙөңдө йәшергәс,

Мин йәнә хафаға ҡалдым.

9Йә Раббым, Һине саҡырҙым,

Бөйөк Хакимыма мәрхәмәт һорап ялбарҙым:

10«Ни файҙа булыр Һиңә, түгелеп ҡаным,

Үлем соҡорона әгәр төшһәм?

Ҡәбер тупрағы Һине данлаймы?

Һинең тоғролоғоң хаҡында һөйләйме+?

11Ишет, Раббы, мәрхәмәт ҡыл миңә;

Йә Раббы, ярҙамсы бул!» – тинем.

12Һыҡтауымды Һин бейеүгә әйләндерҙең,

Хәсрәт кейемемде систерҙең дә

Ҡыуаныс менән сорнаның+.

13Күңелем Һиңә һис тынмай дан йырлар.

Эй Раббым Аллам, Һиңә мәңге шөкөрана ҡылырмын.

30

30^1•Йырсылар етәксеһенә: Дауыттың мәҙхиәһе.

2Йә Раббы, Һиндә мин ышыҡ табам,
Миңә оятҡа ҡалырға бирмә мәңге,
Ғәҙеллегеңде күрһәт, йолоп ал!+
3Ҡолаҡ һал минең тарафҡа, йәһәтерәк ҡотҡар!
Миңә һыйыныр ҡая бул,
Ныҡлы ҡәлғә бул, йәшенеп ҡотолайым!+
4Ҡаям да Һин, ҡәлғәм дә Һин!
Етәклә, исемең хаҡына юл күрһәт миңә.
5Мин тик Һиндә генә ышыҡ табам,
Сығарһана йәшерен ҡоролған тоҙаҡтарҙан.
6Рухымды Һинең ҡулыңа тапшырам,
Ҡотҡараһың мине, Раббы, тоғро Аллам!+

7Мәғәнәһеҙ боттарға табынғандарға нәфрәт тотам,

Мин Раббыға инанамын+.
8Мин Һинең тоғро мөхәббәтеңә
Шатланып күңел асырмын;
Сөнки хәсрәтемде күрҙең,
Йән ғазабымды беләһең.
9Мине дошман ҡулына төшөрмәнең,
Иркен ергә сығарып баҫтырҙың+.

10Әрнейем, йә Раббы, рәхимле бул,
Ҡайғыларҙан күҙем тондо,
Йәнем дә, тәнем дә ҡороп кипте+.
11Ғүмерем ҡайғы-хәсрәттә,
Йылдарым аһ-зар эсендә үтә.
Гонаһтарҙан көсөм ҡаҡшап,
Быуын-һөйәктәрем иреп төштө.
12Дошмандарым арҡаһында мин хур булдым,
Хатта яҡындарым араһында.
Мине күреп таныштарҙың ҡото оса,
Урамда осрағандар боролоп ҡаса+.

13Үлеп, хәтерҙән юйылған бәндә һымаҡ онотолдом,

Ватыҡ бер көршәккә оҡшап ҡалдым+.

14Бик күптәрҙең бышылдашҡанын ишетәм:

Һәр яҡтан мине ҡурҡыныс урап алған,

Миңә ҡаршы һүҙ ҡуйышалар,

Йәнемде алыр өсөн мәкер ҡоралар+.

15Әммә өмөт-ышанысым Һиндә, Раббым;
«Һин минең Алламһың!» – тип әйтәмен.
16Минең тормошом Һинең ҡулыңда,
Баҫтырған дошмандарҙан арала+.
17Йөҙөңдө ҡолоң тарафына бор;
Тоғро мөхәббәтең менән ҡотҡар!+
18Оятҡа ҡалдырмаһаңсы, Раббы,
Сөнки Һиңә һығынамын.
Әйҙә яуыздар хурлыҡҡа ҡалһын,
Үлеләр донъяһында өндәре тығылһын.
19Ябылһын ул алдаҡсы ауыҙҙар;
Тәҡүә бәндәгә ҡаршы
Тәкәббер генә маһайып баҡҡан,
Түбәнһетеп һөйләгәндәр телһеҙ ҡалһын.

20Игелегең ни тиклем мул, Раббы!
Уны Үҙеңдән ҡурҡҡандарға һаҡлайһың,
Барыһының күҙ алдында
Яҡшылыҡ ҡылаһың үҙеңә һыйынғандарға.
21Уларҙы кешеләр мәкеренән
Хозурыңда йәшереп тотаһың;
Яман телдәрҙән ҡурсалап,
Ышығыңа һыйындыраһың.

22Раббы мөбәрәк булһын!

Сөнки ҡамауҙа ҡалған ҡалала

Ғәжәйеп тоғро мөхәббәтен күрһәтте+.

23Мин хафаға ҡалып әйттем:

«Күҙ алдыңдан ситкә тибәрелдем!»

Әммә Һине ярҙамға саҡырғас,

Ялбарыуымды ишеттең.

24Яратығыҙ Раббыны, барса Уға тоғролар!
Раббы Үҙенә тоғроларҙы ҡурсалар,
Ә тәкәбберҙәргә әжерҙәрен ҡайтарыр+.
25Эй һеҙ, кем Раббыға ышаныс бағлаған,
Булығыҙ ҡеүәтле һәм ҡаһарман!+

31

31^1Дауыттың уйланыуҙары.

Бәхетлелер кеше, әгәр енәйәте ярлыҡанһа,

Ҡылған гонаһы юйылһа!

2Раббы кемдең ғәйебен иҫәпкә алмаған, шул бәхетле,

Булмышында хәйлә булмаған кеше бәхетле!+

3Ғәйебемде эсемә йомған сағымда,
Көндәр буйы иңрәүемдән
Ҡоро һөйәк кенә булып ҡалдым.

4Көнөн-төнөн ҡулыңдың ауырлығын тойҙом иңемдә;

Йәйге ҡоролоҡ мәлендәгеләй көйҙөм, бөттө хәлем. Села

5Шунан Һиңә гонаһымды астым,
Ғәйебемде йәшермәнем.
«Яҙыҡ эштәрем хаҡында
Раббыға һөйләйем», – тинем.
Һәм һин гонаһымды ғәфү иттең+. Села

6Бына шуға күрә һәр бер тоғро ҡолоң
Бәлә килгән мәлдә Һиңә доға ҡылһын.
Шул ваҡытта һыуҙар ташҡыны
Уға барып етә алмаясаҡ.
7Һыйыныр ышығым Һинһең.
Мине ҡазаларҙан ҡурсалайһың,
Еңеү ҡыуанысына солғайһың+. Села

8Раббы әйтә: «Һиңә аҡыл өйрәтермен,
Барыр юлыңды Мин күрһәтермен,
Өгөт-нәсихәтемде бирермен,
Күҙем һәр саҡ һиндә булыр».
9Ат йәки ҡасыр һымаҡ ахмаҡ булмағыҙ.
Уларҙы тыңлатыу өсөн һәр саҡ
Йүгән менән теҙген мотлаҡ+.
10Яуыздарҙың башына күп ғазап килер.
Ә Раббыға өмөт бағлағанды иһә
Уның тоғро мөхәббәте солғап алыр.
11Тәҡүәләр өсөн Раббы ҡыуаныс-шатлыҡ булһын,
Бөтә саф күңеллеләр һөйөнөп тантана итһен!+

32

32^1Ҡыуанышып йырлағыҙ Раббыға, тәҡүә йәндәр!

Уны данлау бик килешә саф күңеллеләргә.

2Лира ауаздары менән Раббыға шөкөр итегеҙ,

Ун ҡыллы арфала Уны данлап көйләгеҙ+.

3Уға яңы бер йыр йырлағыҙ,

Шатлыҡ ауаздары яңғыратып,

Оҫта итеп уйнағыҙ+.

4Сөнки Раббының һүҙе хаҡ,

Уның ҡылған ғәмәлдәре тоғро.

5Ул хаҡлыҡ һәм ғәҙеллек ярата,

Ер Раббының тоғро мөхәббәте менән тулы+.

6Күк Раббының һүҙенән бар булған,

Күк есемдәре Уның һулышынан яралған+.

7Ул диңгеҙ һыуҙарын турһыҡтағы кеүек бергә йыйған,

Даръя һыуҙарын һаҡлауға һалған+.

8Бөтөн донъя тетрәнһен Раббынан,

Ер йөҙөндә йәшәгәндәр

Уның алдында ҡалтырап торһон.

9Ул әйткәйне, әйткәне бар булды;

Ул бойорҙо, бойороғо ғәмәлгә ашты+.

10Раббы боҙа ҡәүемдәрҙең ниәттәрен,

Ул бушҡа сығара милләттәрҙең маҡсаттарын+.

11Раббының ҡарары мәңгегә үҙгәрмәҫ,

Уның ниәттәре быуындан-быуынға күсеп барыр+.

12Ниндәй бәхетле Аллаһы Раббы булған ҡәүем,

Раббы Үҙе өсөн һайлап алған халыҡ!+

13Раббы күк йөҙөнән ҡараш ташлар,

Әҙәм балаларының һәммәһен күрер+.

14Тәхетендә ултырған урындан

Ерҙә йәшәгән һәр кемде күҙләр+.

15Ул бит һәммәһенең дә йөрәген бар ҡылған,

Эшләгән бар ғәмәлдәрен аңлап тора.

16Батшаны ишле ғәскәре ҡотҡара алмаҫ,
Баһадирҙы беләк көсө яҡлай алмаҫ+.
17Ҡотолоу өсөн ат та ышанысһыҙ,
Ҡеүәтенә өмөт бағлап,
Мөмкин бик ныҡ отолорға+.
18Әммә Раббының күҙе – Үҙенән ҡурҡҡандарҙа,
Тоғро мөхәббәтенә ышаныс тотҡандарҙа+.
19Уларҙың йәндәрен үлемдән ҡотҡарыр,
Аслыҡ осоронда ғүмерҙәрен һаҡлар+.

20Беҙҙең йәнебеҙ Раббыға мохтаж;

Ул – беҙҙең ярҙамсыбыҙ һәм ҡалҡаныбыҙ+.

21Йөрәгебеҙ тик унда һөйөнөс таба,

Мөҡәддәс исеменә арҡаланабыҙ.

22Өмөтөбөҙ Һиндә булған һымаҡ, Раббы,

Тоғро мөхәббәтең беҙҙә була күрһен!

33

33^1Дауыттың мәҙхиәһе. Авимәләх алдында аҡылдан шашҡан булып ҡыланған һәм ҡыуылып китеп барған ваҡытында сығарылған+.

(Алеф)

2Гел генә Раббыға маҡтау-шөкөр яуҙырамын,

Уны данлау телемдән һис төшмәй.

(Бейт)

3Бар күңелдән Раббы менән маҡтанамын,

Иҙелгәндәр мине ишетеп шатланыр+.

(Гимел)

4Ҙурлағыҙ минең менән бергә Раббыны,

Бергәләшеп Уның исемен ҙурлайыҡ.

(Далеҫ)

5Раббынан ярҙам һораным – яуап бирҙе,

Һәммә ҡурҡыуҙарҙан араланы+.

(Һе)

6Уға баҡҡандарҙың йөҙҙәре нур сәсә,

Оятҡа ҡалып ҡыҙарынмаҫтар.

(Зайн)

7Мин фәҡирең Раббыға ялбарҙым,
Ул мине ишетте,
Бөтә бәләләрҙән әрсәләне+.

(Хеҫ)

8Раббынан ҡурҡҡандарҙы Уның фәрештәһе

Һәр яҡтан ҡамап торор һәм азат итер+.

(Теҫ)

9Татып ҡарағыҙ, күрегеҙ – Раббы ниндәй игелекле;

Ниндәй бәхетле Уға һыйынған әҙәм!+

(Йод)

10Раббынан ҡурҡығыҙ, Уның изге бәндәләре,

Унан ҡурҡҡандар мохтажлыҡ күрмәҫ+.

(Каф)

11Йәш арыҫландар ҙа табышһыҙ, ас ҡалыр;
Ә Раббыны эҙләгәндәр
Бер ниндәй яҡшылыҡтан да ҡоро ҡалмаҫ+.

(Ламед)

12Эй балалар, килегеҙ, мине тыңлағыҙ:

Һеҙҙе Раббынан ҡурҡырға,

Уны хөрмәтләргә өйрәтәйем.

(Мем)

13Әгәр кеше тормошонан ләззәт табып,

Рәхәтлектә ғүмер итәм тиһә,+

(Нун)

14Телен яманлыҡтан тыйһын,

Ауыҙын мәкер өсөн асмаһын+.

(Самех)

15Яуызлыҡтан тайпылһын, яҡшылыҡ ҡылһын;

Тыныслыҡ эҙләһен, шуға ынтылһын+.

(Ғайн)

16Раббының күҙе төбәлгән тәҡүәләргә,

Ҡолағы уларҙың ялбарыуҙарына асыҡ+.

(Пе)

17Раббының йөҙө яуызлыҡ ҡылғандарға асыулы баға –

Ерҙә уларҙан хатта иҫтәлек тә ҡалдырмай+.

(Саде)

18Тәҡүәләр ялбарғанда Раббы ишетер,

Уларҙы бар бәләләрҙән азат итер.

(Ҡоф)

19Раббы күңеле китек булғандарға яҡын,

Ул рухы һынғандарҙы ҡотҡарыр+.

(Реш)

20Тәҡүәләрҙең ҡайғылары күп булһа ла,

Раббы барыһынан да ҡотҡарыр+.

(Син менән Шин)

21Уларҙың бөтә һөйәген һаҡлар,

Һис береһе һындырылмаҫ+.

(Тау)

22Яуызға үҙ яманлығы үлем килтерер,

Тәҡүәгә нәфрәт тотҡан бәндә язаға дусар булыр.

23Раббы ҡолдарының йәнен йолоп алыр,

Уға һыйынған һәр берәү язанан ҡотолор.

34

34^1Дауыттың мәҙхиәһе.

Эй Раббы, миңә ҡаршы көрәшкәндәр менән
Һин Үҙең көрәш,
Миңә ҡаршы алышҡандар менән
Һин Үҙең алыш!+
2Ал ҡоралың, ал ҡалҡаның,
Ярҙамға ҡалҡ!
3Тот һөңгөңдө, баҫтырыусыларҙың ҡый юлын;
Әйт йәнемә: «Ҡотҡарыусың Мин һинең!»

4Йәнемә теш ҡайрағандар хур булһын!
Яуыз ниәт йөрөткәндәр,
Оятҡа ҡалып, кире боролһон!+
5Елгә осҡан кәбәк кеүек булһындар,
Раббының фәрештәһенән ҡыуылһындар+.
6Юлдары ҡараңғы, тайғаҡ булһын,
Раббы фәрештәһе арттарынан баҫтырһын!+

7Сөнки нахаҡҡа миңә тоҙаҡ ҡорҙолар;
Һис ғәйепһеҙ йәнемә соҡор ҡаҙҙылар+.
8Баштарына көтмәгәндә афәт килһен,
Ҡорған тоҙаҡтарына үҙҙәре ҡапһын,
Улар шунда һәләкәт тапһын+.

9Ә йәнем Раббыла шатлыҡ табыр,
Уның ҡотҡарғанына ҡыуаныр+.
10Бөтөн булмышым менән әйтермен:
«Кем Һиңә оҡшаш, эй Раббы?
Көсһөҙҙө көслөнән аралайһың,
Ярлы менән хәйерсене
Талаусынан ҡотҡараһың!»+

11Залимдар миңә ҡаршы шаһитлыҡ ҡыла;

Мин белмәгән нәмәләр хаҡында һорайҙар.

12Улар яҡшылығыма яуызлыҡ менән яуап ҡайтарҙы,

Япа-яңғыҙ йәтим булып ҡалдым+.

13Ә мин улар сирләп ятҡан саҡта,

Хәсрәтләнеп ҡыл кейемгә төрөнгәйнем.

Үҙемде язалап ураҙа тотҡайным,

Улар өсөн ҡабат-ҡабат доға уҡығайным+.

14Уларҙы дуҫым, туғаным һымаҡ яҡын күрҙем.

Әсәһе өсөн йәш түккән кеше һымаҡ,

Бөгөлдөм, башымды һәлендерҙем.

15Әммә мин абынғас, улар ҡыуандылар,

Өймәкләшеп ҡаршы тупландылар.

Юлбаҫарҙар абайламаҫтан төртөп йығып,

Туҡтауһыҙ йолҡҡоланылар.

16Иманһыҙҙар һымаҡ минән мыҫҡыллап көләләр,

Мәсхәрәләп тештәрен шығырҙаттылар+.

17Эй бөйөк Хакимым, ҡасанғаса ситтән генә күҙәтерһең?

Йәнемде – улар залимлығынан,
Ғүмеремде был йыртҡыс арыҫландарҙан ҡотҡар!+
18Шул саҡ оло йыйында Һине данлармын,
Күмәк халыҡ алдында маҡтау йырлармын+.

19Бинахаҡҡа мине дошман күргәндәр,

Ғәйепһеҙҙән миңә нәфрәт тотҡандар,

Бер-береһенә күҙ ҡыҫып, тантана итә алмаһын+.

20Сөнки улар именлек өсөн тырышмай,

Илдәге тыныс кешеләргә ҡаршы мәкер туплай.

21Ауыҙҙарын йәйеп миңә ғәйеп тағалар:

«Ысын! Үҙ күҙебеҙ менән күрҙек!» – тиеп торалар+.

22Йә Раббым, быны Һин күрҙең, өнһөҙ ҡалма!

Эй бөйөк Хакимым, зинһар, Һин минән йыраҡ торма!+

23Уянһаңсы, Аллам, яҡлашһаңсы,
Тор, бөйөк Хакимым, дәғүәмде хаҡҡа сығар!+
24Ғәҙеллегең менән ҡыл хөкөмөң!
Раббым Аллам, минән көлмәһендәр!+
25Әйтмәһендәр эстән генә:
«Әһә, моратыбыҙға ирештек!»
Һөйләмәһендәр: «Башын ашаныҡ!»+
26Минең хәсрәтемә ҡыуанғандар
Мәсхәрәгә ҡалып хур булһындар.
Эреләнеп ҡаршыма сыҡҡандар
Оят-яманатҡа солғанһындар.

27Мин хаҡ булып сыҡҡанымды теләүселәр

Һөйөнөшөп Һиңә дан йырлаһын.

Туҡтауһыҙ былай тип ҡабатлаһын:

«Ҡолона именлек биргән Раббы бөйөк!»

28Ә мин ғәҙеллегеңде телдән төшөрмәм,

Көн һайын Һине данлармын+.

35

35^1Йырсылар етәксеһенә: Раббы ҡоло Дауыттың мәҙхиәһе.

2Бары гонаһ яуыз әҙәм күңелендә,
Алланан ҡурҡыу юҡ булмышында+.
3Ғәйебен таныр, уға нәфрәтләнер урында,
Күҙ алдында яҡшатланыр үҙ-үҙенә.
4Ауыҙынан яуызлыҡ һәм ялған ағыр,
Аҡыллы һәм яҡшы эштән йыраҡ йөрөр.
5Түшәктә лә тик яуызлыҡ уйлап ятыр,

Ямандан күңеле ҡайтмаҫ, боҙоҡлоҡ юлына баҫыр+.

6Мөхәббәтең күктәргә йәйелә,

Тоғролоғоң болоттарҙан аша+.

7Ғәҙеллегең тауҙар һымаҡ оло,

Хаҡ хөкөмөң тәрән даръяларҙан.

Кешене лә, хайуанды ла ҡурсалайһың+.

8Ниндәй ҡиммәт мөхәббәтең, эй Алла!

Бәндәләрең ҡанатың аҫтында ышыҡ таба+.

9Йортоңдоң муллығы менән уларҙы туйындыраһың,

Ләззәт шишмәңдән сарсауҙарын ҡандыраһың.

10Сөнки йәшәү сығанағы – Һиндә,

Һинең нурыңдан беҙ яҡтылыҡ алабыҙ+.

11Һине танығандарға – мөхәббәтеңде,

Саф йөрәклеләргә тоғролоғоңдо күрһәт+.

12Тәкәбберҙәрҙең аяғы аҫтында ҡалмаһамсы,

Ҡыуаламаһын мине залимдар ҡулы.

13Күрҙем, яҙыҡ эш ҡылыусылар ҡоланы;

Ергә ҡолатылдылар, башҡаса тора алмаҫтар+.

36

36^1Дауыттың мәҙхиәһе.

(Алеф)

Яуызлыҡ ҡылғандарға йәнең көймәһен,
Яманлыҡ эшләүселәрҙән көнләшмә!+
2Сөнки улар үлән һымаҡ тиҙ арала ҡорор,
Йәшел үҫенте шикелле һулып ҡалыр+.

(Бейт)

3Һин Раббыға инан, яҡшылыҡ ҡыл;

Ошо ерҙә төйәкләнеп, тоғролоҡта ғүмер кисер.

4Раббы һинең ҡыуанысың булһын –

Ул һиңә йәнең ни теләй, шуны бирер+.

(Гимел)

5Тормош юлыңды Раббыға тапшыр,

Уға ышан – барыһын да ғәмәл ҡылыр+.

6Ул тоғролоғоңдо таңдай балҡытыр,

Ғәҙеллегеңде төшлөктәге ҡояштай итер+.

(Далеҫ)

7Шым тор Раббы хозурында, бул сабыр;
Йәнең көймәһен тормошта уңышҡа өлгәшкән,
Маҡсатына ирешкән хәйләкәр затҡа.

(Һе)

8Асыуыңдан тыйыл, ярһыуыңды ташла,

Көнсөл булма – улар әҙәмде яҡшыға илтмәй.

9Яуызлыҡ эшләүселәр ҡырҡып ташланыр,

Раббыға өмөт бағлаусы ерҙе мираҫ итеп алыр+.

(Уау)

10Саҡ ҡына көт, яуыз юҡҡа сығыр,

Булған ерендә уны эҙләп тә таба алмаҫһың+.

11Ә баҫалҡыларға ер мираҫ ҡалыр,

Муллыҡ-именлектә хозурланып йәшәр+.

(Зайн)

12Яуыз әҙәм тәҡүәгә мәкер ҡорор,

Уға ҡаршы тешен шығырҙатыр+.

13Әммә бөйөк Хаким унан бары көлөр,

Сөнки уның һуңғы көнө киләсәген белер+.

(Хеҫ)

14Ярлы-фәҡирҙе ергә ҡолатыр,
Тоғро юлдағыны һәләк итер өсөн
Залимдар ҡылысын сығарыр, йәйә кирер.
15Тик ҡылысы үҙ йөрәгенә ҡаҙалыр,
Уҡтары һәм йәйәләре һыныр+.

(Теҫ)

16Тәҡүәнең аҙ ғына малы ла

Залимдарҙың ҙур байлығынан артыҡ+.

17Сөнки яуыздарҙың һеңере өҙөлөр,

Тәҡүәләргә Раббы таяныс булыр+.

(Йод)

18Камил бәндәләрҙең һәр көнө Раббы иғтибары аҫтында,

Биләмәләре мәңге үҙҙәренең ҡулында ҡалыр+.

19Бәлә килгәндә улар түбәнһетелмәҫ,

Аслыҡ мәлендә тамаҡтары туҡ булыр+.

(Каф)

20Ә яуыздар һәләкәткә төшөр,
Раббының дошмандары ялан гөлөләй ҡорор,
Төтөн һымаҡ таралыр ҙа юҡҡа сығыр+.

(Ламед)

21Яман кеше бурысҡа алыр ҙа кире бирмәҫ,

Тәҡүә әҙәм ҡыҙғанмайынса өләшер.

22Раббы фатихаһын ҡаҙанғандар илде мираҫ итеп алыр.

Ул ләғнәт иткән бәндәләр тамырынан йолҡоп ырғытылыр.

(Мем)

23Раббы кешенең юлын хуп күрһә,

Уның аҙымдарын ныҡлы итер+.

24Ундайҙар абынһа ла йығылмаҫ,

Сөнки Раббы етәкләп алған ҡулынан+.

(Нун)

25Мин йәш инем, инде ҡартайҙым,

Әммә тәҡүәнең ситкә тибелгәнен,

Тоҡомоноң икмәк һорап теләнгәнен һис күрмәнем+.

26Ул һәр саҡ ихлас бурысҡа биреп торор,

Тоҡомо хәйер-фатихалы булыр+.

(Самех)

27Яманлыҡтан ҡас һин, яҡшылыҡ ҡыл,

Шул саҡ ғүмерең буйы имен йәшәрһең+.

28Сөнки Раббы ғәҙеллекте һөйә,

Тәҡүә бәндәләрен ташламай.

Тоғроларын мәңге ҡурсалар,

Ә яуыздарҙың тоҡомо ҡороп ҡалыр+.

29Тәҡүәләр илде мираҫ итеп алыр,

Унда мәңгелеккә төйәкләнер.

(Пе)

30Тәҡүәнең ауыҙынан аҡыл ағылыр,

Теленән ғәҙеллек тамыр+.

31Сөнки Алланың ҡануны – йөрәгендә,

Аҙымдары юлдан һис тайпылмаҫ+.

(Саде)

32Залим иһә тәҡүәне аңдып торор,

Уны үлтерергә форсат эҙләр+.

33Әммә Раббы тоғроно яман ҡулына ташламаҫ,

Хөкөмдә уның ғәйепле түгеллеген раҫлар.

(Ҡоф)

34Раббыға өмөт бағла, Уның юлын тот,

Ул һине ҙурлар һәм илде мираҫҡа бирер.

Яуыздарҙың һәләкәтен үҙ күҙҙәрең менән күрерһең+.

(Реш)

35Күргәйнем мин аяуһыҙ, залим әҙәмдең

Бай тупраҡта үҫкән ағас һымаҡ көслөлөгөн.

36Әммә үтеп китте лә юҡ булды,

Хатта эҙләһәм дә таба алманым.

(Син менән Шин)

37Керһеҙ күңелле бәндәгә күҙ һал, намыҫлыға ҡара,

Ул тыныс йәшәй, уның киләсәге бар.

38Фетнәселәр иһә барыһы ла юҡ буласаҡ,

Залимдарҙың киләсәге ҡырҡыласаҡ+.

(Тау)

39Тоғроларға – ҡотолоу Раббынан,
Афәт мәлендә – Ул һыйыныр ышыҡ+.
40Раббы уларға ярҙам итер, ҡотҡарыр,
Залимдарҙың ҡулынан ҡурсалап алыр,
Сөнки улар Раббыға һыйыныр+.

37

37^1Дауыттың мәҙхиәһе. Раббы хәтеренә төшөрһөн өсөн әйтелгән+.

2Йә Раббы, асыуланып язалама мине,
Ярһыуыңда мине ғазаплама!+
3Уҡтарың килеп ҡаҙалды,
Ҡулдарыңдың ауырлығы баҫа+.
4Асыуыңдан тәнемдә сәләмәт урыным ҡалманы,
Гонаһым арҡаһында һөйәктәремдең елеге кипте+.
5Сөнки ғәйептәрем баштан ашты,
Күтәрмәҫлек йөк булып иңемә ятты+.

6Алйотлоғом арҡаһында

Эренле, һаҫыҡ яраға баттым.

7Бөгөлдөм, бөкрәйеп төштөм,

Көн оҙоно ҡайғылы йәш түгәм.

8Эс-бауырым уттай яна,

Тәнемдә сәләмәт урыным юҡ.

9Тәҡәтем ҡороно, бөттө хәлем,

Йөрәгем әсенеүҙән иңрәйем.

10Эй бөйөк Хакимым, бөтә теләгәнем хозурыңда,
Көрһөнөүем Һинән йәшерен түгел.
11Йөрәк тыпырсына, көсөм ҡасты,
Хатта күҙҙәремдең нуры ҡайтты.
12Дуҫ-иштәрем ауырыуымды күреп ҡасты,
Яҡындарым минән йыраҡлашты+.
13Ә йәнемде көҫәгәндәр тоҙаҡ ҡора,
Яманлыҡ теләүселәр һәләкәтемде юрай,
Көн оҙоно миңә ҡаршы мәкер уйлай.

14Ә мин һаңғырау шикелле ишетмәйем,
Телһеҙ әҙәмдәй ауыҙ асмайым;+
15Телһеҙ-яуапһыҙ бәндәгә,
Бер һаңғырауға әйләндем.
16Инде өмөтөм Һиндә, йә Раббы,
Яуап ҡайтарырһың, Хакимым Аллам!+
17Әйттем: «Хәлемде күреп шатланмаһындар,

Аяҡтарым абынғанда, үҙҙәрен өҫтөн тотмаһындар».

18Йығылыр сигемә еттем,

Хәсрәтемдән гелән яна эсем.

19Ғәйебемде таныйым мин,

Гонаһым өсөн ҡайғырам+.

20Дошмандарым иҫән, көсәйәләр,

Сәбәпһеҙгә нәфрәт тотоусылар күбәйәләр.

21Улар яҡшылығыма яуызлыҡ менән яуап бирә,

Игелеккә ынтылғаным өсөн дошманлаша+.

22Йә Раббым, мине ташлама!

Эй Илаһым, минән йыраҡлашма!+

23Тиҙерәк ярҙамға ашыҡ, эй бөйөк Хакимым!

Минең ҡотҡарыусым Һинһең!

38

38^1Йырсылар етәксеһенә: Йедуҫундың көйөнә. Дауыттың мәҙхиәһе+.

2Ҡарар иттем: «Аҙымымды абайлап баҫайым,
Телемде гонаһ һөйләүҙән тыяйым;
Яуыз әҙәм янымда булғанда,
Ауыҙымды ауыҙлыҡлап тотайым»+.
3Шымып ҡалдым, ауыҙымдан һүҙ сыҡманы,
Хатта яҡшы хаҡында ла өндәшмәнем.
Әммә һыҙланыуым арта барҙы,
4Йөрәгем аяуһыҙ янды,
Уйҙарыма ялҡын ҡабынды,
Телемдән һүҙҙәр түгелде:+
5«Белдер миңә ахырымды, Раббы,
Һанаулы көндәрем күпме ҡалды?
Беләйем фанилыҡтағы ғүмеремде!+
6Бына, биргән көндәрең бер ҡарыш ҡына,
Һинең хозурыңда ул бер миҙгел һымаҡ.
Аяғында ныҡ баҫып торһа ла
Әҙәм ғүмере – иҫеп киткән бер ел генә»+. Села

7Кеше йөрөй бары күләгәләй,
Бушҡа ғына ығы-зығы килә,
Байлыҡ йыя, кемгә ҡаласағын белмәй+.

8Эй бөйөк Хакимым, инде миңә нимә көтөргә һуң?

Бар өмөтөм минең Һиндә генә+.

9Мине бөтә гонаһтарымдан арындыр,

Ахмаҡтарға мәсхәрә итергә бирмә.

10Ауыҙымды асмай тынып ҡалдым;

Сөнки Һин мине был хәлгә һалдың.

11Зинһар, туҡта мине язалауҙан,

Йоҙроғоңдоң көсөнән мин бөтөп барам+.

12Кешене ғәйебе өсөн әрләп тәрбиәләйһең,

Көйә ашағандай, ҡәҙерле әйберҙәрен юҡ итәһең.

Ысынлап та әҙәм – бары тик бер һулыш ҡына. Села

13Ишет доғамды, йә Раббы,

Ялбарыуыма ҡолаҡ һал,

Күҙ йәштәремә битараф ҡалма!

Сөнки хозурыңда бер килмешәк,

Үткенсемен ата-бабаларым һымаҡ+.

14Ситкә ал минән асыулы ҡарашыңды,

Бынан үтеп киткәнемә тиклем.

Тағы бер аҙ шатлыҡ татыйымсы+.

39

39^1Йырсылар етәксеһенә: Дауыттың мәҙхиәһе.

2Мин сабырлыҡ менән Раббының ярҙамын көттөм;
Миңә боролдо, ялбарыуымды ишетте.
3Ул мине тәрән соҡорҙан,
Батҡаҡтан тартып сығарҙы,
Аяҡтарымды ташҡа баҫтырҙы,
Аҙымдарымды нығытты+.
4Ауыҙыма яңы бер йыр һалды –
Аллабыҙға гүзәл маҡтау йыры.
Күптәр күреп тетрәнерҙәр әле,
Раббыбыҙға инанырҙар+.

5Раббыға өмөт бағлаған,
Тәкәбберҙәргә йөҙ тотмаған,
Ялғанға эйәргәндәр менән ҡатнашмаған
Кеше ни тиклем бәхетле!
6Раббы Аллам, Һинең тиңдәшең юҡ!
Беҙҙең өсөн мөғжизәләрең, ниәтең күп;
Уларҙы аңлатмаҡ буламын да
Әйтергә мәжбүрмен: «Иҫәбе-һаны юҡ»+.

7Ҡорбан-саҙаҡаларға һушың китмәне,

Тотош яндырыу, гонаһ ҡорбандарын талап итмәнең.

Әммә минең ҡолағымды астың+.

8Шунда әйттем: «Бына, килдем,

Төргәк китапта минең турала яҙылған.

9Эй Аллам, Һинең ихтыярыңды үтәүҙән мин зауыҡланам,

Ҡануның минең күңел түремдә»+.

10Оло йыйында һөйөнсөләнем хаҡлығыңды,
Ауыҙ йомоп торманым, беләһең, Раббы.
11Күңелемдә йәшермәнем хаҡлығыңды,
Тоғролоғоң, ҡотҡарыуың хаҡында һөйләнем,
Тоғролоҡ менән мөхәббәтеңде
Бөйөк йыйындан мин йәшермәнем.

12Раббы, мәхрүм итмә мине рәхим-шәфҡәтеңдән!

Мөхәббәтең менән тоғролоғоң һәр саҡ ҡурсалаһын!

13Сөнки иҫәпһеҙ-һанһыҙ бәләләр солғап алды,

Гонаһтарым, ҡыуып етеп, күҙ алдымды томаланы,

Башымдағы сәсемдән дә күптәр улар.

Бер ниндәй сараһыҙ тороп ҡалдым+.

14Рәхимле бул, Раббы, ҡотҡар мине!
Ярҙамға ашыҡ, йә Раббы!
15Йәнемә ҡул һуҙыусылар
Мәсхәрәгә төшөп хур булһын!
Зыян килтерергә теләгәндәр мыҫҡыл ителеп,
Барыһы ла кире сигенһен!+
16«Әһә, әһә!» – тиеп мине үсәгәндәр
Оятҡа ҡалып, ҡоттары осһон!+

17Һиндә шатлыҡ-ҡыуаныс тапһындар

Барса Һиңә табан йүнәлгәндәр!

Ҡотҡарыусы, Һине яратҡандар:

Һәр саҡ: «Раббы бөйөк!» – тип әйтһендәр.

18Мин иһә бисара бер фәҡирмен,
Эй бөйөк Хакимым, минең хаҡта ҡайғыртаһың.
Ярҙамсым һәм ҡотҡарыусым Һинһең,
Һуңлап ҡуйма инде, эй Аллам!+

40

40^1Йырсылар етәксеһенә: Дауыттың мәҙхиәһе.

2Ниндәй бәхетле фәҡир хаҡында ҡайғыртҡандар!

Раббы уны бәлә килгәндә ҡотҡарып ҡалыр+.

3Раббы уны яҡлар, тормошон һаҡлар,

Ул ерҙә бәхетле ғүмер итер,

Раббы дошмандарының ҡулына бирмәҫ+.

4Ауырып түшәккә йығылғанда,

Раббы уға терәк булыр,

Һауыҡтырып, аяҡҡа баҫтырыр+.

5Әйттем: «Йә Раббы, шәфҡәтле бул миңә,

Һиңә гонаһ ҡылдым, йәнемә шифа бир».

6Дошмандарым яманлыҡ теләйҙәр:

«Ҡасан дөмөгөр, исеме ҡасан юҡҡа сығыр?» – тиҙәр.

7Мине күрергә килгәндәр ялған һөйләй,
Эсенә боҙоҡлоҡ йыйып ултыра ла
Тышҡа сығыу менән ғәйбәт һата+.
8Мине күрә алмағандар бышылдаша,
Ҡаршы яманлыҡ уйлайҙар.
9«Ул үлемесле ауырыуға дусар булды,
Түшәгенән башҡа тора алмаҫ», – тиҙәр.
10Хатта икмәгемде ашаған, ышанған дуҫым
Миңә ҡаршы баш күтәрҙе+.

11Ә Һин, Раббым, ҡыҙғанып, мине аяҡҡа баҫтыр.

Мин быларға әжерҙәрен ҡайтарайым.

12Әгәр ҙә дошманым өҫтөн сығып тантана итмәһә,

Мине хуш күреүеңде аңлармын.

13Ихлас булғаным өсөн мине һаҡларһың,

Мәңгегә хозурыңда тоторһоң.

14Мәңгелектән мәңгелеккәсә мөбәрәк
Исраилдың Аллаһы Раббы!
Амин, амин!+

41

41^1Йырсылар етәксеһенә: Ҡорах улдарының уйланыуҙары+.

2Ағын һыуҙарға ашҡынған болан һымаҡ,
Күңелем Һиңә ашҡына, Аллам!+
3Аллаға, тере Аллаға сарсаған йәнем;
Ҡасан барырмын, хозурыңда булырмын, Аллам?

4«Ҡайҙа һуң һинең Аллаң?» – тип һәр көн мине йөҙәткәндә,

Күҙ йәшем ризығым булды иртә-кисен+.
5Йөрәк һыҙлай, иҫкә төшкән һайын,
Күмәк халыҡ араһында килгәндәрем;
Шатлыҡ ауаздары менән маҡтау йырлап
Тантана иткән халыҡтың ташҡынында
Алла ҡорамына атлап ингәндәрем+.

6Ниңә өҙөләһең, йәнем, көйөнәһең?

Һин өмөтөңдө бағла Аллаға!

Мин тағы ла рәхмәттәр уҡырмын Уға,

Мине күреп торған һәм ҡотҡарасаҡ Аллама!+

7Күңелем төшөнкө, шуға, Аллам,
Иордан һәм Хермон ерҙәрендә,
Мисар тауында Һине мин иҫкә алам+.
8Шарлауыҡтарҙың шаулауы аша
Даръялар өндәшә даръяларға.
Һинең бөтә тулҡындарың, ташҡындарың
Үтеп китте минең өҫтән.

9Көндөҙ Раббы Үҙенең тоғро мөхәббәтен күндерер,

Төндә иһә мин йырлармын Уға,

Доға ҡылырмын тормошом Аллаһына+.

10Таянысым – Аллама әйтермен:
«Ни өсөн мине оноттоң?
Ниңә дошмандарымдан иҙелеп
Йөрөйөм ҡайғы-хәсрәткә батып?»+
11«Ҡайҙа Аллаң?» – тип дошмандарымдың
Көн оҙоно мыҫҡыл итеүҙәре
Елегемә төштө минең.

12Ниңә өҙөләһең, йәнем, көйөнәһең?

Һин өмөтөңдө бағла Аллаға!

Мин тағы ла рәхмәттәр уҡырмын Уға,

Мине күреп торған һәм ҡотҡарасаҡ Аллама!

42

42^1Эй Алла, хөкөм ҡыл, хаҡлы сығар
Был иманһыҙ ҡәүемгә ҡаршы дәғүәмдә.
Мәкерле, боҙоҡ бәндәләрҙең ҡулынан ҡотҡар,+
2Сөнки Һин минең ҡәлғәмһең, Аллам;
Ниңә һуң мине ситкә тибәрҙең?
Ни өсөн дошмандарымдың иҙеүенән
Иңрәп ҡайғы-хәсрәткә баттым+?
3Күндер миңә нурыңды, хәҡиҡәтеңде,
Улар мине әйҙәп барһын,

Һинең мөҡәддәс тауыңа, торлағыңа алып килһен+.

4Унда мин Алланың ҡорбан усағына,
Илаһыма – һөйөнөсөм, йыуанысыма – килермен;
Арфала уйнап Һине данлармын,
Эй Алла, Илаһым минең.

5Ниңә өҙөләһең, йәнем, көйөнәһең?

Һин өмөтөңдө бағла Аллаға!

Мин тағы ла рәхмәттәр уҡырмын Уға,

Мине күреп торған һәм ҡотҡарасаҡ Аллама!+

43

43^1Йырсылар етәксеһенә: Ҡорах улдарының уйланыуҙары.

2Эй Алла, үҙ ҡолағыбыҙ менән ишеттек беҙ,
Ата-бабаларыбыҙ бәйән итте
Улар дәүерендә, әүәл замандарҙа
Һин эшләгән бөтә ғәмәлдәрҙе+.
3Үҙ ҡулдарың менән ҡәүемдәрҙе ҡыуҙың,
Унда ата-бабаларыбыҙҙы төпләндерҙең;
Халыҡтарҙы ҡырҙың,
Аталарыбыҙҙы сәскә аттырҙың+.
4Улар ҡылыстары менән түгел,
Һинең ҡеүәтең менән был ерҙе яулап алды.
Үҙ ҡулдары түгел, Һинең уң ҡулың
Уларға еңеү килтерҙе.
Уларға йөҙөңдөң нурын сәстең,
Сөнки уларҙы яраттың+.

5Эй Аллам, Һин минең батшам,
Бойороҡ бир, Яҡуп заты еңеү ҡаҙанһын!+
6Һинең менән бергә дошмандарҙы һөҙөрбөҙ,
Ҡаршыларҙы исемең менән тапап ташларбыҙ.
7Сөнки уҡ-һаҙағыма мин ышанмайым,
Ҡылысым да мине ҡотҡара алмаҫ+.
8Был Һин – беҙҙе дошмандарҙан азат ҡылған,
Беҙгә асыу тотҡандарҙы хур иткән.
9Беҙ көнө буйы Аллабыҙ менән маҡтанабыҙ,
Исемеңә мәңге дан йырлайбыҙ. Села

10Тик әле Һин беҙҙе ситкә типтең, түбәнһеттең;

Ғәскәрҙәребеҙ менән яуға сыҡмайһың+.
11Дошмандарыбыҙ алдында сигендерҙең,
Беҙҙе күрә алмағандар таланы+.
12Беҙҙе һарыҡ һымаҡ тамаҡлаттың,
Ҡәүемдәр араһына сәсеп тараттың+.
13Һин Үҙ халҡыңды юҡ ҡына хаҡҡа һаттың;
Уны һатып, ниндәй табыш алдың?
14Беҙҙе күршеләр мәсхәрәһенә ҡалдырҙың,
Әйләнә-тирәбеҙҙә йәшәүселәрҙең
Хурлау һәм мыҫҡыллауына дусар иттең+.
15Халыҡтар араһында беҙҙе көлкөгә ҡалдырҙың,
Ҡәүемдәр баш сайҡай беҙгә ҡарап+.
16Хурлығым һәр ваҡыт күҙ алдымда,
Йөҙөмдө оят ҡаплаған
17Мыҫҡыллау һәм ғәйбәт ишетеүҙән,
Үс алырға теләгән дошмандан.

18Һине һис ҡасан онотмаһаҡ та,
Килешеүеңә хыянат итмәһәк тә,
Былар барыһы ла башыбыҙға төштө.
19Шулай ҙа күңелебеҙ Һинән ҡайтманы,
Аяҡтарыбыҙ юлыңдан тайпылманы.

20Ә Һин беҙҙе иҙҙең, сүл бүреләре еренә ташланың,

Дөм ҡараңғылыҡҡа олаҡтырҙың беҙҙе+.

21Аллабыҙҙың исемен онотҡан булһаҡ,

Ят илаһҡа ҡулыбыҙҙы һонһаҡ,

22Алла быны белмәҫ инеме ни?

Уға мәғлүм йөрәктең бар сере+.

23Һинең хаҡыңа һәр көн үлтереләбеҙ,

Салыу һарығы һымаҡ булып ҡалғанбыҙ+.

24Уян, нишләп Һин йоҡлайһың, бөйөк Хаким?

Торһаңсы! Мәңгелеккә ваз кисмә беҙҙән!+

25Нишләп Һин йөҙөңдө йәшерәһең?

Ғазаптарыбыҙҙы, иҙелеүебеҙҙе онотаһың?

26Йәнебеҙ саң-туҙанға буталды,

Тәнебеҙ тупраҡҡа һылашты.

27Ҡалҡ, ярҙам итһәнә беҙгә!

Тоғро мөхәббәтең хаҡына йолоп ал!+

44

44^1Йырсылар етәксеһенә: «Лилиә сәскәләре» көйөнә. Ҡорах улдарының уйланыуҙары. Ғишыҡ йыры+.

2Күңелемдә таша күркәм һүҙҙәр,

Шиғырымды бағышлайым батшаға,

Маһир кәтип ҡәләмеләй булһын телем.

3Әҙәм балалары араһында иң гүзәл һин,

Иренең – миһырбан инеше,

Шулай Алла мәңгегә һине фатихалаған.

4Таҡ ҡылысыңды билеңә, батыр яугир!

Дан-шөһрәтең, дәрт-дарманыңа төрөнөп,+

5Атыңа менеп, еңеүгә табан сап.

Тыйнаҡлыҡ менән хәҡиҡәт һәм ғәҙеллек хаҡына

Уң ҡулың тетрәткес эштәр ҡылһын.

6Башаҡтары осло уҡтарыңдың.

Дошмандарыңдың йөрәгенә ҡаҙалыр,

Халыҡтар аяғың аҫтына йығылыр.

7Тәхетең, Алла тәхете һымаҡ, мәңгелек.

Батшалыҡ таяғың – ғәҙеллек таяғы+.

8Яратаһың дөрөҫлөктө, золомға нәфрәт тотаһың.

Шуға күрә Алла, һинең Аллаң,

Шатлыҡ майы менән һине мәсехләне,

Дуҫтарыңдан һине өҫтөн ҡуйҙы.

9Кейемеңдән мирра, йөҙйәшәр, кассия еҫе аңҡый;

Фил һөйәге менән биҙәлгән һарайыңда

Ҡыллы уйын ҡоралдарының моңдары күңелеңде аса!+

10Хөрмәтле ҡунаҡтарың араһында – батша ҡыҙҙары.

Уң яғыңа баҫҡан батшабикәң,

Зиннәттәре уның Офир алтынынан+.

11Эй батша ҡыҙы, тыңла, ҡара, ҡолаҡ һал,

Инде үҙ халҡыңды, атаң йортон онот.

12Һинең гүзәллегеңде теләп тоҡанһа батша,

Ул – хакимың, ҡаршыһында башыңды эй.

13Тир ҡыҙы бүләктәр менән килер,

Байҙар илтифатыңды ҡаҙанырға ынтылыр.

14Батша кәләше бар гүзәллегендә – үҙ бүлмәһендә,

Кейемдәре алтын менән нағышланған.

15Сигеүле кейемдәрҙә уны батша янына оҙаталар,

Тиңдәш ҡыҙҙары, әхирәттәре эйәргән+.

16Ҡыуанышып, гөрләшеп киләләр,

Батшаның һарайына алып инәләр.

17Ата-бабаң урынына улдарың булыр, эй батша;

Уларҙы бөтә ер өҫтөнә хакимдар итеп ҡуйырһың.

18Исемеңде быуындан-быуынға йәшәтермен,

Халыҡтар һине мәңге һәм мәңге данлар.

45

45^1Йырсылар етәксеһенә: «Ғаламоҫ» көйөнә. Ҡорах улдарының йыры+.

2Алла – беҙҙең һыйыныр ышығыбыҙ һәм ҡеүәтебеҙ,

Бәләгә ҡалғанда ярҙамсыбыҙ+.
3Шуға күрә ҡурҡмайбыҙ ер тетрәһә лә,
Тауҙар диңгеҙ ҡосағына ауғанда ла,
4Һыуҙары шаулап ташҡанда ла,
Тулҡынынан тауҙар тетрәһә лә+. Села

5Бер йылға бар:

Һыуҙары ҡыуаныс алып килә Алла ҡалаһына,

Юғарыларҙан Юғарының мөҡәддәс торлағына+.

6Алла – ул ҡаланың уртаһында,

Шуға күрә лә ҡоламаҫ ҡала.

Таң тыуыуға Алла уға ярҙам итер+.

7Ҡәүемдәр шаулашыр, батшалыҡтар тетрәнер,

Алла тауышын яңғыратыр ҙа ер иреп киткәндәй булыр+.

8Күк ғәскәрҙәре Раббыһы беҙҙең менән,

Яҡуп Аллаһы – беҙҙең ҡәлғәбеҙ. Села

9Килегеҙ, күрегеҙ Раббының эштәрен,

Ерҙе бушлыҡҡа әйләндергәнен+.

10Ерҙең һәр тарафында һуғыштарға сик ҡуя,

Уҡ-йәйәләрҙе, һөңгөләрҙе һындырып ташлай.

Яу арбаларын утҡа яға+.

11«Тынысланығыҙ! Белегеҙ, Мин – Алла!

Бар ҡәүемдәр өҫтөндә торормон,

Ер йөҙөндә юғары булырмын!»

12Күк ғәскәрҙәре Раббыһы беҙҙең менән,

Яҡуп Аллаһы – беҙҙең ҡәлғәбеҙ. Села

46

46^1Йырсылар етәксеһенә: Ҡорах улдарының мәҙхиәһе.

2Эй барса халыҡтар, ҡул сабығыҙ!
Шат ауаздар менән Алланы данлағыҙ!+
3Сөнки дәһшәтле Юғарыларҙан Юғары Раббы –
Бөтә донъяның бөйөк Батшаһы;+
4Халыҡтарҙы беҙгә буйһондорҙо,
Ҡәүемдәрҙе аяҡ аҫтыбыҙға һалды+.
5Был ерҙе – яратҡан Яҡубының ғорурлығын –
Ул беҙгә биләмәгә һайланы. Села

6Алла шатлыҡ ауаздары,
Раббы борғо тауышы аҫтында ҡалҡты.
7Маҡтау йырлағыҙ Аллаға, йырлағыҙ;
Батшабыҙға маҡтау йырлағыҙ!
8Алла – бөтә донъяның батшаһы,
Уға бағышлап гүзәл йырҙар йырлағыҙ!+

9Алла ултыра мөҡәддәс тәхетендә,
Ул батшалыҡ итә бөтә милләттәргә.
10Халыҡтарҙың башлыҡтары йыйылған
Ибраһим Аллаһының халҡы янына;
Сөнки ер йөҙөндәге хакимдар – Алланыҡы.
Алла бар нәмәнән юғарыраҡ!+

47

47^1Йыр. Ҡорах улдарының мәҙхиәһе.

2Раббы бөйөк!
Аллабыҙ ҡалаһында,
Үҙенең мөҡәддәс тауында
Ул оло маҡтауға лайыҡ!+
3Гүзәл Сион тауы Сафон түбәләре һымаҡ;
Ул бөтә донъяның шатлығы,
Бөйөк батшаның ҡалаһы+.
4Уның нығытмаларында Алла Үҙен
Ышаныслы һаҡлаусы итеп танытты.

5Батшалар бер ергә йыйылдылар,
Ҡалаға һөжүм итеү өсөн килделәр+.
6Әммә күргәндәренә хайран ҡалдылар,
Ҡурҡыуға төшөп ҡастылар.
7Тулғаҡ ғазабы тотҡан ҡатындай,
Дәһшәт эсенә төштөләр+.
8Көнсығыштан көслө елдәр иҫеп,
Таршиш караптарын емергәндәй,
Һин уларҙы ҡырып ташланың+.

9Күк ғәскәрҙәре Раббыһы ҡалаһында,
Аллабыҙҙың ҡалаһында,
Нимәне ишеткән булһаҡ, шуны күрҙек,
Раббы уны мәңгелеккә һалған. Села

10Эй Алла, мөҡәддәс ҡорамыңда
Һинең тоғро мөхәббәтең хаҡында уйлайбыҙ+.
11Исемең кеүек, эй Алла, Һинең даның
Ерҙең һәр тарафына таралһын.
Хаҡлыҡ менән тулы Һинең уң ҡулың+.
12Һинең хаҡ хөкөмдәреңә Сион тауы ҡыуанһын,
Йәһүҙә ҡалалары шатланһын!+

13Сионды тирәләй әйләнеп сығығыҙ,
Манараларын һанағыҙ,
14Диуарҙарына иғтибар йүнәлтегеҙ,
Ҡәлғәләренә диҡҡәт бирегеҙ!

Быларҙы күреп, киләсәк быуындарға һөйләрһегеҙ:

15«Ошо Алла – мәңгегә беҙҙең Аллабыҙ,

Ғүмер баҡый беҙҙең юлбашсыбыҙ!»

48

48^1Йырсылар етәксеһенә: Ҡорах улдарының мәҙхиәһе.

2Ишетегеҙ быны бар халыҡтар!

Тыңлағыҙ, донъяла йәшәүселәр:+

3Затлылар ҙа, ябайҙар ҙа,

Байҙар менән ярлылар ҙа!

4Ауыҙымдан ағылыр хикмәтле һүҙҙәр;

Аңлау бирер күңелемдәге фекерҙәр.

5Ҡолағымды хикмәткә борормон,

Лира уйнап йомаҡ серен асырмын+.

6Ниңә ҡурҡырға миңә яман көндәрҙә,

Мәкерлеләрҙең яуыз эштәре мине уратып алғанда?

7Улар мал-мөлкәттәренә өмөтләнә,

Бөткөһөҙ байлығына маҡтана+.

8Кеше яҡынының ғүмерен йолом түләп ҡотҡара алмаҫ,

Һис кем Аллаға ғүмер өсөн етерлек түләй алмаҫ+.

9-10Кеше йәненең баһаһы ифрат ҡиммәт –
Кеше мәңге ғүмер һөрә алһын,
Бер ваҡытта ла ҡәбергә кермәһен өсөн
Һис ҡасан түләп бөтөрлөк түгел+.

11Күрәбеҙ бит: аңһыҙ менән алйот һымаҡ,
Аҡыл эйәһе лә мәрхүм була.
Йыйған малы башҡаларға тороп ҡала+.
12Ерҙәренә үҙҙәренең исемдәрен ҡушһалар ҙа,
Ҡәберҙәре – улар өсөн мәңгелек йорт,
Быуындан-быуынға улар шунда ҡалыр.
13Ни тиклем генә хөрмәтле булғанда ла
Кеше ғүмере мәңгелек түгел,
Ул да хайуандар һымаҡ үлемле+.

14Күр, ахмаҡтарса үҙенә ышанғандар яҙмышы

Һәм уларҙың һүҙҙәрен хуплағандарҙың тәҡдире шул. Села

15Улар һарыҡ һымаҡ үлеләр донъяһына ҡыуылыр;

Үлем уларға көтөүсе булыр.

Ҡупшы йорттарынан алыҫта –

Ҡәберҙә тәндәре сереп ҡалыр.

Иртәгәһен намыҫлылар уларҙың өҫтөнән тапап йөрөр.

16Әммә Алла мине йолоп алыр,

Үлеләр донъяһы хакимлығынан ҡотҡарыр+. Села

17Ҡыҙыҡма берәйһе байып китһә,
Йортоноң даны артҡандан-артһа.
18Үлгәс, бер нәмә лә алып китә алмаҫ,
Шөһрәте ҡәбергә артынан эйәреп төшмәҫ+.
19Иҫән саҡта үҙен бәхетлегә һанаһа ла,
Уңыш ҡаҙанған, тип маҡталһа ла,
20Ул барыбер яҡтылыҡтан мәңге мәхрүм
Ата-бабаларының янына күсер+.
21Байлығы була тороп, аҡылы булмағандар
Үлемле хайуанға оҡшаш+.

49

49^1Асафтың мәҙхиәһе.

Аллаларҙың Аллаһы Раббы һүҙ башлай;
Ҡояш сығышынан байышына саҡлы
Тотош Ер йөҙөнә ауаз һала+.
2Күркәмлектең үрнәге булған Сиондан
Алла Үҙенең нурҙарын сәсә+.
3Аллабыҙ килә. Ул өнһөҙ ҡалмаҫ,
Алдында ялмап йотор ялҡын бар,
Әйләнәһендә уйнай дәһшәтле дауыл+.
4Халҡын хөкөм итер өсөн
Бейек күк менән ергә өндәшә:+
5«Хозурыма тоғроларымды,
Ҡорбан салып, Минең менән
Килешеү төҙөгәндәрҙе йыйып килтерегеҙ!»
6Күктәр Уның ғәҙеллеген бәйән итер,
Сөнки хөкөм сығарыусы – Алла Үҙе+. Села

7«Тыңла, халҡым, Мин һөйләйем!

Һиңә ҡаршы шаһитлыҡ ҡылам, Исраил.

Мин Алламын, һинең Аллаң!+

8Ҡорбандарың өсөн асыуым юҡ,

Яндырған ҡорбандарың һәр саҡ алдымда+.

9Ҡураңдан бер баш үгеҙ,

Аҙбарыңдан бер кәзә тәкәһе лә алмайым.

10Сөнки Минеке урмандағы бар йәнлек,

Меңәрләгән тауҙарҙағы бөтә хайуан+.

11Тауҙарҙағы бар ҡоштарҙы танып беләм,

Ҡырҙағы йән эйәләре – Минең ҡарамаҡта.

12Асыҡһам да Мин һинән һорамаҫ инем,

Сөнки донъяға һәм ундағы бөтә нәмәгә Мин хужа+.

13Мине үгеҙ ите ашап, кәзә ҡаны эсәлер тиһеңме?

14Һин Аллаға шөкөр ҡорбаны бир,

Юғарыларҙан Юғарыға әйткән нәҙерҙәреңде үтә+.

15Хәсрәтле көнөңдә Мине саҡыр,

Ҡотҡарырмын, шунда һин Мине данларһың»+.

16Ә залимдарға Алла былай ти:

«Минең ҡағиҙәләрҙе һөйләп йөрөргә,

Килешеүемде телгә алырға хаҡың бармы?

17Һин бит нәсихәтемде күрә алмайһың,

Әйткәндәремде һанға һуҡмайһың.

18Бур осраһа, дуҫлашаһың,

Зинасыларға юлдаш булаһың.

19Ауыҙың тулы яманлыҡ,

Телеңдән туҡтауһыҙ түгелә алдаҡ+.

20Ултыраһың да туғаныңа ҡаршы һөйләйһең,

Әсәйеңдең улына ҡара яғаһың.

21Ошоларҙы эшләгәнеңдә Мин өндәшмәнем,

Һәм һин Мине үҙең һымаҡ тип уйланың.

Инде Мин һине фашлайым,

Ғәйебеңде күҙеңә ҡарап әйтәм+.

22Эй Алланы онотҡандар!

Аңлағыҙ ошоларҙың барыһын.

Юҡһа һеҙҙе йолҡҡолап ташлармын,

Ҡотҡарып ҡалыусы булмаҫ+.

23Кем шөкөр ҡорбаны бирә, Мине хөрмәт итеүсе шул;

Кем тоғро юлда, Мин шуның ҡотҡарыусыһы булырмын».

50

50^1Йырсылар етәксеһенә: Дауыттың мәҙхиәһе.

2Дауыт Баҫ-Шевағ менән булғандан һуң, уға пәйғәмбәр Наҫан килеп киткәс[*]+.

3Мөхәббәтең хаҡына, эй Алла, ҡыҙған мине,

Сикһеҙ рәхим-шәфҡәтеңә күрә яҙыҡ эштәремде юйып ташла+.

4Ғәйебемде ныҡлап йыуып ағарт,

Гонаһымдан мине, зинһар, таҙарт+.

5Мин үҙемдең боҙоҡ эштәремде беләм,

Гонаһтарым күҙем алдымда гелән+.

6Һинең алда, бары Һинең алда гонаһ ҡылдым,

Һинең күҙеңдә яуызлыҡ булғанды эшләнем.

Ғәйепләү һүҙҙәрең хаҡлы,

Хөкөмөңдә Һин ғәҙелһең+.

7Мин тыуғандан алып ғәйеплемен,

Әсәм ҡарынынан гонаһлымын+.

8Һин иһә йөрәктең тоғролоғон теләйһең,

Булмышымды зирәклеккә өйрәт.

9Мине майағас менән пакла, таҙа булайым;

Мине йыу, ҡарҙан да аҡ булайым+.

10Ишеттер шатлыҡ-ҡыуаныс ауаздарын,

Һин иҙгән һөйәктәрем рәхәтлек тойһон.

11Йөҙөңдө ситкә бор, гонаһтарымды күрмә;

Барса ғәйебемде юйып ташла.

12Эй Алла, булдыр миндә саф йөрәк,
Булмышымда ҡаҡшамаҫлыҡ рух яңырт+.
13Мине алдыңдан ситкә тибәрмә,
Үҙеңдең изге Рухыңдан мәхрүм итмә.
14Ҡотҡарыуыңдың шатлығын миңә ҡайтар,
Һине тыңларға ашҡынып торған рух биреп,
Миңә таяныс бул.
15Шунан мин боҙоҡтарға юлыңды өйрәтермен,
Гонаһлылар Һиңә кире ҡайтыр.

16Ҡотҡар мине ҡан түгеүҙән, эй Алла,
Һәм телем ғәҙеллегеңде данлар,
Эй мине ҡотҡарыусы Алла!+
17Эй бөйөк Хаким, ауыҙымды ас,
Телем Һиңә маҡтау һүҙҙәре һөйләр.

18Ҡорбан салыр инем – теләмәйһең,

Тотош яндырыу ҡорбандарын хушһынмайһың+.

19Алла ҡабул итә торған ҡорбан – һынған рух ул,

Ярылған һәм селпәрәмә килгән йөрәкте кире ҡаҡмаҫһың, эй Алла!+

20Мәрхәмәтле бул, Сионға яҡшылыҡ ҡыл;
Йәрүсәлим диуарҙарын торғоҙ+.
21Шул саҡ дөрөҫ килтерелгән ҡорбандарҙан,

Тотош яндырыу һәм яндырыу ҡорбандарынан хушланырһың.

Шул саҡ ҡорбан усағыңда үгеҙҙәр ҡорбан ителер+.

51

51^1Йырсылар етәксеһенә: Дауыттың уйланыуҙары.

2Эдом кешеһе Доег Шаулға барып: «Дауыт Ахимәләхтең өйөндә», – тип хәбәр биргәндән һуң сығарылған[*]+.

3Эй ҡаһарман! Нимә яуызлығың менән маҡтанаһың?

Алланың тоғро мөхәббәте һәр даим минең менән.

4Эй мәкерле, телең һинең һәләкәт ниәтләй,

Ул үткер бысаҡҡа оҡшаш+.

5Яҡшылыҡтан яманлыҡты,

Хаҡ һүҙҙән ялғанды нығыраҡ яратаһың. Села

6Мәкерле тел!

Йәрәхәтләй торған һүҙҙәрҙе һин хуп күрәһең.

7Әммә Алла һине тулыһынса ҡыра һуғыр,

Сатырыңдан сығарып ырғытыр,

Тамырыңдан йолҡоп ташлар тереләр донъяһынан+. Села

8Тәҡүәләр быны күреп ҡурҡыуға ҡалыр,
Улар, һинән көлөп, былай тиер:+
9«Бына был әҙәм Аллаға һыйынманы,
Байлығының күплегенә өмөтләнде;
Башҡаларға яуызлыҡ ҡылып көсәйҙе»+.

10Ә мин Алланың йортонда –
Йәшәреп үҫкән зәйтүн һымаҡмын.
Ғүмерем буйы Алланың
Тоғро мөхәббәтенә ышанам+.
11Ҡылған ғәмәлдәрең өсөн
Һиңә мәңге рәхмәт яуҙырырмын,
Тоғроларың алдында исемеңә өмөт бағлармын,
Сөнки Һин – игелек сығанағы.

52

52^1•Йырсылар етәксеһенә: «Махалаҫ» көйөнә. Дауыттың уйланыуҙары.

2Ахмаҡ эсенән генә уйлай: «Алла юҡ!»

Кеше боҙолдо, әшәкелеге алдан йөрөй.

Яҡшылыҡ ҡылыусы бер кем дә юҡ+.

3Алла күктән әҙәм балаларына күҙ һала:
Аңлылар, Алланы эҙләгәндәр бармы+?
4Барыһы ла юлдан тайпылған, берҙәй боҙолған;
Яҡшылыҡ ҡылған әҙәм юҡ,
Исмаһам, берәү ҡалмаған!+

5Яуызлыҡ ҡылыусылар –
Халҡымды икмәк урынына ашағандар,
Алланы саҡырмағандар –
Бер ни ҙә аңламаймы ни+?

6Тик улар ҡурҡмаҫ ерҙә оло дәһшәткә төшәсәк әле,

Сөнки Раббы һиңә һөжүм иткәндәрҙең

Һөйәктәрен туҙҙырып ташлар.

Уларҙы оятҡа ҡалдырырһың,

Сөнки Алла уларҙы ситкә тибәсәк+.

7Сиондан Исраилға ҡотолоу килһә ине!

Алла Үҙ халҡына муллыҡ-именлек ҡайтарғас,

Яҡуп нәҫеле шатлыҡ кисерер,

Исраил халҡы ҡыуаныр!

53

53^1Йырсылар етәксеһенә: Ҡыллы уйын ҡоралдарында. Дауыттың уйланыуҙары+

2Зиф кешеләре килеп Шаулға: «Дауыт беҙҙең яҡтарҙа ҡасып ята», – тип әйткәндән һуң сығарылған[*].

3Эй Алла, исемең хаҡына мине ҡотҡар,
Ҡөҙрәтең менән мине хаҡҡа сығар!
4Эй Алла, доғамды тыңлаһана,
Ҡолаҡ һал ауыҙымдан сыҡҡан һүҙҙәргә.
5Юҡһа яттар миңә ҡаршы ҡалҡты,
Аяуһыҙҙар мине үлтерергә теләй,
Улар һанламай Алланы+. Села

6Әммә Алла миңә ярҙам итер,

Бөйөк Хаким йәнемә таяныс булыр.

7Дошмандарымдың яуызлыҡтары үҙҙәренең башына төшһөн,

Тоғролоғоңдо күрһәт – Һин уларҙы юҡҡа сығар+.

8Һиңә нәфел ҡорбандары килтерермен,

Изге исемеңә шөкөраналар ҡылырмын, Раббы.

Сөнки Һин – игелек сығанағы.

9Һин мине бөтә бәләләрҙән ҡотҡарҙың,

Тантана менән ҡарайым дошмандарға+.

54

54^1Йырсылар етәксеһенә: Ҡыллы уйын ҡоралдарында. Дауыттың уйланыуҙары.

2Эй Алла, доғамды ишет,

Йәшенмәсе ялбарыуҙарымдан!

3Илтифат ит, яуап ҡайтар, зинһар.

Хәсрәт сорнап алды, ҡайғыларға баттым+

4Дошмандарҙың тауышынан,

Залимдарҙың иҙеүенән.

Сөнки мине ғазапҡа һалдылар,

Ажарланып өҫтөмә ябырылдылар.

5Күкрәгемдә йөрәгем дерелдәй,
Башыма үлем дәһшәте төштө.
6Ҡурҡыу һәм тетрәнеү биләп алды,
Ҡотом осоп, ҡалтырауға ҡалдым.
7Шул саҡ үҙ-үҙемә әйттем:
«Күгәрсендәй ҡанатлы булһамсы!
Осор ҙа тынғылыҡ табыр инем;
8Алыҫ-алыҫтарға ҡасыр инем,
Ҡырға барып оя ҡорор инем+. Села
9Йәһәтерәк ышыҡланыр инем
Был уҫал елдәрҙән, дауылдарҙан».

10Эй бөйөк Хаким, туҙҙыр уларҙы,
Ҡуйышҡан һүҙҙәрен тарҡат,
Сөнки мин ҡалала йәбер-золом, ыҙғыш күрәм+.
11Улар көн-төн диуарҙар өҫтөндә йөрөй,
Ә ҡала эсендә – яуызлыҡ һәм ҡаза.
12Ҡаланың уртаһында – һәләкәт,
Майҙандарынан юғалмай иҙеү, мәкер.

13Әгәр мине дошман күргән мыҫҡыллаһа, түҙер инем.

Күрә алмаған берәү кәмһетһә, ҡасып китә алыр инем.

14Әммә быны һин эшләнең – үҙем һымаҡ ишем,
Ихлас иптәшем, серҙәш дуҫым.
15Һинең менән һөйләшеп һүҙебеҙ бөтмәҫ ине,
Күмәкләшеп Алла йортона барыр инек…+
16Дошмандарға көтмәгәндә үлем килһен,
Улар тере килеш үлеләр донъяһына олаҡһын;
Сөнки өйҙәре лә, булмышы ла золом тулы+.

17Мин иһә Аллаға ялбарырмын,
Раббы мине ҡотҡарыр.
18Кис, иртән һәм төш мәлендә ялынырмын,
Инәлермен – Ул тауышымды ишетер.
19Һөжүм иткән дошмандарым,
Ни тиклем күп булһалар ҙа,
Уларҙан йәнемде йолоп алыр.
20Мәңгелектән, Үҙ тәхетендә ултырған Алла,
Ишетер ҙә уларҙы йыуашландырыр. Села
Сөнки улар үҙгәрергә теләмәйҙәр,
Һис кенә лә Алланан ҡурҡыу белмәйҙәр+.

21Юлдашым дуҫтарына ҡаршы ҡул күтәрҙе,

Минең менән төҙөгән килешеүгә хыянат итте+.

22Ауыҙынан бал-май тама,

Тик күңелендә – дошманлыҡ.

Һүҙҙәре зәйтүн майынан йомшаҡ,

Ә асылда – яланғас ҡылыстыр+.

23Ҡайғы йөгөңдө Раббыға тапшыр,

Ул һиңә таяныс булыр.

Һис ҡасан да тоғро бәндәһенә йығылырға ирек бирмәҫ+.

24Эй Алла, яуыздарҙы Һин

Үлем соҡорона олаҡтырырһың.

Ҡан эскес, мәкерле бәндәләр

Ғүмерҙәренең уртаһына ла етмәҫ.

Мин иһә Һиңә өмөт бағлайым+.

55

55^1Йырсылар етәксеһенә: «Алыҫта ултырған өнһөҙ күгәрсен» көйөнә. Дауыттың шиғыры. Ғаҫ ҡалаһында пелештиҙәр уны тотҡас сығарылған+.

2Рәхимле бул миңә, Алла!

Кешеләр эҙәрләй мине,

Дошмандарым көнө буйы иҙә.

3Көн оҙоно дошмандар эҙәрләй мине,

Миңә күптәр һөжүм итә, эй Юғарыларҙан Юғары!

4Ҡурҡҡан сағымда Һиңә өмөт бағлайым.

5Алланың һүҙен данлайым,

Уға өмөт бағлайым,

Нимәнән ҡурҡырға миңә?

Фани әҙәм миңә нимә ҡыла алһын+?

6Һөйләгәндәремдең мәғәнәһен һәр саҡ боҙоп күрһәтәләр,

Уйҙарында – нисек миңә зыян ҡылыу.

7Йыйылышып боҫалар ҙа баҫҡан аҙымымды күҙәтәләр,

Йәнемде алырға ҡырсыналар+.

8Енәйәттәре өсөн уларҙы язаһыҙ ҡалдырма!

Эй Алла, асыуың менән халыҡтарҙы ергә бырға!

9Сит ерҙә сиккән ғазаптарымды һанағанһың,

Күҙ йәштәремде турһығыңа йый!

Улар Һинең китабыңа яҙылмағанмы ни+?

10Мин Һине саҡырған саҡта дошмандарым артҡа сигә,

Шунан беләм – Алла минең яҡлы.

11Алланың һүҙен данлайым;

Раббының һүҙен данлайым!

12Өмөтөмдө Аллаға бағлайым,

Нимәнән ҡурҡырға миңә?

Фани әҙәм миңә нимә эшләй алһын?

13Эй Алла, әйткән нәҙерҙәремде үтәрмен,
Шөкөр ҡорбандары килтерермен+.
14Сөнки йәнемде үлемдән алып ҡалдың,
Аяҡтарыма абынырға бирмәнең;
Инде мин Алланың хозурында,
Тормош нурында йөрөрмөн+.

56

56^1•Йырсылар етәксеһенә: «Һәләк итмә» көйөнә. Дауыттың шиғыры. Шаулдан ҡасып мәмерйәгә йәшенгән сағында сығарылған[*]+.

2Рәхимле бул, Алла, рәхимле бул!

Минең йәнем Һиндә ышыҡ таба.

Бәлә-ҡаза үтеп киткәнгәсә,

Ҡанаттарың күләгәһендә мин урын алам+.

3Юғарыларҙан Юғары Алланы,
Миңә игелектәр ҡылған Алланы саҡырам.
4Күктән ярҙамын ебәреп, Ул мине ҡотҡарыр,
Эҙәрләүселәрҙе рисуай итер. Села
Миңә мөхәббәтен һәм тоғролоғон күндерер+.

5Кеше ашаусы арыҫландар араһында мин –
Һөңгө-уҡ һымаҡ уларҙың тештәре;
Үткер ҡылыс кеүек телдәре+.

6Йә Алла, асмандан да юғарыраҡ ҡалҡ,

Шөһрәтең бар ер йөҙөн иңләһен!

7Аяҡтарыма улар ау ҡорҙо,
Күңелем төшөнкөлөккә батты;
Йөрөр юлымда соҡор ҡаҙҙылар,
Эсенә үҙҙәре ҡоланылар+. Села

8Эй Алла, күңелем тоғро Һиңә,
Күңелем минең тоғро!
Мин Һиңә көйләрмен, мәҙхиәләр йырлармын+.
9Эй уян һин, рухым, уян!
Уян, лирам, уян арфам,
Таңғы шәфәҡте мин уятайым!+
10Эй бөйөк Хаким, халыҡтар араһында
Һиңә рәхмәттәр уҡырмын;
Өммәттәр араһында Һиңә маҡтау йырлармын.
11Тоғро мөхәббәтең – күктәргә тиклем,
Тоғролоғоң болоттарҙан аша+.
12Йә Алла, асмандан да юғарыраҡ ҡалҡ,
Шөһрәтең бар ер йөҙөн иңләһен!

57

57^1Йырсылар етәксеһенә: «Һәләк итмә» көйөнә. Дауыттың шиғыры+.

2Эй хөкөмдарҙар, ғәҙелме һөйләгән һүҙҙәрегеҙ?

Дөрөҫ хөкөм итәһегеҙме һеҙ кешеләрҙе?

3Юҡ! Күңелегеҙ тулы ғәҙелһеҙлек,

Ҡулдарығыҙ ер йөҙөнә йәбер-золом сәсә.

4Яуыз бәндә әсә ҡарынынан алып аҙғын,

Тыуғанынан алып юлдан яҙған, һөйләй ялған+.

5-6Уларҙың ағыуы ҡара йылан ағыуылай зәһәр.

Оҫта арбаусыны ишетмәҫ өсөн

Ҡолағын ҡаплаған ҡара йылан һымаҡ улар+.

7Эй Аллам, ҡыр ауыҙҙарындағы тештәрен,

Һындыр, Раббым, ул йәш арыҫландарҙың яңаҡ һөйәген!+

8Ағып киткән һыу һымаҡ юҡҡа сыҡһындар.

Йәйә киргәндә уҡтары урталай һынһын.

9Ҡабырсағында ирегән ҡусҡар һымаҡ булһындар.

Үле тыуған бала кеүек ҡояш нуры күрмәһендәр+.

10Улар усаҡҡа яғырға әҙерләнгән,

Әле гөлтләп янып киткән,

Ҡаҙанды йылытып та өлгөрмәйенсә

Елгә осҡан сәнскәк һымаҡ булһын.

11Яуыздан үс алынғанға тәҡүә ҡыуаныр,

Уларҙың ҡанында аяғын йыуыр+.

12Шул ваҡыт кешеләр әйтер:

«Ысынлап та, тәҡүә кеше өсөн әжере бар.

Хаҡ, донъяға хөкөм ҡылған Алла бар!»+

58

58^1Йырсылар етәксеһенә: «Һәләк итмә» көйөнә Дауыттың шиғыры. Шаул, Дауытты үлтертер өсөн кеше ебәреп, өйөн күҙәттергән саҡта[*] сығарылған+.

2Ҡотҡар мине дошмандарымдан, эй Аллам,
Миңә һөжүм иткәндәрҙән һаҡла+.
3Азат ит мине яуызлыҡ ҡылғандарҙан,

Ҡан түгеүселәрҙең ҡулынан йолоп ал.
4Ҡара, йәнемде алыр өсөн аңдыйҙар,
Көслөләр миңә ҡаршы фетнә ҡоралар,

Гәрсә енәйәт һәм гонаһ ҡылмаһам да, эй Раббы!+

5Бер ниндәй ғәйепкә ҡалмаһам да,
Һөжүм итер өсөн йыйналалар.
Уян, хәлемде күр, ярҙам ит!
6Раббы, Һин – Күк ғәскәрҙәре Аллаһы,
Исраилдың Аллаһы, уян
Ҡәүемдәрҙең барыһына яза бирер өсөн!
Һис ҡыҙғанма хыянатсыл залимдарҙы! Села

7Һәр кис һайын улар эт шикелле ырылдашып

Ҡала буйлап темеҫкенеп йөрөй+.

8Ана, күр, нимә ҡойола ауыҙҙарынан,

Ҡылыс һымаҡ телдәре, үҙҙәре:

«Кем ишетһен беҙҙе?» – тип уйлайҙар.

9Әммә Һин уларҙан көлөрһөң, йә Раббы,

Барса ҡәүемдәрҙе мыҫҡылларһың+.

10Эй миңә ҡеүәт биреүсе, Һинән күҙемде алмайым.

Эй Алла, Һин – минең ҡәлғәм!+

11Тоғро мөхәббәтең менән, Аллам, мине етәкләрһең!

Дошмандарымдың тәҡдирен күрһәтерһең+.

12Уларҙы үлтермә, юҡһа халҡым был һабаҡты онотасаҡ.

Көсөң менән уларҙы туҙҙыр, тар-мар ит.
Эй бөйөк Хаким, Һин беҙҙең ҡалҡаныбыҙ+.
13Гонаһлы телдәре арҡаһында,
Ауыҙҙарынан сыҡҡан һүҙҙәргә күрә
Тәкәбберлектәренең ауына эләкһендәр.
Яуҙырған ҡарғыштарына күрә,
Һөйләгән ялғандарына күрә+
14Уларҙы асыуың менән юҡҡа сығар!
Юҡҡа сығар, хатта эҙҙәре ҡалмаһын.
Белһендәр, Алланың хакимлығы
Яҡуп нәҫеленән алып
Ер сигенә тиклем олғашҡанын. Села

15Һәр кис һайын улар эт шикелле ырылдашып,

Ҡала буйлап темеҫкенеп йөрөй+.

16Ашарға аҙыҡ эҙләйҙәр,

Тапмаһалар, аслыҡтан олойҙар.

17Мин иһә Һинең ҡөҙрәтеңде йырлармын,

Иртә таңдан мөхәббәтеңде данлармын.

Сөнки Һин – миңә ҡәлғәм,

Бәлә килгәндә һыйыныс булдың+.

18Һин миңә ҡеүәт биреүсе!

Һиңә мәҙхиә йырлармын,

Эй Аллам, Һин минең ҡәлғәм,

Тоғро мөхәббәтен күрһәтеүсе Аллам Һин!

59

59^1•Йырсылар етәксеһенә: «Килешеү лилиәһе» көйөнә. Дауыттың шиғыры, нәсихәт өсөн+.

2Дауыттың Арам-Наһараим һәм Арам-Сова кешеләре менән бәрелешкән һәм Йоавтың кире боролоп Тоҙло үҙәндә ун ике мең Эдом яугирен үлтереү уңайы менән сығарылған[*]+.

3Эй Алла, ташланың беҙҙе, тар-мар иттең,
Беҙгә асыуландың!
Инде беҙҙе элекке хәлебеҙгә кире ҡайтар!+
4Ерҙе дер һелкеттең, ярғысланың;
Ярыҡтарын бөтәштер, сөнки ул һаман сайҡала.
5Үҙ халҡыңды ҡаты һынауҙарға дусар иттең,
Илерткес шарап эсерҙең беҙгә+.

6Үҙеңдән ҡурҡҡандар осҡан уҡтарҙан
Йәшенеп ҡалһындар тиеп,
Ишара өсөн байрағыңды күтәрҙең. Села
7Һөйөклөләрең ҡотолһон тиһәң,
Уң ҡулың менән йолоп ал беҙҙе,
Беҙгә яуап ҡайтар!

8Алла Үҙенең мөҡәддәс торлағында былай тине:
«Тантана менән Шәхәмде бүлгеләрмен,
Суккоҫ үҙәнен үлсәрмен+.
9Ғилғәд – Минеке, Менашше ла Минеке,
Әфраим – башыма кейгән тимер торҡам,
Йәһүҙә – хакимлыҡ таяғым,
10Моав – йыуыныр ялғашым,
Эдомға ҡатамды ырғытырмын,
Пелешеҫ ерендә еңеү ораным яңғырар».

11Кем мине нығытмалы ҡалаға алып инер?

Кем миңә Эдомға тиклем юл күрһәтер?

12Эй Алла, Һин Үҙең беҙҙе ташламаныңмы ни?

Ғәскәрҙәребеҙ башында яу сапмайһың.

13Дошманды еңергә ярҙам итсе беҙгә,

Кешенең ярҙамынан файҙа юҡ+.

14Алла менән ҡеүәтебеҙ артыр,

Ул дошмандарыбыҙҙы тапап ташлар.

60

60^1Йырсылар етәксеһенә: Ҡыллы уйын ҡоралдары оҙатыуында. Дауыттың мәҙхиәһе.

2Эй Алла, ялбарыуымды ишет,
Доғама минең ҡолаҡ һал!
3Төшөнкөлөк күңелемде алды,
Ер сигенән саҡырамын Һине.
Артыла алмаҫлыҡ ҡаяға алып мен мине,
4Сөнки Һин – минең ышығым,
Дошманға ҡаршы ҡеүәтле манарамһың+.
5Сатырыңда мәңге йәшәйемсе,
Ҡанатың аҫтына һыйынайым+. Села
6Һин, эй Алла, нәҙерҙәремде ишеттең,

Исемеңдән ҡурҡҡандарға тәғәйен өлөштө миңә бирҙең.

7Батшаның ғүмеренә Һин көндәр өҫтә,
Тормошо быуындан-быуынға дауам итһен!+
8Алла хозурында мәңге тәхеттә ултырһын;
Уны мөхәббәтең менән тоғролоғоң һаҡлаһын!
9Мин иһә исемеңә мәңгелек дан йырлармын,
Көндән көнгә нәҙерҙәремде үтәрмен+.

61

61^1Йырсылар етәксеһенә: Йедуҫундың көйөнә. Дауыттың мәҙхиәһе+.

2Йәнемдең тыныслығы бары Аллала,

Миңә ҡотолоу тик Унан килер.

3Тик Ул – минең ҡаям, ҡотҡарыусым, ҡәлғәм.

Һәм мин бер ваҡытта ла сайҡалмам+.

4Кеше диуар һымаҡ ауышҡанда,
Ҡойма һымаҡ ҡыйшайғанда,
Уға ҡанығыуығыҙ ҡасанға тиклем булыр?
5Уны юғарынан ҡолатырға уйлайһығыҙ,
Ялғандан тәм табаһығыҙ;
Телегеҙҙә фатиха булһа ла,
Эсегеҙҙән ҡарғыш яуҙыраһығыҙ+. Села

6Йәнемдең тыныслығы бары Аллала,

Сөнки өмөтөм тик Унда ғына.

7Бары тик Ул ғына ҡаям, ҡотҡарыусым,

Ул минең ҡәлғәм һәм мин сайҡалмам.

8Ҡотолоуым да, даным да тик Аллала,

Минең ышығым Ул, ҡеүәтле ҡаям.

9Эй халыҡ, һәр ваҡыт Уға өмөт бағла,
Уға бушат эс-бауырыңдағын,
Сөнки Алла беҙҙең ышығыбыҙ. Села

10Әҙәм балалары – тик бер һулыш,
Кеше балалары – тик уйҙырма.
Барыһын бергә үлсәүгә һалһаң,
Улар тындан да еңелерәк тартыр+.
11Һис ҡасан юлбаҫарлыҡҡа ышанмағыҙ,
Талап алған малығыҙға маҡтанмағыҙ;
Байлығығыҙ артһа ла, уға арҡаланмағыҙ+.

12Алла бер тапҡыр һөйләне,
Мин ике тапҡыр ишеттем:
Ҡеүәт – Алланан!+
13Эй бөйөк Хаким, тоғро мөхәббәт Һинән!
Һин һәр кемгә ғәмәленә күрә әжерен бирәһең!+

62

62^1Дауыттың мәҙхиәһе. Йәһүҙә сүлендә булғанда сығарылған+.

2Эй Илаһым, Аллам минең, ынтыламын Һиңә,
Йәнем түҙгеһеҙ Һиңә сарсаған,
Ярғысланған ҡоро, һыуһыҙ ерҙә
Мин Һиңә сарсайым бар булмышым менән+.
3Мөҡәддәс торлаҡта төбәлдем Һиңә –
Ҡөҙрәтеңде, шөһрәтеңде күрҙем.
4Тоғро мөхәббәтең йәшәүҙән ҡәҙерлерәк,
Телем һине ҙурлауҙан туҡтамаҫ+.
5Ғүмерем буйы Һиңә шөкөр ҡылырмын,

Исемең менән ялбарып, күккә ҡулымды һонормон+.

6Затлы ризыҡ татығандай була йәнем,

Һине ҡыуана-ҡыуана данлай телем.

7Түшәгемдә ятҡанда ла онотмайым,
Төндәр буйына Һине уйлап сығам,+
8Сөнки Һин – минең яҡлаусым,
Ҡанаттарың ышығында һөйөнөс менән көйләйем+.
9Минең күңелем Һиңә яғыла,
Һинең уң ҡулың мине ныҡ тота.

10Ә минең йәнемде көҫәгәндәр
Ер тәрәнлегенә төшөп юҡ булһындар!+
11Йәндәре ҡылысҡа юлыҡһын,
Сүл бүреләренә ем булһындар.

12Батша иһә Аллала ҡыуаныс табыр,
Алла менән ант иткәндәр Уны данға күмер,
Ялғансыларҙың өнө тығылыр+.

63

63^1Йырсылар етәксеһенә: Дауыттың мәҙхиәһе.

2Йә Алла, ялбарыу ауазымды ишет;
Дошмандар дәһшәтенән йәнемде һаҡла!+
3Йәшер мине залимдарҙың этлегенән,
Яуыз бәндәләрҙең мәкеренән+.
4Улар телдәрен ҡылыстай үткерләйҙәр,
Ағыулы һүҙҙәрен уҡ һымаҡ сәпкә төҙәйҙәр+.
5Ғәйепһеҙ кешегә боҫҡон ҡорған ерҙәренән
Көтмәгәндә атырҙар – ҡурҡып тормаҫтар+.
6Бер-береһен яуызлыҡҡа ҡоторталар,
Йәшерен тоҙаҡ ҡорорға һүҙ ҡуялар,
«Уны кем күрһен?» – тип һөйләшәләр+.
7Баштарында уларҙың – яуызлыҡ ҡылыу,
«Бик шәп хәйлә уйлап таптыҡ!» – тиҙәр.
Ысынлап та, кеше күңелендә нимә ята –
Быны һис белерлек түгел.

8Әммә Алла уларға Үҙенең уғын атыр,
Ҡапыл ғына яраланасаҡтар+.
9Үҙ телдәре үҙҙәрен йығып һаласаҡ,
Быны күргәндәр ҡалтырап китер+.
10Бөтә кеше ҡурҡыуға төшәсәк,
Алланың ғәмәлдәрен бәйән итәсәк,
Уның эштәренең асылына төшөнәсәк.
11Тәҡүә Раббыла ҡыуаныс табыр, Уға һыйыныр,
Бөтә саф йөрәклеләр тантана итер+.

64

64^1Йырсылар етәксеһенә: Дауыттың мәҙхиәһе. Йыр.

2Эй Алла, Сионда яңғыраған маҡтау – Һиңә;
Һиңә әйтелгән нәҙерҙәр үтәләсәк+.
3Һин доғаларҙы ишетәһең,
Бөтә кеше хозурыңа килер+.
4Мин гонаһҡа баттым,
Әммә Һин беҙҙе ғәйептәребеҙҙән пакларһың+.
5Ниндәй бәхетле Һин һайлап алып,
Үҙеңә яҡынайтҡан,
Өйөңдөң ишек алдында йәшәткән кеше!
Йортоңдоң, мөҡәддәс ҡорамыңдың,
Ниғмәттәрен беҙгә насип итһәң ине!+

6Эй Алла, беҙҙең ҡотҡарыусыбыҙ!
Тетрәткес ғәмәлдәр ҡылып,
Һин ғәҙеллек менән яуапларһың беҙгә.
Ер йөҙөнөң барлыҡ тарафының,
Алыҫ диңгеҙ аръяғындағы илдәрҙең өмөтөһөң!+
7Ҡөҙрәт менән билен быуған,
Көсө менән тауҙар ҡорған;
8Диңгеҙҙәр ҡоторонғанын,
Тулҡындарҙың шаулағанын,
Халыҡтарҙың ғауғаларын
Баҫылдырған Һинһең+.
9Ер йөҙөнөң сиктәрендә йәшәгәндәр,
Илаһи билдәләреңде күреп, ҡурҡыуға ҡалыр.
Көнсығыштан көнбайышҡа тиклем бар кешеләр
Һиңә ҡыуаныслы йырҙар йырлар.

10Һин тупраҡты хәстәрләйһең,
Уның сарсауын баҫаһың, бәрәкәтен арттыраһың.
Эй Алла, йылғаларың һыу менән тулы,
Кешеләргә иген үҫтерәһең,
Сөнки Һин тупраҡты шулай әҙерләйһең:+
11Бураҙналарҙы туйғансы һуғараһың,
Араларын тырмап тигеҙләйһең.
Ямғыр һыуҙары менән ерҙе йомшартып,
Үҫентеләргә фатихаңды бирәһең.
12Һин мул уңыш менән йылды теүәлләйһең,
Арбаларың үткән юлдан муллыҡ аға,
13Сүллектәге көтөүлектәр йәшелләнә,
Ҡалҡыулыҡтар шатлыҡҡа сорнала,+
14Болондар көтөүҙәр менән сыбарлана,
Үҙәндәр иген менән ҡаплана,
Һәр тарафта – шатлыҡ ауаздары, йырҙар.

65

65^1Йырсылар етәксеһенә: Йыр-мәҙхиә.

Эй ер йөҙөндәге бар кешеләр,
Ҡыуанышып Алланы маҡтағыҙ!+
2Уның исемен данлап йырлағыҙ,
Шөһрәтенә маҡтау яуҙырығыҙ!
3Аллаға былай тип әйтегеҙ:
«Ни ҡәҙәр дәһшәтле ғәмәлдәрең!
Һин шул тиклем ҡөҙрәтлеһең,
Дошмандарың алдыңда бөгөлөп төшөр+.
4Бөтә донъя Һиңә сәждә ҡылыр,
Мәҙхиә уҡыр,
Исемеңде маҡтап йырлар»+. Села

5Эй килегеҙ, Алланың ғәмәлдәрен күрегеҙ!
Ниндәй дәһшәтле хикмәттәр ҡылды
Әҙәм улдарының күҙ алдында:+
6Диңгеҙҙе ҡороға әйләндерҙе,
Йылғаны халыҡ йәйәүләп кисеп сыҡты.
Уның ҡылғандарына ҡыуандыҡ шунда+.
7Ҡөҙрәте менән мәңге хакимлыҡ итә,
Күҙе менән ҡәүемдәрҙе байҡап тора:
Фетнәселдәр Уға ҡаршы ҡалҡмаһындар! Села

8Эй халыҡтар, Аллабыҙға шөкөрана ҡылығыҙ,

Маҡтау ауаздарығыҙ яңғырап торһон.

9Ул беҙҙең ғүмеребеҙҙе һаҡлай,

Аяғыбыҙға тайып китергә бирмәй.

10Эй Илаһым, Һин беҙҙе тикшерҙең,
Көмөштө таҙартҡан һымаҡ иретеп һынаның+.
11Һин беҙҙе ауға төшөрҙөң,
Иңебеҙгә ғазап һалдың+.
12Һыбайлыларҙы башыбыҙ аша үткәрттең;
Беҙҙе уттар, һыуҙар аша уҙғарҙың,
Ахырҙа иркенгә алып сыҡтың+.

13Ҡорамыңа тотош яндырыу ҡорбандары менән инермен,

Әйткән нәҙерҙәремде үтәрмен –+
14Бәлә килгәндә телемдән төшкән,
Ауыҙымдан сыҡҡан нәҙерҙәрҙе.

15Һимеҙ малдарҙы тотош яндырыу ҡорбаны итермен,

Һарыҡ тәкәләрен хуш еҫ ҡорбанына төтәҫләрмен,

Һыйыр малы, кәзә тәкәләре килтерермен. Села

16Эй һеҙ, Алланан ҡурҡҡандар, килегеҙ, тыңлағыҙ,

Уның миңә ниҙәр эшләгәнен һөйләп бирәм+.

17Ауыҙым менән Уны саҡырҙым,

Телем менән ҙурлап туйманым.

18Йөрәгемдә боҙоҡлоҡҡа урын бирһәм,

Раббы мине ишетмәгән булыр ине+.

19Ә Алла мине тыңланы,

Доғам ауазына ҡолаҡ һалды.

20Рәхмәттәр яуһын Аллаға!

Доғамды кире ҡаҡманы,

Тоғро мөхәббәтенән мине мәхрүм итмәне.

66

66^1Йырсылар етәксеһенә: Ҡыллы уйын ҡоралдары оҙатыуында. Йыр-мәҙхиә.

2Алла беҙгә мәрхәмәтле булһын, фатиха бирһен;
Беҙҙе йөҙөнөң нуры менән балҡытһын+. Села
3Шул саҡ ер йөҙөндә юлың мәғлүм булыр,

Бар халыҡтар араһында ҡотҡарыуың билдәле булыр+.

4Эй Алла, халыҡтар Һиңә шөкөр итһен,

Бөтә халыҡтар рәхмәт яуҙырһын!

5Ҡәүемдәр ҡыуанып күңел асһын,
Сөнки Һин халыҡтарҙы ғәҙел хөкөм итәһең,
Ер йөҙөндәге ҡәүемдәргә юл күрһәтәһең+. Села

6Эй Алла, халыҡтар Һиңә шөкөр итһен,

Бөтә халыҡтар рәхмәт яуҙырһын!

7Тупраҡ уңышын бирә;
Алла, Аллабыҙ беҙгә бәрәкәт бирһен+.
8Алла беҙгә фатихаһын бирһен,
Әйҙә, ерҙең һәр тарафындағылар
Унан ҡурҡып, Уны хөрмәт итеп торһон.

67

67^1Йырсылар етәксеһенә: Дауыттың мәҙхиәһе. Йыр.

2Ҡалҡһын Алла, таралһын дошмандары,
Хозурынан ҡасһын Уға асыу тотҡандар!+
3Яуыздарҙы төтөн һымаҡ тарат;
Ут алдында ирегән балауыҙ һымаҡ
Әйҙә улар Алла ҡаршыһында юҡ булһын!+
4Ә тәҡүәләр ҡыуанһын,
Байрам итһендәр Алланың хозурында,
Шатланып күңел асһындар+.

5Аллаға дан йырлағыҙ, исеменә мәҙхиәләр көйләгеҙ,

Болоттар өҫтөндә гиҙеүсене ҙурлағыҙ.
Уның исеме – Раббы, хозурында байрам итегеҙ!+
6Мөҡәддәс торлағындағы Алла –
Етемдәрҙең атаһы, тол ҡатындарҙың яҡлаусыһы+.
7Алла яңғыҙаҡтарға йорт-ғаилә бирер,
Тотҡондарҙы именлеккә алып сығыр,
Фетнәселәр ҡоро сүлдә ҡала бирер+.

8Эй Алла, Һин халҡың алдынан килгәндә,
Сүллек аша уҙғаныңда+. Села
9Ер сайҡалды, күктән ямғыр ҡойҙо
Синай Аллаһының ҡаршыһында,
Алла, Исраил Аллаһы хозурында+.
10Мул ямғырыңды яуҙырҙың, Алла,
Йәнләндерҙең талсыҡҡан биләмәңде.
11Халҡың унда төйәкләнде,
Үҙеңдең игелегең арҡаһында
Һин уны фәҡирҙәр өсөн әҙерләнең.

12Әмер бирҙе Раббы,

Бер өйөр ҡатын һөйөнсө таратты:

13«Ҡаса, ҡаса батшалар! Ғәскәрҙәре менән ҡасалар!»

Ҡатындар өйҙәрендә таланған мал бүлә:+

14Ҡанаттары көмөш менән ҡапланған,

Ҡаурыйҙары саф алтынға мансылған күгәрсен һындарын бүлешә.

Ә һеҙ һарыҡ аҙбарҙары араһында ятаһығыҙ!

15Сикһеҙ ҡөҙрәт Эйәһе батшаларҙы туҙҙырғанда,

Салмон тауы өҫтөнә ҡар яуҙы+.

16Эй Алланың тауы, Башан тауы!

Үркәстәре бейек Башан тауы!

17Ниңә әле һин үркәстәре бейек тау –

Алла Үҙенә төйәк итеп һайлаған тауға –

Көнсөллөк менән ҡарайһың?

Хаҡтыр, Раббы унда мәңге йәшәйәсәк+.

18Алланың яу арбалары бик күп,
Меңәрләгән, һанһыҙ-хисапһыҙ.
Раббы Хаким улар менән бергә
Синайҙан мөҡәддәс торлағына килде+.
19Раббы Алла, бейеклеккә күтәрелдең,
Әсирҙәрҙе артыңдан эйәрттең.
Һин барлыҡ кешеләрҙән,
Хатта фетнәселәрҙән дә яһаҡ алдың.
Хаҡтыр, Раббы унда йәшәй!+

20Көндән көнгә йөгөбөҙҙө йөкмәп барған бөйөк Хакимыбыҙ,

Ҡотҡарыусыбыҙ Алла мөбәрәк булһын!+ Села

21Беҙҙең Аллабыҙ – ҡотҡарыу алып килгән Алла.

Үлемдән ҡотҡарыу бары Хакимыбыҙ Раббының ихтыярында.

22Алла дошмандарының башын,

Гонаһ эсендә йәшәгәндәрҙең ялбыр башын яра һуғыр+.

23Раббы Хаким былай тине:

«Уларҙы Башандан кире килтерермен,

Диңгеҙ төптәренән сығарырмын+.

24Аяғыңды дошмандар ҡанына батырырһың,

Эттәрең дә дошман ҡанын ялап өлөш алһын»+.

25Эй Аллам, Һинең килеүең,
Аллам Батшамдың мөҡәддәс торлағына
Тантаналы аяҡ баҫыуы күҙ алдыбыҙҙа:
26Алда йырсылар, артта көй уйнаусылар,
Уртала дөңгөр ҡағыусы ҡыҙҙар килә.
27«Эй Исраил нәҫелдәре, йыйындарығыҙҙа
Аллағыҙ Раббыға шөкөрана яуҙырығыҙ».

28Уларҙың башында – иң бәләкәй Бинйәмин ырыуы,

Артынса күп һанлы Йәһүҙә башлыҡтары,

Зевулун һәм Нафтали етәкселәре килә+.

29Эй Алла, ҡөҙрәтеңде,

Беҙҙең өсөн ҡулланған ҡеүәтеңде күрһәт+.

30Йәрүсәлимдәге ҡорамың хаҡына

Һиңә батшалар бүләктәр алып килер.

31Ҡамышлыҡ йыртҡысын – Мысырҙы,

Үгеҙ һымаҡ ҡеүәтле сит халыҡтарҙы,

Көмөш өсөн бер-береһен тапағандарҙы буйһондор,

Һуғыш теләгән халыҡтарҙы пыран-заран килтер!+
32Мысырҙан илселәр килер,
Куш халҡы Аллаға табан ҡул һонор+.

33Эй ер йөҙөндәге батшалыҡтар,
Аллаға дан йырлағыҙ,
Бөйөк Хакимыбыҙға мәҙхиәләр уҡығыҙ!+ Села
34Ул, күктәрҙе, боронғо күктәрҙе иңләп,
Үҙенең ҡеүәтле тауышын яңғырата!+
35Алланың ҡөҙрәтен танығыҙ;
Уның ғиззәте Исраилдың өҫтөндә,
Көсө болоттарҙан аша.
36Дәһшәтле Һин, Алла, Изге торлағыңда!
Исраил Аллаһы Үҙ халҡына ҡөҙрәт, ҡеүәт бирә.

Алла мөбәрәк булһын!+

68

68^1Йырсылар етәксеһенә: «Лилиә сәскәләре» көйөнә. Дауыттың мәҙхиәһе+.

2Эй Илаһым, ҡотҡар мине,
Һыуҙар боғаҙыма етте+.
3Төпһөҙ һаҙлыҡҡа убылам,
Аяғымды терәр ер тапмайым.
Тәрән һыуҙарға юлыҡтым,
Ағын инде баштан ашты+.
4Ҡысҡыра-ҡысҡыра хәлдән тайҙым,
Тамағым ҡарлығып кипте,
Алламдың ярҙамын көтә-көтә
Күҙҙәремдең нуры бөттө+.

5Һис бер юҡҡа мине күрә алмағандар

Башымдағы сәс бөртөгөнән дә күбәйҙеләр.

Сәбәпһеҙгә йәнемде көҫәгән дошмандар ифрат көсәйҙе.

Ә мин урламаған нәмәне нисек ҡайтарып бирәйем+?

6Эй Аллам, иҫәрлегемде Һин беләһең;

Ғәйептәрем дә Һинән йәшерен түгел.

7Эй бөйөк Хаким, Күк ғәскәрҙәре Раббыһы,
Һиңә өмөт бағлағандар
Минең арҡала оятҡа ҡалмаһындар!
Эй Исраилдың Аллаһы, Һиңә табан йөҙ тотҡандар
Минең арҡала мәсхәрә булмаһындар!
8Сөнки мин Һинең хаҡыңа хурлыҡ күрәм,
Йөҙөмә сәркеү яғылды+.
9Ағай-энемә ят булдым,
Әсәйемдең улдары мине сит күрә+.
10Һинең йортоң өсөн йән атып, янып-көйәм мин,

Һине яманлаусыларҙың хурлау әсеһе өҫтөмә төштө+.

11Минең илап ураҙа тотоуым –

Йәнә мәсхәрәләү өсөн сәбәп булды.

12Ҡыл туҡымаға урандым –

Тағы әҙәм көлкөһөнә ҡалдым.

13Ҡала ҡапҡаһы төбөндә ултырғандар мине сәйнәй;

Иҫеректәр минең хаҡта таҡмаҡ йырлай.

14Әммә минең доғам бары Һиңә, Раббы!
Эй Алла, мине хуш күргән мәлдә
Сикһеҙ һөйөүеңә күрә яуап ҡайтар,
Ышаныслы Ҡотҡарыусы бул Һин миңә!
15Батҡаҡтан һөйрәкләп сығар мине,
Миңә батырға ихтыяр ҡуйма;
Нәфрәт тотҡан бәндәләрҙән,
Тәрән һыуҙарҙан ҡотолоп ҡалайымсы+.
16Ташҡын һыуҙар йыуып алып китә алмаһын,
Төпһөҙ упҡын мине йотмаһын,
Өҫтөмдә ҡәбер боғаҙын япмаһын.
17Яуап ҡайтар миңә, Раббы,
Сөнки тоғро мөхәббәтең изге.
Оло мәрхәмәтең менән йөҙөңдө бор миңә табан!+
18Мин ҡолоңдан йөҙөңдө йәшермә,
Ауыр миңә, йәһәтерәк яуап ҡайтар!
19Яҡыныраҡ кил, йәнемде ҡотҡар,
Дошмандарымдан мине йолоп ал!

20Мине нисек хурлауҙарын,
Мыҫҡыллаған, мәсхәрә иткәндәрен беләһең;
Дошмандарымдың һәммәһе күҙ алдыңда.
21Хурлыҡ йөрәгемде яраланы, хәлдән тайҙым,

Хәсрәтемде уртаҡлашыр кеше көттөм дә, булманы.

Йыуатыусы эҙләнем, тик таба алманым.

22Ризыҡ итеп миңә ағыу ашаттылар,

Һыуһыныма һеркә эсерҙеләр+.

23Алдарындағы табын уларға тоҙаҡ,
Дуҫтарына иһә ҡапҡан булһын!+
24Күҙҙәре томаланһын да күрмәһендәр!
Гел генә ҡалтыранып торһондар+.
25Ярһыуыңды өҫтәренә яуҙыр,
Асыу ялҡының уларҙы ялмап алһын!
26Торлаҡтары бушап ҡалһын,
Сатырҙарында йәшәүсе булмаһын!+
27Сөнки Һин язалағанды һаман эҙәрләйҙәр,

Һин яра һалғандарҙың әрнеүенән көлөп һөйләйҙәр.

28Ғәйептәре өҫтөнә ғәйеп өй;
Һинең алдыңда аҡлана алмаһындар!+
29Әйҙә исемдәре тормош китабынан һыҙылһын,
Тәҡүәләр менән йәнәшә яҙылмаһын!+

30Мин иһә ярлы һәм әрнеүлемен,
Эй Аллам, ҡотҡарыуың мине һаҡлаһын!+
31Аллам исеменә маҡтау йырлармын,
Уны шөкөрана ҡылып ҙурлармын.
32Был Раббыны ҡорбанлыҡ үгеҙҙән,

Тояҡлы-мөгөҙлө башмаҡтан нығыраҡ хушландырыр+.

33Фәҡирҙәр быны күреп ҡыуанһын,

Эй Алланы эҙләгәндәр, йөрәгегеҙ йәнләнһен.

34Сөнки Раббы мохтаждарҙы ишетер,

Үҙ халҡын тотҡонлоҡта ташламаҫ.

35Уға дан йырлағыҙ, ер менән күк,
Диңгеҙҙәр һәм ундағы бөтә йән эйәләре!+
36Сөнки Алла Сионды ҡотҡарыр,
Йәһүҙә ҡалаларын ҡабаттан торғоҙор;
Халыҡ унда төйәкләнеп хужа булыр+.
37Алла ҡолдарының тоҡомо унан биләмә алыр,
Унда Алланың исемен яратҡандар йәшәр+.

69

69^1•Йырсылар етәксеһенә: Дауыттың мәҙхиәһе. Раббы хәтеренә төшөрһөн өсөн+.

2Эй Алла, ҡотҡар мине!
Йә Раббы, ярҙамға ашыҡ!
3Йәнемде алырға ҡырсынғандар
Мәсхәрәгә төшөп хур булһын!
Зыян килтерергә теләгәндәр, мыҫҡыл ителеп,
Барыһы ла кире сигенһен!+
4«Әһә, әһә!» – тиеп мине үсәгәндәр
Оятҡа ҡалып, артҡа боролһон!+

5Һиндә шатлыҡ-ҡыуаныс тапһындар

Барса Һиңә табан йүнәлгәндәр!

Эй Ҡотҡарыусы, Һине яратҡандар

Һәр саҡ: «Алла бөйөк!» – тип әйтһендәр.

6Мин иһә бисара бер фәҡирмен,
Эй Алла, ярҙамға ашыҡ!
Ярҙамсым һәм ҡотҡарыусым Һинһең,
Һуңлап ҡуйма инде, эй Раббым!+

70

70^1•Йә Раббы, Һиндә мин ышыҡ табам;
Миңә оятҡа ҡалырға бирмә мәңге!
2Ғәҙеллегеңде күрһәт, йолоп ал, ҡотҡар!
Ҡолаҡ һал миңә, ярҙам ит!+
3Миңә һыйыныр ҡая бул.
Ҡаям да Һин, ҡәлғәм дә Һин,
Мине ҡотҡарырға бойор!+

4Эй Аллам, мине яуыз бәндә ҡулынан,
Хаҡһыҙҙың, залимдың тырнағынан ҡотҡар!+
5Һин, эй Раббы Хаким, минең өмөтөмһөң;
Йәш сағымдан Һиңә өмөт бағлағанмын+.
6Тыуғанымдан бирле Һиңә таянамын,
Әсәм ҡарынынан мине алып сығарғанһың.
Һәр саҡ Һиңә генә маҡтауҙарым+.
7Күптәр миңә ҡарап хайран ҡалды,
Һин минең ышаныслы ышығым.
8Һине маҡтау телемдән һис төшмәҫ,
Көндән-көнгә ғиззәтеңде бәйән итәм+.

9Ҡартайған көнөмдә минән ваз кисмә Һин,

Көсөм бөткәс, мине ситкә типмә!

10Дошмандарым миңә ҡаршы һүҙ йөрөтә,

Йәнемде көҫәгәндәр бер-береһенә кәңәш итә+.

11«Алла уны ташлаған, ҡотҡарырға бер кеме юҡ,

Баҫтырып тотайыҡ!» – тиҙәр улар+.

12Эй Алла, алыҫлашмасы минән,
Эй Аллам, ярҙамға ашыҡ!
13Оятҡа ҡалһын, юҡ булһын мине дошман күргән,
Мәсхәрәгә төрөнһөн, рисуай булһын
Миңә яуызлыҡ теләгән+.
14Мин иһә һәр саҡ өмөт бағлармын Һиңә,
Маҡтау өҫтөнә маҡтауҙар яуҙырырмын.
15Телем Һинең игелекте хикәйәләр,
Көн оҙоно ҡотҡарыуың тураһында бәйән итер,
Ә бит уларҙы һанап бөткөһөҙ+.
16Эй Хакимым Раббы, ҡөҙрәтле ғәмәлдәреңде,
Һинең, бары Һинең хаҡлығыңды һөйләрмен.

17Эй Аллам, йәш сағымдан алып өйрәтәһең,

Һинең мөғжизәләреңде әлегәсә данлайым.

18Сәстәрем салланып, ҡартайһам да,

Ташлама мине, эй Аллам!

Киләсәк быуынға ҡеүәтеңде,

Һинең ҡөҙрәтеңде аңлатырмын.

19Эй Алла, ғәҙеллегең күктәргә олғаша,

Ҡылған ғәмәлдәрең бөйөк.

Һиңә оҡшаған кем бар, эй Алла+?

20Мине бик күп ҡайғы, ғазаптарға дусар иттең,

Әммә ҡабаттан йәшәү дәртемде ҡайтарырһың,

Ерҙең тәрәнлектәренән сығарырһың+.

21Мине үрләтеп, тағы ла йыуатырһың.

22Ә мин Һине лира ауаздары менән данлармын,
Һинең тоғролоғоң хаҡында йырлармын, Аллам!
Арфала Һиңә уйнармын,
Эй Исраилдың Мөҡәддәсе!+
23Һиңә йырлаған саҡта ирендәрем тантана итә,
Һин йолоп алған йәнем ҡыуана.
24Көн оҙоно телем Һинең ғәҙеллекте данлай,
Ә миңә зарар итергә йыйынғандар,
Мәсхәрәгә ҡалып, хур булдылар!

71

71^1Сөләймәндең мәҙхиәһе.

Эй Алла, батшаға ғәҙеллегеңде бир,
Ә батша улына хаҡ хөкөмдәр сығарырға өйрәт+.
2Һинең халҡыңа ул батша хаҡ хөкөм ҡылһын,

Фәҡирҙәрҙең дәғүәләрен ғәҙеллек менән хәл итһен!+

3Тауҙар халыҡҡа бәрәкәт килтерһен,
Ҡалҡыулыҡтар хаҡлыҡ еткерһен!
4Батша халыҡтың ярлыларына хаҡ хөкөм ҡылһын,
Фәҡирҙәрҙең балаларын ҡотҡарһын,
Залимдарҙы иһә тар-мар итһен!+
5Батшаның ғүмере, ҡояш менән ай ғүмере һымаҡ,
Быуындан-быуынға дауам итһен+.
6Хакимлығы яңы сабылған болонға яуған ямғыр,
Тупраҡты һуғарған көслө ямғыр һымаҡ булһын!+
7Уның көндәрендә тәҡүәләр сәскә атһын,
Ҡасанғаса күктә ай нур сәсә,

Шуға тиклем илдә именлек, муллыҡ-бәрәкәт булһын!+

8Хакимлығы диңгеҙҙән диңгеҙгә тиклем,

Евфрат йылғаһынан ерҙең сигенә саҡлы йәйелһен!+

9Алдында сүлдәге ҡәбиләләр теҙ сүкһен,

Дошмандары саң-туҙан ялаһын+.

10Таршиш һәм утрауҙарҙың батшалары Уға яһаҡ түләһен,

Шева менән Сева батшалары бүләктәр алып килһен!+

11Бар батшалар алдында ергә ҡапланһын,

Бөтөн ҡәүемдәр уға хеҙмәт итһен!+

12Сөнки ярҙам һорап саҡырған фәҡирҙе,

Таянысы булмаған ярлыны ҡотҡарыр+.

13Юҡсыл менән хәйерсене ҡыҙғаныр,

Мохтаждарға ярҙам итер.

14Уларҙы йәбер-золомдан йолоп алыр,

Сөнки батшаға уларҙың йәне ғәзиз+.

15Йәшәһен батша!
Уға Шеваның алтынын бирһендәр;
Уның өсөн туҡтауһыҙ доға ҡылһындар,
Көн оҙоно Алланан фатиха һораһындар!+
16Илдә ашлыҡ ишелеп уңһын,
Тау итәктәрендә башаҡтар тулҡынланһын!
Башаҡтары Ливандағылай тос булһын,
Ҡалаларҙа халыҡ ҡырҙағы үлән һымаҡ ишәйһен!+
17Батшаның исеме мәңге йәшәһен,
Даны ҡояштай ғүмерле булһын,
Бар халыҡтар уның аша фатиха алһын,
Ҡәүемдәр уны бәхет эйәһе тип атаһын!+

18Раббы Алла, Исраилдың Аллаһы мөбәрәк булһын!

Бары тик Ул – ғәжәйеп эштәр ҡылыусы+.

19Данлы исеме мәңге мөбәрәк булһын,

Бар донъя Уның шөһрәте менән тулһын!

Амин! Амин!+

20Ишай улы Дауыттың доғалары ошонда тамам.

72

72^1Асафтың мәҙхиәһе.

Ысынлап та, Алла Исраил халҡына,

Йөрәге саф булғандарға игелекле+.

2Ә минең саҡ аяҡтарым һөрөнмәйсә,

Табандарым таймайынса ҡалған ине.

3Яуыздарҙың муллыҡта йәшәүен күреп,

Мин ул хаяһыҙҙарға көнләшеп ҡарағайным+.

4Сөнки улар үлгәнсе һыҙланыу белмәй,

Тәндәре сәләмәт, көслө.

5Уларҙы тормоштоң ауырлығы ситләп үтә,

Башҡаларҙай ыҙа сикмәйҙәр.

6Тәкәбберлек уларҙың муйындарында мәрйен һымаҡ,

Залимлыҡҡа кейем һымаҡ төрөнгәндәр.

7Һимеҙлектән күҙҙәре аҡшайған,

Эстәрендә яман ниәт ашып ташҡан.

8Мыҫҡыл менән, нәфрәт сәсеп һөйләшәләр,

Кешегә эреләнеп, янап ҡарайҙар.

9Улар күктәргә ҡаршы дәғүә белдерә,

Телдәре донъяны иңләп гиҙә.

10Шуға күрә халҡым уларға эйәрә,

Һөйләгәндәрен һыу һымаҡ йота.

11Әйтә ямандар: «Алла нисек белһен?

Ҡайҙан белһен Юғарыларҙан Юғары?»+

12Бына шулай ул залимдар –

Байлыҡтарын арттырып, рәхәт йәшәйҙәр.

13«Йөрәгемде бушҡа ғына пак тотаммы,

Ғәйепһеҙлегем билдәһе итеп ҡулымды юҡҡа ғына йыуаммы+?

14Юҡҡа ғына һәр бер көнөм яра,

Ә һәр иртәм ғазап булдымы ни?»

15Әгәр ҙә шулай уйлаһам,
Һинең балаларыңа хыянат иткән булыр инем.
16Ни өсөн шулай икәнен аңларға теләнем,
Бының менән килешеү бик ауыр ине.
17Тик Алланың Изге торлағына ингәс кенә
Ахырҙары ниндәй буласағын төшөндөм+.
18Эйе, уларҙы тайғаҡҡа баҫтыраһың,
Һәләкәткә этеп төшөрәһең+.
19Улар ҡапыл ғына юҡҡа сығыр,
Дәһшәт эсендә һеперелеп түгелер.
20Эй бөйөк Хаким, Һинең ҡалҡыуың булыр,
Йоҡонан уянғас та онотолған төш һымаҡ,
Күләгә һымаҡ юҡҡа сығасаҡ был ямандар.

21Йәнем әрнегән,
Эс-бауырым янған саҡта,
22Мин наҙан, аңһыҙ булған икәнмен,
Ҡаршыңда аңһыҙ хайуан һымаҡ торғанмын+.
23Ярай әле мин һәр ваҡыт Һинең менән,
Уң ҡулымдан Һин етәкләп йөрөтәһең.
24Нәсихәттәрең менән юл күрһәтәһең,
Һуңынан мине данға илтерһең.
25Һинән башҡа кемем бар минең күктәрҙә?
Ер йөҙөндә лә Һинән башҡаны теләмәйем+.
26Тәнем менән күңелем талсыҡты,
Алла – күңелем ныҡлығы,
Ул – мәңгелеккә миңә насип өлөшөм+.

27Һинән йыраҡлашҡандар һәләк буласаҡ,
Үҙеңә хыянат ҡылғандарҙы юҡ итәһең.
28Ә минең өсөн Аллаға яҡын булыу – бәхет;
Раббы Хаким – минең һыйынысым;
Мин Уның бар ғәмәлдәрен бәйән итәм+.

73

73^1Асафтың уйланыуҙары.

Эй Алла, ниңә Һин беҙҙән мәңгелеккә ваз кистең?

Ниңә беҙгә, көтөүеңдең ҡуйҙарына, асыуың тоҡанды+?

2Борон уҡ Үҙең һайлап алған халҡыңды,

Үҙеңдең милкең булһын тип йолоп ҡалған ырыуҙы,

Үҙеңә төйәк иткән Сион тауын иҫеңә төшөр+.

3Мәңгелек харабаларға табан атла,

Күр, дошман Изге торлағыңдағы бар нәмәне ватҡан.

4Һин беҙҙең менән осрашҡан ерҙә
Бөгөн дошмандарың ырылдаша,
Еңеү билдәһе итеп үҙ әләмдәрен күтәрҙеләр+.
5Урман шырлығында балта тотоп
Йөрөгән бәндәгә оҡшаш улар,
6Уның ырып биҙәлгән әйберҙәрен
Балта һәм сапҡыс менән сабалар+.
7Изге торлағыңа ут төрттөләр,
Исемең төйәкләнгән урынды
Ергә ҡолатып нәжесләнеләр.
8Эстәренән: «Һәммәһен емерәйек!» – тип,
Илдә Аллаға табыныу урындарын көл иттеләр+.

9Инде беҙ илаһи билдәләребеҙҙе күрмәйбеҙ,

Пәйғәмбәрҙәр ҙә ҡалманы,

Ҡасанғаса был хәл – һис кем белмәй+.

10Эй Алла, ҡасанға саҡлы дошман Һине хурлар?

Исемеңде мәңге мыҫҡыллармы?

11Нишләп Һин ҡулыңды кире алдың?

Уң ҡулыңды сығар ҡуйыныңдан, быға сик ҡуй!+

12Һин, Алла, әүәлдән минең Батшам,
Ер йөҙөнә ҡотолоу алып киләһең+.
13Һин ҡөҙрәтең менән диңгеҙҙе уртаға бүлдең,
Һыуҙарҙағы ғифриттәрҙең башын иҙҙең+.
14Ливъяҫандың[*] баштарын емерҙең,
Сүл йыртҡыстарына уны емтек иттең.
15Инешкә юл ярып, шишмәләр ағыҙҙың,
Мул һыулы йылғаларҙы ҡороттоң+.
16Көн дә – Һинеке, төн дә – Һинеке,
Ай менән ҡояшты Һин күккә беркеттең,+
17Ерҙең бөтә сиктәрен Һин билдәләнең,
Йәйҙе лә, ҡышты ла Һин бар ҡылдың+.

18Иҫеңдә тот, Раббы, дошман Һине нисек хурлай,

Ахмаҡ халыҡ исемеңде нисек мыҫҡыл итә.

19Күгәрсенеңдең йәнен йыртҡыстарға бирмә,

Фәҡирҙәреңдең хәлен мәңге онотма+.

20Беҙҙең менән төҙөгән килешеүеңә иғтибар һал,

Юҡһа илдең ҡараңғы мөйөштәре

Йәбер-золом менән тулған+.

21Иҙелгәндәр оятҡа ҡалып ҡуймаһын,

Ярлылар менән мохтаждар исемеңә дан йырлаһын.

22Күтәрел, эй Алла, дәғүәңде Һин хәл ит!
Онотма алйоттарҙың Һине көн һайын хурлағанын!
23Онотма дошмандарыңдың шаулашыуын;
Һиңә ҡаршы баш күтәргәндәрҙең гөжләүе
Бер туҡтауһыҙ нығыраҡ яңғырағанын!+

74

74^1Йырсылар етәксеһенә: «Һәләк итмә» көйөнә. Асафтың мәҙхиәһе. Йыр+.

2Эй Алла, Һиңә рәхмәт уҡыйбыҙ,
Шөкөрана ҡылабыҙ, Һин беҙгә яҡынһың,
Кешеләр мөғжизәләрең тураһында һөйләй.

3Әйтте Алла: «Үҙем билдәләгән ваҡыт еткәс,
Ғәҙел хөкөм ҡыласаҡмын+.
4Ер һәм унда йәшәгәндәр сайҡалғанда,
Терәктәрен нығытыусы – Мин ул»+. Села

5Һауаланғандарға әйттем: «Башҡаса эреләнмәгеҙ»;

Яуыздарға: «Мөгөҙөгөҙҙө сөймәгеҙ,

6Күккә тиклем күтәрмәгеҙ!

Башығыҙҙы текә тотоп һөйләнмәгеҙ», – тинем.

7Дан-дәрәжә көнсығыштан да, көнбайыштан да,
Сүл тарафынан да килмәҫ.
8Хөкөм ҡылыусы бары тик Алла ғына –
Түбән дә төшөрөр, үрләтер ҙә+.
9Ғазап туҫтағы Раббы ҡулында,

Ул ҡайнап торған, тәмләткестәр ҡушылған шарапҡа тулы.

Раббы шарапты ҡойор,
Ер йөҙөндәге барлыҡ залимдар
Төпрәһенә тиклем эсеп ҡуйыр+.

10Мин иһә мәңге Яҡуп Аллаһы хаҡында һөйләрмен,

Уға маҡтау йырлармын.

11Алла әйтер: «Һындырырмын залимдарҙың мөгөҙҙәрен,

Ә тәҡүәләрҙең ҡеүәтен арттырырмын»+.

75

75^1Йырсылар етәксеһенә: ҡыллы уйын ҡоралдары оҙатыуында. Асафтың мәҙхиәһе. Йыр.

2Йәһүҙә илендә Алла мәшһүр,

Исраилда Уның исеме бөйөк.

3Уның торлағы Сәлимдә[*],

Йәшәгән ере Сионда+.

4Ошо ерҙә һындырҙы йәшен кеүек уҡтарҙы,

Ҡалҡан-ҡылыстарҙы – ҡоралдарҙы+.

5Йә Алла, Һинән бөркөлә яҡтылыҡ,

Кейеккә бай тауҙарҙан да ғиззәтлерәк Һин!

6Ҡаһарман яугирҙәр үҙҙәре яумал булды,

Улар үлем йоҡоһона талды,

Һуғышсыларҙың ҡул күтәрер көсө ҡалманы+.

7Эй Яҡуп Аллаһы! Һинең дәһшәтле ауазыңдан

Яу арбаларын йөрөтөүселәр,

Аттары менән бергә йығылып, мәңгегә тынды+.

8Һин ысынлап та дәһшәтле!

Ярһығаныңда кем Һиңә ҡаршы тора алһын+?

9-10Һин хөкөмөңдө күктәрҙән иғлан иттең!

Эй Алла, Һин хөкөм ҡылам тип,

Донъялағы иҙелгәндәрҙе ҡотҡарам тип ҡуҙғалдың.

Шунда ер йөҙө ҡурҡыштан тынып ҡалды.

11Хатта кешеләрҙең асыуы ла Һиңә дан килтерер –

Уларҙың ҡалдыҡ ярһыуын Һин баҫырһың.
12Раббыға, Аллағыҙға, нәҙер әйтегеҙ,
Нәҙерегеҙҙе еренә еткереп үтәгеҙ!
Дәһшәтле Алланың эргә-тирәһендәгеләр
Уға бүләктәр алып килһендәр!+
13Ул хакимдарҙың рухын Үҙенә буйһондора,
Ул ер йөҙөнөң батшаларын ҡурҡыуға һала.

76

76^1Йырсылар етәксеһенә: Йедуҫундың көйөнә. Асафтың мәҙхиәһе+.

2Ауазым минең – Аллаға, ялбарамын;

Ҡысҡырамын – Ул мине ишетә.

3Хәсрәт көнөмдә бөйөк Хакимымды эҙләйем,

Йәнемә йыуаныс таба алмай,

Төндәр буйы арымай-талмай,

Уға ҡулдарымды һонамын+.

4Алланы иҫемә алып ыңғырашам,

Уйланам һәм рухым төшә бара. Села

5Күҙ ҡабаҡтарымды яптырмайһың,

Ҡайғымдан әйтер һүҙ таба алмайым.

6Күптән үткән замандарҙы,

Әүәлгеләрҙе уйлайым+.

7Төндә йырлаған йырҙарым иҫкә төшә,

Үҙ-үҙем менән һөйләшәм,

Күңелдәге һорауҙарыма яуап эҙләйем:

8«Мәңгелеккә ваз кистеме бөйөк Хаким?

Инде һис кенә лә хуш күрмәҫме?

9Бөтөнләйгә юғалдымы тоғро мөхәббәте?

Вәғәҙәләре мәңгегә тамам булырмы?

10Алла рәхимлеген оноттомо?

Асыуланып, шәфҡәтенә юл яптымы?» Села

11Шунан үҙ-үҙемә әйттем:

«Бына нимә минең өсөн хәсрәт:

Юғарыларҙан Юғары уң ҡулы менән

Беҙгә элекке һымаҡ ярҙам күрһәтмәй».

12Раббының ғәмәлдәрен онотмам,

Боронғо хикмәттәрен иҫтә тотормон+.

13Бөтә эштәреңде аңларға тырышырмын,

Ҡылған ғәмәлдәрең хаҡында уйлармын.

14Эй Аллам, юлың мөҡәддәс!

Һиндәй бөйөк берәй алла бармы+?

15Һин мөғжизәләр ҡылған Аллаһың,

Халыҡтар араһында ҡөҙрәтеңде таныттың.

16Көслө беләгең менән халҡыңды –

Яҡуп һәм Йософ улдарын ҡотҡарҙың. Села

17Һыуҙар Һине күргәс, эй Алла,
Һыуҙар Һине күргәс, сайҡалдылар;
Хатта төпһөҙ даръялар тетрәне+.
18Болоттар һыуҙарын бушатты,
Күк күкрәне,
Һәр тарафта утлы уҡтарың ялтланы+.
19Дауылда күкрәүең яңғыраны,
Йәшен утың донъяны яҡтыртты,
Ер тетрәне һәм сайҡалды+.
20Һин диңгеҙҙә,
Тәрән һыуҙарҙа юл һалдың,
Әммә аяҡ эҙҙәрең билдәле түгел ине+.
21Муса һәм Һарундың ҡулы менән
Халҡыңды көтөү һымаҡ алға әйҙәнең+.

77

77^1Асафтың уйланыуҙары.

Эй халҡым, тыңла нәсихәтемде,
Ҡолаҡ һал ауыҙымдан сыҡҡан һүҙҙәргә.
2Ауыҙымды хикмәт менән асайым,
Боронғо серҙәрҙе әйтәйем+.
3Ишеткәнде, белгәндәребеҙҙе,
Аталарыбыҙҙың һөйләгәнен+
4Килер быуындарҙан йәшермәбеҙ:
Раббының данға лайыҡ эштәрен,
Ҡөҙрәтен, ҡылған мөғжизәләрен
Киләсәк быуындарға иғлан итербеҙ+.

5Раббы Яҡупҡа күрһәтмәләрен күндергән,
Исраилға ҡанун биргән.
Был тәғлимәтте балаларына өйрәтһен тип,
Ата-бабаларыбыҙға бойорған+.
6Килер быуын, тыуыр балалар белһендәр,
Улар үҙ балаларына аңлатһындар:+
7Өмөттәрен Аллаға улар бағлаһын,
Алла ғәмәлдәрен онотмаһын,
Бойороҡтарын бойомға ашырһын;
8Ата-бабалары һымаҡ булмаһындар:
Сөнки улар тиҫкәре, фетнәсел быуын булды;
Күңелдәре тотороҡһоҙ,
Рухтары Аллаға тоғро түгел ине+.

9Ана, уҡ-һаҙаҡлы Әфраим улдары
Алыш көнөндә арттарына боролоп ҡасты.
10Сөнки улар Алла менән килешеүҙе боҙҙо,
Уның ҡануны буйынса йәшәүҙән баш тартты.
11Оноттолар Уның ғәмәлдәрен,
Уларға күрһәткән мөғжизәләрен+.
12Алла Мысырҙа Соған тигеҙлегендә,
Ата-бабаларының күҙ алдында,
Мөғжизә-хикмәттәрен күрһәтте+.
13Диңгеҙҙе ярып, уларҙы ҡоронан алып сыҡты;
Һыуҙарҙы диуар һымаҡ үрә торғоҙҙо+.
14Көндөҙ болот, төндә ут яҡтыһы менән,
Уларға гел юл күрһәтеп барҙы+.
15Сүлдә ҡая ярып һыу сығарҙы;
Төпһөҙ даръяларҙан һуғарғандай,
Уларға туйғансы һыу эсерҙе+.
16Ҡая таштан шишмә урғылтты,
Һыу йылға һымаҡ сылтырап аҡты.

17Әммә улар гонаһ ҡылыуҙарын дауам иттеләр,

Сүлдә Юғарыларҙан Юғарыға ҡаршы баш күтәрҙеләр.

18Йәндәре теләгән ризыҡ һорап,

Тиҫкәреләнеп Алланы һынанылар+.

19«Алла сүлдә табын ҡора аламы?» – тип,

Аллаға ҡаршы бурылданылар.

20Бына Ул ҡаяға һуҡты – һыу атылды,

Гөрләүектәр ашып ташты.

«Инде Ул халҡына икмәк бирә алырмы?

Халҡына ит ашата алырмы?»

21Раббы быны ишетеп бик асыуланды,
Яҡупҡа нәфрәт уты тоҡанды,
Исраилға ҡарата ярһыны+.
22Сөнки Аллаға инанманылар,
Ҡотҡарырына ышанманылар.
23Алла болоттарға бойороҡ бирҙе,
Күк ҡабағын киреп асты+.
24Уларға ашар өсөн майҙә яуҙырҙы,
Күктең икмәген бирҙе уларға+.
25Әҙәм балалары фәрештәләр икмәген татыны;
Тамаҡтары туйғансы шуны ашаны.
26Көнсығыш елен иҫтерҙе Ул күктәрҙә,
Ҡөҙрәте менән көньяҡ елен ҡуптарҙы.
27Саң-туҙандай ит яуҙырҙы баштарына,
Ҡош ебәрҙе диңгеҙҙәге ҡом ҡәҙәрле+
28Тупламдарының уртаһына,
Торлаҡтарының әйләнә-тирәһенә.
29Алҡынғанса ашанылар ҙа туйҙылар;
Теләктәрен бойомға ашырҙы Алла+.
30Әммә әле күҙҙәре туйып өлгөрмәгәйне,
Әле ауыҙҙарында ине иттәре.
31Алла ҡәһәрен ебәрҙе өҫтәренә:
Иң көслөләрен үлтерҙе,
Исраилдың егеттәрен йығып һалды+.

32Хатта шунда ла гонаһ ҡылыуҙарын дауам иттеләр,

Алланың мөғжизәләренә ышанманылар+.
33Алла уларҙың көндәрен мәғәнәһеҙ мәшәҡәттә,
Йылдарын ығы-зығыла һәләк итте+.
34Алла ҡайһыларын үлтерһә,
Шунда ғына ҡалғандар Уға ынтылыр,
Йәнә Уны эҙләргә тотонор булды.
35Алла уларҙың ҡаяһы булғанын,
Юғарыларҙан Юғарының уларҙы йолоусы икәнен
Иҫтәренә төшөрәләр ине+.
36Ауыҙҙары менән Уға ярамһаҡландылар,
Телдәре менән ялғанды һөйләнеләр+.
37Ә йөрәктәре менән Уға берекмәнеләр,
Килешеүенә тоғролоҡ һаҡламанылар+.
38Ул рәхимле – ғәйептәрен ғәфү итте;
Уларҙы ҡырырға теләмәне;
Күп тапҡыр асыуын йотто,
Бөтә ярһыуына юл ҡуйманы+.
39Иҫтә тотто: улар тик тән генә,

Улар иҫеп киткән һәм кире ҡайтмаған ел һымаҡ+.

40Нисә тапҡыр сүлдә Уға ҡаршы фетнә күтәрҙеләр,

Ҡыу далала Уны күпме көйҙөрҙөләр!+
41Ҡабат-ҡабат һынанылар Алланы,
Исраилдың Мөҡәддәсен рәнйеттеләр.
42Иҫкә алманылар көслө ҡулын,
Үҙҙәрен дошмандан ҡотҡарған көндө,
43Мысырҙа күрһәткән хикмәттәрҙе,
Соған тигеҙлегендә ҡылған мөғжизәләрҙе+.
44Мысырҙар һыуҙарын эсә алмаһын тип,
Йылғаларын ҡанға әйләндерҙе+.
45Уларҙы күгәүендәргә емтек итте,
Өҫтәренә тәлмәрйендәр ебәреп, юҡ итте+.
46Игендәрен ҡарышлауыҡтарға,
Уңыштарын саранчаға бирҙе+.
47Йөҙөмдәрен борсаҡтан һуҡтырҙы,
Ҡырағай инжир ағастарын боҙ ҡырҙы+.
48Малдары боҙ-борсаҡтан ҡырылды,
Көтөүҙәрен йәшен һуҡты+.
49Мысырҙарҙың өҫтәренә ялҡынлы ярһыуын,
Асыуын, нәфрәтен, бәлә-ҡазаларын түкте,
Һәләкәт фәрештәләрен ебәрҙе+.
50Асыу-ярһыуына юл ҡуйҙы,
Йәндәрен үлемдән һаҡламаны,
Уларҙы үләткә дусар итте.

51Мысырҙарҙың беренсе булып тыуған ир балаларын,

Хам сатырҙарындағы ирлек ҡеүәтенең тәү емештәрен ҡырҙы+.

52Үҙ халҡын иһә унан ҡуй һымаҡ алып сыҡты,

Сүлдә уларҙы көтөү һымаҡ ҡурсып йөрөттө+.

53Хәүефһеҙ алып барҙы – һис ҡурҡманылар;

Дошмандарын иһә диңгеҙ йотто+.

54Уларҙы мөҡәддәс тупрағына,

Уң ҡулы яулап алған тауға килтерҙе+.

55Алдарынан башҡа ҡәүемдәрҙе ҡыуҙы,

Биләмәгә тупраҡтарын

Исраил ырыуҙарына бүлеп бирҙе.

Халҡын уларҙың сатырҙарына урынлаштырҙы+.

56Әммә улар Юғарыларҙан Юғары
Алланы һынауҙан туҡтаманы,
Уға ҡаршы баш күтәрҙе,
Уның күрһәтмәләрен тотманы+.

57Ата-бабалары һымаҡ хыянат итте, һатлыҡ булдылар,

Ышанысһыҙ йәйә һымаҡ бөгөлдөләр+.
58Боттарға табынған ҡалҡыулыҡтары менән
Алланы асыуландырҙылар,
Һындары менән көнсөллөгөн уяттылар+.
59Барыһын күреп-ишетеп торған Алла
Исраилды бөтөнләйгә ситкә типте.
60Шилолағы торлағынан,
Кешеләр араһында ҡорған сатырҙан ваз кисте+.
61Үҙенең ҡөҙрәт-шөһрәт билдәһен
Дошмандың ҡулына әсирлеккә бирҙе.
62Үҙ биләмәһе булған халҡына асыуланып,
Уны ҡылыс хөкөмөнә дусар итте+.
63Егеттәрен ялҡын ялмап йотто,
Ҡыҙҙары туй йырҙарынан мәхрүм ҡалды.
64Ҡаһиндары ҡылыстан ҡырылды,

Тол ҡалған ҡатындары матәм йолаһы үткәрә алманы+.

65Әммә бер мәл бөйөк Хаким йоҡонан уянған һымаҡ,

Шараптан айныған батыр һымаҡ ҡалҡты+.
66Дошмандарын тар-мар итте, ҡыуҙы,
Уларҙы мәңгелеккә мәсхәрәгә батырҙы.
67Йософтоң сатырын ситкә типте,
Әфраим ырыуын һайламаны;
68Үҙенә Йәһүҙәнең тоҡомон,
Яратҡан Сион тауын һайланы+.
69Изге торлағын бейек күк кеүек ҡорҙо,
Ер йөҙө һымаҡ мәңгелек итеп һалды.
70Ҡоло Дауытты һайланы,
Уны һарыҡ аҙбарынан алды+.
71Ул Дауытты һауын һарыҡтары,
Ҡуйҙар көткән ерҙән алды;
Үҙенең халҡы Исраилға,
Биләмәһе Яҡупҡа көтөүсе итеп ҡуйҙы+.
72Дауыт уларҙы саф йөрәк менән көттө,
Оҫта ҡул менән әйҙәп йөрөттө+.

78

78^1Асафтың мәҙхиәһе.

Эй Алла, ят ҡәүемдәр баҫып алды биләмәңде,
Мөҡәддәс ҡорамыңды нәжесләнеләр,
Йәрүсәлимде таш өйөмөнә әйләндерҙеләр+.
2Ҡолдарыңдың мәйетен күктәге ҡоштарға,

Тоғроларыңдың тәнен ерҙәге хайуандарға ем итеп бирҙеләр+.

3Йәрүсәлим тирәләй уларҙың ҡанын һыу һымаҡ түктеләр,

Мәйеттәрҙе ерләргә һис кем ҡалманы+.

4Күршеләребеҙ алдында мәсхәрәгә төштөк,

Бөтә әйләнә-тирәгә көлкө һәм хур булдыҡ+.

5Асыуың ҡасанға тиклем барыр, Раббы?

Мәңге шулай һуҙылырмы?

Күпме яныр ялҡынланып көнсөллөгөң+?

6Асыуыңды Һине танымаған ҡәүемдәрҙең,

Исемеңде телгә алмаған батшалыҡтарҙың өҫтөнә түк+.

7Сөнки шулар Яҡуптың башын ашаны,

Йортон харабаға әйләндерҙе+.

8Ата-бабаларыбыҙҙың гонаһтарын таҡма беҙгә.

Рәхим-шәфҡәтеңде күрһәтә һал –

Беҙ бөтөнләй көсһөҙләнеп киттек+.

9Данлы исемең хаҡына беҙгә ярҙам ит,

Йә Алла, ҡотҡарыусыбыҙ беҙҙең!

Исемең хаҡына йолоп ал беҙҙе,

Гонаһтарыбыҙҙы ғәфү ит+.

10Ниңә әле ят ҡәүемдәр:

«Ҡайҙа уларҙың Аллаһы?» – тип көлә.

Ҡолдарыңдың түгелгән ҡандары өсөн үс алыуың

Күҙ алдыбыҙҙа бар ҡәүемдәргә мәғлүм булһын+.

11Әсирҙең иңрәүе хозурыңа ирешһен,
Ҡеүәтле беләк көсөң менән Һин
Үлемгә дусар ителгәндәрҙе ҡотҡар+.
12Һине хурлаған күршеләребеҙгә
Ете ҡат артығыраҡ итеп ҡайтар, бөйөк Хаким!+
13Беҙ Һинең халҡың, көтөүеңдең ҡуйҙары,
Мәңгегә Һиңә шөкөр итербеҙ,
Быуындан-быуынға маҡтау йырларбыҙ+.

79

79^1Йырсылар етәксеһенә: «Килешеү лилиәһе» көйөнә. Асафтың мәҙхиәһе+.

2-3Тыңла беҙҙе, Исраилдың Көтөүсеһе,

Йософ нәҫелен ҡуй көтөүсеһеләй етәкләп йөрөткән Һинһең,

Кирубтарҙың өҫтөндә тәхет ҡорғанһың,

Әфраим, Бинйәмин, Менашше алдында нурыңды сәс,

Ҡөҙрәтеңде күрһәт, беҙҙе ҡотҡарырға кил!++

4Беҙҙе элекке хәлебеҙгә ҡайтар, эй Алла!

Йөҙөңдән нур сәсеп беҙҙе ҡотҡар!+

5Раббы, Күк ғәскәрҙәре Аллаһы, ҡасанғаса

Халҡың доғаһына асыулы ҡарарһың+?

6Уларға икмәк урынына күҙ йәше бирҙең,

Туҫтаҡ тулы әсе йәш эсерҙең+.

7Күршеләребеҙҙең талашына сәбәп иттең,

Дошмандарыбыҙ бот сабып көлә.

8Күк ғәскәрҙәре Аллаһы, беҙҙе элекке хәлебеҙгә ҡайтар,

Йөҙөңдән нур сәсеп беҙҙе ҡотҡар!+

9Мысырҙан бер йөҙөм ботағы алып килдең,

Ҡәүемдәрҙе ҡыуып, уны тупраҡҡа ултырттың+.

10Уның өсөн урын әҙерләнең,

Тамыр йәйеп илгә таралды.

11Күләгәһе тауҙарҙы ҡапланы,

Ботаҡтары – ғорур кедрҙарҙы.

12Тәлгәштәре диңгеҙгә үрелде,

Тармаҡтары Евфратҡаса барып етте+.

13Ниңә Һин уның ҡоймаларын емерҙең?

Емештәрен йолҡа һәр үткенсе,+

14Ҡырағай сусҡалар төбөн соҡой,

Ҡыр йәнлектәре һабаҡтарын кимерә.

15Күк ғәскәрҙәре Аллаһы, кире борол!

Ҡараһана күктән!

Күр ҙә илтифат ит йөҙөм ағасына.+

16Уң ҡулың ултыртҡан үрсемде,

Үҙең ныҡлыҡ биргән уланды ҡурсала.

17Ҡырҡып ташланған ул, яндырылған…

Быны эшләгәндәр Һинең

Асыулы ҡарашыңдан юҡҡа сыҡһындар!+

18Ҡулың уң яғыңда тороусыны –

Үҙең ныҡлыҡ биргән әҙәм улын ҡурсалаһын!

19Шул саҡта беҙ Һинән тайпылмабыҙ.

Йәшәү бир беҙгә, исемеңде әйтеп саҡырырбыҙ!

20Йә Раббы, Күк ғәскәрҙәре Аллаһы,
Беҙҙе элекке хәлебеҙгә ҡайтар,
Йөҙөң беҙгә нурын сәсһен – ҡотолоу табайыҡ!+

80

80^1Йырсылар етәксеһенә: «Гиттиҫ» көйөнә. Асафтың мәҙхиәһе+.

2Ҡөҙрәтебеҙ булған Аллаға ҡыуанышып йырлағыҙ,
Шатланышып ҡысҡырығыҙ Яҡуп Аллаһына!
3Көй башлағыҙ, дөңгөр ҡағығыҙ,
Моңло арфа, лира ҡылдарын сиртегеҙ.
4Яңы айҙа, ай тулғанда –
Беҙҙең байрам көндәрендә
Мөгөҙ борғо ҡысҡыртығыҙ!+
5Сөнки был – Исраилға ҡағиҙә;
Яҡуп Аллаһының ҡануны был.
6Йософ нәҫеле Мысырҙан ҡотолоп сыҡҡас,
Уға быны күрһәтмә итеп бирҙе.

Үҙем белмәгән телдә тауыш ишеттем:+
7«Яурынынан ауыр йөгөн алдым,
Ҡулдары ауыр кәрзиндәрҙән ҡотолдо+.
8Бәләгә ҡалғас, Мине саҡырҙың –
Мин һине ҡотҡарып алып ҡалдым;
Йәшен болотонан яуап ҡайтарҙым,
Мерива һыуҙарында һине һынаным+. Села

9Тыңла, халҡым, Мин киҫәтәм һине!

Эй Исраил, һин Мине тыңлаһаң ине!+

10Арағыҙҙа ят илаһ булмаһын,

Сит ерҙәрҙең илаһына табынма!+

11Һине Мысырҙан алып сыҡҡан Аллаң Раббы Мин.

Ҙур итеп ас ауыҙыңды – туйҙырырмын!»

12«Әммә халҡым әйткәнемде тыңламаны,

Исраил Миңә буйһонманы.

13Шуға уны тиҫкәре булмыштары ихтыярына бирҙем,

Үҙ белдегенә йәшәһен, тинем+.
14Әгәр ҙә халҡым Мине тыңлаһа,
Исраил юлдарымдан йөрөһә,+
15Дошмандарын бик тиҙ йөгөндөрөр,
Иҙеүселәрен ҡулым менән йүгәнләр инем!
16Миңә нәфрәт тотоусылар бөгөлөп төшөр,
Язалары мәңге дауам итер ине.
17Һеҙҙе бойҙайҙың иң яҡшыһы менән һыйлар,
Ҡаянан аҡҡан бал менән туйҙырыр инем»+.

81

81^1Асафтың мәҙхиәһе.

Алла илаһи йыйында тороп,
Хөкөмөн әйтте илаһтар араһында:+
2«Ҡасанғаса нахаҡ хөкөм ҡылырһығыҙ?
Яуыздарҙы аҡлап ҡалырһығыҙ+? Села
3Ярлы менән етемдең дәғүәһенә ғәҙел ҡарағыҙ;
Мохтаж менән фәҡирҙең хаҡын бирегеҙ+.
4Юҡһыл менән хәйерсене ҡотҡарығыҙ,
Яуыздарҙың ҡулынан уларҙы тартып алығыҙ+.

5Тик белмәйҙәр, аңламайҙар!

Дөм ҡараңғыла йөрөйҙәр.

Ер йөҙөнөң нигеҙҙәре ҡаҡшаған+.

6Әйттем Мин: „Һеҙ илаһтарһығыҙ;

Һәммәгеҙ ҙә Юғарыларҙан Юғарының улдары+.

7Ләкин һеҙ кешеләр кеүек үк үләсәкһегеҙ,

Берәй хаким һымаҡ юғарынан ҡоларһығыҙ“»+.

8Эй Алла, ҡалҡ, хөкөм ит ер йөҙөн!

Һәммә халыҡтар ҙа Һинеке бит!

82

82^1Йыр. Асафтың мәҙхиәһе.

2Эй Алла, өндәшмәй ҡалма,
Өнһөҙ генә тик торма, Илаһым!+
3Ҡара, дошмандарың шаулашалар,
Баштарын ҡалҡыта нәфрәтлеләр.
4Халҡыңа ҡаршы мәкер ҡоралар,
Ғәзиздәреңә ҡаршы кәңәш тоталар+.
5«Әйҙәгеҙ, был милләтте юҡ итәйек, – тиҙәр. –
Исраилдың исеме лә онотолһон»+.
6Бергәләшеп улар һүҙ ҡуйышты,
Һиңә ҡаршы килешеү төҙөштө:
7Эдомдар, исмәғилдәр,
Моавтар, һағриҙар,+
8Гевал, Ғаммон, Ғәмәлек,
Пелешеҫ менән Тир халҡы+.
9Ашшур ҙа уларға ҡушылды,
Лут нәҫелдәренә терәк булды+. Села

10Уларға Мидйәнгә эшләгәнеңде,
Ҡишон буйында Сисера менән
Явинға ҡылғандарыңды эшлә –+
11Һин уларҙы Ғейн-Дорҙа ҡырып һалдың;
Тупраҡҡа тиреҫ булдылар+.
12Башлыҡтарын Ғорев менән Зеев һымаҡ,
Юлбашсыларын Зәвах менән Салмуннағ һымаҡ ит+.
13Сөнки улар: «Әйҙәгеҙ, Алланың утлауҙарын
Үҙебеҙгә алайыҡ», – тип әйткән булған.

14Эй Илаһым, Һин уларҙы ҡойондағы туҙан,
Елгә осҡан кәбәк һымаҡ туҙҙыр!+
15Урмандарҙы көлгә әйләндергән ут,
Тауҙарҙы ялмаған ялҡын һымаҡ,+
16Дауылың менән ҡыуала,
Ғәрәсәтең менән дәһшәткә һал!+
17Йөҙҙәрен мәсхәрә менән ҡапла,
Һинең исемеңде, Раббы, эҙләй башлаһындар.
18Мәңге оят менән дәһшәт эсендә ҡалһындар,
Хурлыҡҡа төшөп юҡҡа сыҡһындар.
19Белһендәр: Һинең исемең – Раббы,
Ер йөҙөндә Һин Юғарыларҙан Юғары Алла!+

83

83^1Йырсылар етәксеһенә: «Гиттиҫ» көйөнә. Ҡорах улдарының мәҙхиәһе+.

2Эй күк ғәскәрҙәре Раббыһы,
Ниндәй ғәзиз Һинең торлаҡтарың!
3Күңелем ихаталарыңа инер мәлде ашҡынып көтә,
Йәнем-тәнем, бар булмышым һөйөнөстән
Тере Алла хозурында йырлай+.
4Эй күк ғәскәрҙәре Раббыһы, Батшам, Аллам,
Ҡорбан усаҡтарыңдың янында
Хатта турғай ҙа үҙенә урын тапҡан,
Ҡарлуғас балаларына оя ҡорған+.
5Ниндәй бәхетле йортоңда йәшәгәндәр;
Улар мәңге Һине маҡтар!+ Села

6Ниндәй бәхетле Һинән көс-ҡеүәт алған,

Күңеленән Йортоңа сәйәхәт ҡылыуҙы ниәт иткән кеше!+

7Ҡоро үҙән буйлап үткән саҡта
Унда инештәр асырҙар,
Ямғырҙар уны бәрәкәт менән һуғарыр.

8Был кешеләр атлаған һайын нығыраҡ ҡеүәт алыр,

Сионға, Алла хозурына сығырҙар.

9Йә Раббы, күк ғәскәрҙәре Аллаһы, тыңла,
Доғама ҡолаҡ һал, эй Яҡуп Аллаһы! Села
10Эй Алла, беҙҙең ҡалҡаныбыҙ,
Үҙеңдең мәсихеңдең йөҙөнә күҙ һал!+

11Һинең ишек алдыңда үткәргән бер көнөм
Башҡа ерҙә уҙғарған мең көндән яҡшыраҡ;
Алла йортоноң тупһаһында торғаным
Залим сатыры түрендә йәшәүҙән артығыраҡ.
12Сөнки Раббы Алла – ҡояш һәм ҡалҡан Ул;
Миһырбанлыҡ күрһәтеүсе, дан-шөһрәт биреүсе;

Тоғро юлдағыларҙан бар ниғмәттәрен йәлләмәүсе+.

13Эй күк ғәскәрҙәре Раббыһы,

Ниндәй бәхетле Һиңә өмөт бағлаусы!+

84

84^1Йырсылар етәксеһенә: Ҡорах улдарының мәҙхиәһе.

2Йә Раббы, илеңә миһырбанлыҡ ҡылдың,
Яҡуп нәҫеленә муллыҡ-именлек ҡайтарҙың.
3Халҡыңдың ғәйебен ярлыҡаның,
Барлыҡ гонаһтарынан пакланың+. Села
4Бөтә асыуыңды ситкә ҡуйҙың,
Ярһыуҙарыңдан тыйылдың+.

5Эй ҡотҡарыусыбыҙ Алла,

Беҙҙе элекке хәлебеҙгә ҡайтар!

Беҙгә асыуыңды туҡтат.

6Мәңге шулай асыу һаҡларһыңмы?

Ярһыуың быуындан-быуынғаса һуҙылырмы+?

7Халҡың Һиндә ҡыуаныс тапһын тип,

Беҙҙе ҡабат терелтмәҫһеңме ни?

8Йә Раббы, тоғро мөхәббәтеңде күрһәт,

Ҡотҡара күр беҙҙе!

9Раббы Алланың әйткәненә ҡолаҡ һалам.

Халҡына, тоғро ҡолдарына именлек вәғәҙә итә,

Тик мәғәнәһеҙ юлдарға ҡайтмаһындар.

10Ысынлап та, Үҙенән ҡурҡҡандарға Уның ҡотҡарыуы яҡын,

Уның шөһрәте беҙҙең еребеҙҙә төйәкләнәсәк.

11Мөхәббәт менән тоғролоҡ осрашасаҡ,

Хаҡлыҡ менән именлек үбешәсәк.

12Ерҙән тоғролоҡ үҫеп сығыр,

Хаҡлыҡ күктәрҙән аҫҡа эйелер.

13Раббы бәрәкәт күндерер,

Еребеҙ мул уңыш бирер+.

14Хаҡлыҡ Раббының алдынан атлап барыр,

Уның өсөн юл әҙерләр+.

85

85^1Дауыттың доғаһы.

Мин бисара бер фәҡирмен,
Ҡолаҡ һал да яуап ҡайтар, Раббым!+
2Мин Һиңә тоғромон, йәнемде һаҡла,
Эй Аллам, Һиңә өмөт бағлаған ҡолоңдо ҡотҡар!
3Көн оҙоно Һиңә ялбарамын,
Эй бөйөк Хаким, миһырбанлы бул миңә.
4Мин бәндәңдең күңелен һөйөндөр,
Йәнемде Һин Хакимыма олғаштырам+.

5Һин игелекле, ғәфү итергә әҙерһең, бөйөк Хаким;

Үҙеңде саҡырғандарға мөхәббәтең мул+.

6Йә Раббы, доғамды ишет,

Ялбарыу ауазыма ҡолаҡ һал!

7Хәсрәт көнөмдә Һине саҡырам,

Беләм, миңә яуап ҡайтарырһың+.

8Бөйөк Хаким, илаһтар араһында Һиндәй юҡ,
Һин эшләгән һымаҡ ғәмәлдәр юҡ+.
9Үҙең бар ҡылған халыҡтарҙың һәммәһе,
Эй бөйөк Хаким, хозурыңа килеп баш эйер,
Исемеңә дан-шөһрәт килтерер+.
10Сөнки Һин бөйөкһөң,
Мөғжизәләр ҡылыусыһың.
Яңғыҙ Һин генә Аллаһың!+
11Йә Раббы, миңә юлыңды күрһәт –
Һинең хәҡиҡәтеңдә йәшәйем.
Йөрәгемә бары тик бер генә ынтылыш һал –
Һинең исемеңде генә ҡурҡып хөрмәтләйем+.

12Бар күңелемдән Һиңә шөкөр итермен, Хакимым Аллам!

Мәңге Һинең исемеңде ололармын.

13Миңә булған тоғро мөхәббәтең бөйөк,

Йәнемде үлеләр донъяһы упҡынынан Һин ҡотҡарҙың+.

14Эй Алла, хаяһыҙҙар миңә һөжүм итә,

Залимдар өйөрө йәнемде көҫәй.

Улар бит Һине һанламай+.

15Эй бөйөк Хаким, Һин рәхимле, мәрхәмәтле,

Сикһеҙ түҙемле, оло мөхәббәтле, тоғро Алла+.

16Хәлемде күр, мәрхәмәт-шәфҡәт ҡыл,

Мин ҡолоңа көс-ҡеүәт бир,

Ҡолиәңдең улын ҡотҡар+.

17Мине үҙ итеүеңдең берәй билдәһен күрһәт, Раббы!

Миңә ярҙам иткәнеңде, йыуатҡаныңды күргәс,

Миңә нәфрәт тотҡандар хурлыҡҡа ҡалһын+.

86

86^1Ҡорах улдарының йыр-мәҙхиәһе.

Ул Йәрүсәлимде мөҡәддәс тау өҫтөнә ҡорған!

2Раббы Сион ҡапҡаларын

Яҡуп нәҫеленең бар төйәктәренән нығыраҡ һөйә+.

3Эй Алла ҡалаһы, һинең хаҡта

Ниндәй ғәжәйеп һүҙҙәр һөйләйҙәр+. Села

4Мине танығандар араһына

Раһав[*] менән Бабилды ла индерермен,

Пелешеҫ менән Тир, Куш хаҡында:

«Ул да бында тыуған», – тиерҙәр.

5Ә Сион тураһында былай әйтелер:

«Шул да унда тыуған, был да,

Юғарыларҙан Юғары Үҙе

Уны ҡаҡшамаҫ итәлер»+.

6Раббы халыҡтар исемлегендә:

«Был да Сионда тыуған», – тип яҙыр. Села

7Йыраусылар менән бейеүселәр:

«Тормош сығанағым – һиндә», – тип әйтер+.

87

87^1Ҡорах улдарының мәҙхиәһе. Йыр. Йырсылар етәксеһенә: «Махалаҫ» көйөнә. Ҡара-ҡаршы йыр. Әзрах нәҫеленән булған Һемандың уйланыуҙары+.

2Йә Раббы, мине ҡотҡарған Алла,
Көнөн-төнөн Һиңә ялбарамын!+
3Доғам хозурыңа барып етһен,
Ҡолаҡ һал ялбарыуыма.

4Ҡайғы-хәсрәтем боғаҙыма тығылды,
Йәнем үлеләр донъяһына яҡынлашты+.
5Ҡәбергә төшкәндәргә иш булдым,
Һис тәҡәтһеҙ тороп ҡалдым+.
6Үлектәр араһына ташланған,
Һин башҡаса иҫеңә алмаған,
Инде бөтөнләй ҡулыңдан төшкән,
Ҡәберҙә ятҡан мәйеттәй булдым,+
7Мине тәрән соҡор төбөнә һалдың,
Ҡараңғылыҡҡа, упҡынға аттың+.
8Башыма төштө асыуың,
Тулҡындарың менән иҙҙең+. Села

9Яҡындарымды алыҫлаштырҙың,

Улар күҙендә ерәнгес иттең.

Бикле ҡалдым да сыға алмайым+.

10Хәсрәтемдән күҙ нурҙарым һүнде,

Һәр көн Һиңә ялбарамын, Раббы,

Ҡулдарымды Һиңә һонамын.

11Мөғжизәләреңде мәйеттәргә күрһәтәсәкһеңме?
Үлектәр тороп Һине данлармы+? Села
12Тоғро мөхәббәтең хаҡында ҡәберҙә,

Тоғролоғоң тураһында Һәләкәт урынында һөйләнерме?

13Ҡараңғылыҡта хикмәттәреңде кем күрер?

Ғәҙеллегеңде онотолоу донъяһында кем белер+?

14Мин иһә, йә Раббы, ярҙамға саҡырам Һине;

Доғам иртә таңдан Һиңә олғашыр+.

15Ни өсөн мине ситкә тибәһең, Раббы,

Ниңә Һин минән йөҙөңдө йәшерәһең?

16Бәхетһеҙмен, үлем хәлендәмен йәшлегемдән;

Дәһшәттәрең алдында сараһыҙ ҡалдым.

17Асыуың башымдан ашты инде,

Дәһшәтеңдән рухым һынды минең+.

18Ул көн һайын ташҡындай уратып ала,

Мине һәр тарафтан ҡамалай+.

19Йәремдән, яҡын дуҫымдан айырҙың,

Серҙәшем булып тик ҡараңғылыҡ ҡалды+.

88

88^1Әзрах нәҫеленән булған Эҫандың уйланыуҙары+.

2Раббының мөхәббәтен мәңге йырлармын,
Тоғролоғоңдо һәр бер быуынға
Телемдән төшөрмәй һөйләрмен+.
3Әйттем: «Мөхәббәтең мәңге тотороҡло,
Тоғролоғоң күктәр һымаҡ ҡаҡшамаҫлыҡ».

4Әйттең: «Һайлаған кешем менән килешеү төҙөнөм;

Ҡолом Дауытҡа былай тип ант иттем:
5„Тоҡомоң һинең мәңгегә дауам итер,
Тәхетең быуындан-быуынға күсер“»+. Села

6Йә Раббы, мөғжизәләреңде күк данлаһын,

Тоғролоғоң изгеләр йыйынында маҡталһын+.

7Сөнки кем күктә Һиңә тиңләшә алыр?

Илаһи заттарҙың ҡайһыһы Раббыға оҡшаш+?

8Изгеләр йыйынында Алла дәһшәтле,

Тирә-яғындағыларҙың һәммәһенән ҡурҡынысыраҡ.

9Йә Раббы, Күк ғәскәрҙәре Аллаһы,

Кем бар һуң Һинән ҡөҙрәтле?

Тоғролоҡ Һине уратып алған+.

10Һин Хакимһың ҡоторонған диңгеҙгә,

Шашынған тулҡындарҙы тынысландыраһың+.

11Һин Раһавты[*] иҙгеләп юҡ иттең,

Ҡеүәтле ҡулың менән дошмандарҙы тараттың+.

12Күк – Һинеке, ер ҙә Һинеке;

Донъяны, ундағы бөтә нәмәне Һин яраттың+.

13Һин бар ҡылдың төньяҡ менән көньяҡты,

Тавор менән Хермон тауҙары

Һинең исемеңә рәхмәт уҡый+.

14Беләгең ниндәй ҡеүәтле,

Ҡулың көслө, уң ҡулың юғары күтәрелгән!

15Хаҡлыҡ менән ғәҙеллек – тәхетеңдең нигеҙе,

Алдыңдан йөрөй тоғролоҡ һәм мөхәббәт+.

16Ниндәй бәхетле шатлыҡ ауаздарын татыған халыҡ!

Улар Һинең йөҙөңдөң нурында йәшәй, Раббы+.

17Көндәр буйы исемеңде телгә алып һөйөнәләр,

Хаҡлығыңа таянып күтәреләләр.

18Сөнки уларҙың көсө менән күрке Һин,

Һинең мәрхәмәтең менән ҡеүәтебеҙ арта.

19Беҙҙең ҡалҡаныбыҙ – Раббыныҡы,

Беҙҙең батшабыҙ – Исраилдың Изгеһенеке+.

20Элек бер күренмеш аша

Тоғро ҡолдарыңа былай тинең:

«Бер яугиргә ярҙам иттем,

Уны халыҡтан һайлап алып күтәрҙем+.

21Дауытты – ҡоломдо – таптым,

Мөҡәддәс май менән мәсехләнем.

22Ҡулым уға таяныс булыр,

Беләгем уға ҡеүәт бирер.

23Дошман уны буйһондора,

Залим түбәнһетә алмаҫ.

24Дошмандарын алдында ҡырып һалырмын,

Уға нәфрәт тотҡандарҙы туҙҙырырмын+.

25Тоғролоғом, мөхәббәтем уның менән булыр,

Минең исемем менән мөгөҙөн өҫкә сөйөр.

26Уның ҡулын диңгеҙгәсә,

Уң ҡулын йылғаларға тиклем һуҙырмын+.

27„Атам – Һин, – тип өндәшәсәк Миңә, –

Аллам, мине ҡотҡарыусы ҡаям“+.

28Мин уны баш балам итәм,

Ерҙәге бар батшаларҙан өҫтөн ҡуям+.

29Тоғро мөхәббәтем мәңгелек булыр,

Уның менән төҙөгән килешеүем боҙолмаҫ+.

30Уның тоҡомо мәңге дауам итер,

Күктәр бар сағында тәхете лә торор+.

31Балалары ҡанунымды ташлай ҡалһа,
Күрһәтмәләремә күрә йәшәмәһә,
32Ҡағиҙәләремде боҙор булһа,
Бойороҡтарымды бойомға ашырмаһа,
33Енәйәттәрен күҫәкләп,
Ғәйептәрен таяҡлап язалармын+.
34Тик уларҙы мөхәббәтемдән айырмам,
Тоғролоғомдан баш тартмам+.
35Килешеүемде һис боҙмам,
Ауыҙымдан сыҡҡан һүҙемде үҙгәртмәм.
36Мөҡәддәслегем менән бер ҡат ант иттем,
Дауытҡа ялған һүҙ бирмәм+.
37Уның тоҡомо мәңге дауам итер,
Тәхете хозурымда ҡояштай торор.
38Күктәге ышаныслы шаһит булған ай һымаҡ,
Ул мәңге шулай ныҡ торор»+. Села

39Тик Һин ваз кистең, һыртыңды ҡуйҙың,
Мәсихеңә бик ныҡ асыуландың+.
40Ҡолоң менән килешеүеңдән баш тарттың,
Тажын саңға ырғытып бысраттың+.
41Бөтә диуарҙарын йыҡтың,
Бар ҡәлғәләрен ҡыйраттың+.
42Юлдан үткән һәр кем уны талай,
Күршеләре рәхәтләнеп мәсхәрәләй.
43Уның дошмандарын көсләндерҙең,
Нәфрәт тотҡандарҙы ҡыуандырҙың.
44Ҡылысының осон үҙенә табан борҙоң,
Һуғышта уға терәк булманың.
45Уның балҡышын юҡҡа сығарҙың,
Тәхетен ергә аунаттың.
46Йәшлек көндәрен ҡыҫҡарттың,
Уны мәсхәрә менән ҡапланың+. Села

47Йә Раббы, был ҡасанғаса дауам итер?

Үҙеңде беҙҙән мәңгегә йәшерерһеңме?

Ҡасанғаса ярһыуың ут һымаҡ ялҡынланыр+?

48Ғүмеремдең нисек тиҙ үткәнен иҫлә,

Әҙәм балаларын бит Һин фани ҡылдың!+

49Бармы йәшәп тә үлем күрмәгән,

Йәнен үлеләр донъяһынан ҡотҡарып ҡалған+? Села

50Эй бөйөк Хаким, ҡайҙа Һинең әүәлге мөхәббәтең?

Тоғролоғоң менән Һин быны Дауытҡа вәғәҙә иткәйнең!

51Эй бөйөк Хаким, онотма ҡолдарыңдың

Нисек мәсхәрә ителеүҙәрен.

Халыҡтарҙың мыҫҡыллы һүҙҙәрен

Күңелемдә һаман йөрөтәмен.

52Дошмандарыңдың мәсхәрә итеп көлгәнен иҫеңә төшөр, Раббы,

Мәсихеңдең һәр баҫҡан эҙен хурлап торғанын.

53Мәңгегә мөбәрәк булһын Раббы!

Амин! Амин!+

89

89^1Алла ҡоло Мусаның доғаһы+.

2Эй бөйөк Хаким, быуындан-быуынғаса
Һин беҙҙең һыйыныр урын булдың+.
3Тауҙар бар булғандан әүәл,
Ер менән донъяны яратҡаныңа тиклем,
Мәңгелектән мәңгелеккә ҡәҙәр
Алла – Һинһең+.

4Кешене ҡабат тупраҡҡа ҡайтараһың,

«Эй әҙәм балалары, тупраҡҡа ҡайтығыҙ!» – тиһең+.

5Мең йыл Һинең күҙ алдыңда
Үтеп киткән кисәге көн,
Йәки ҡыҫҡа бер төн һымаҡ+.
6Кешеләрҙе ташҡындай йыуып ташлайһың,
Улар – тик төш; бары үлән һымаҡ:
Иртән шытып сыға, сәскә ата,
Кискә һулып төшә, ҡороп ҡата+.
7Сөнки асыуыңдан юҡ булабыҙ,
Ярһыуыңдан ҡурҡыуға ҡалабыҙ.
8Енәйәттәребеҙҙе алдыңа һалдың,
Йәшерен гонаһтарыбыҙҙың барыһын
Йөҙөңдөң яҡтыһына сығарҙың+.

9Көндәребеҙ Һинең асыуың аҫтында үтә,
Бер һулыш һымаҡ юғала йылдарыбыҙ.
10Етмеш йыл ғүмер һөрәбеҙ,
Ныҡ булғанда һикһәнгә етәбеҙ;
Иң матур йылдар ҙа ауыр хеҙмәт, яфа менән
Елеп үтә, үҙебеҙ осоп китәбеҙ+.

11Асыуыңдың ҡеүәтен кем белә алыр?

Ярһыуың беҙ Һинән ҡурҡҡан һымаҡ бөйөк.

12Ғүмеребеҙҙең көндәрен һанарға өйрәт,

Шунда йөрәгебеҙ зирәклеккә эйә булыр+.

13Боролһаңсы беҙгә табан, Раббы!

Ҡасанға тиклем көтөргә беҙгә?

Мәрхәмәтле булсы ҡолдарыңа.

14Таң һайын мөхәббәтең менән туйындыр,

Бәхет-шатлыҡ менән ғүмер кисерәйек.

15Күпме көндәр беҙҙе интектерҙең,

Нисә йылдар буйы ғазап сиктек,

Инде шул ҡәҙәрле үк һөйөндөр.

16Беҙгә, Үҙ ҡолдарыңа, ҡөҙрәтле ғәмәлдәреңде,

Балаларыбыҙға дан-шөһрәтеңде күрһәт.

17Аллабыҙ Хаким беҙҙән ҡәнәғәт ҡалһын.

Ҡулыбыҙҙың эшен емешле ит.

Эйе, ҡулдарыбыҙҙың ғәмәлен уңышлы ит+.

90

90^1Юғарыларҙан Юғарының ышығына һыйынған,

Сикһеҙ ҡөҙрәт Эйәһенең күләгәһендә йәшәгән кеше+

2Раббы хаҡында былай тип әйтер:
«Ул минең һыйындырыусым, ҡәлғәм,
Аллам, мин Уға өмөт бағлайым»+.
3Ул һине аусының тоҙағынан,
Үлемесле сирҙәрҙән ҡотҡарыр+.
4Ул һине ҡанат аҫтына алыр,
Ҡаурыйҙары араһына һыйынырһың;
Тоғролоғо – ҡалҡаның, ышығың булыр+.
5Ҡурҡмаҫһың төнгө дәһшәттән,
Көн яҡтыһында атылған уҡтан,+
6Ҡараңғыла ябырылған ҡырғын,
Төш мәлендә килеп баҫҡан һәләкәттән.
7Тирә-яғыңда йығылып ятыр меңдәр;
Унар меңдәр уң яғыңда ҡолар,
Ә һиңә ҡағыла алмаҫ хәтәр.
8Үҙ күҙҙәрең менән ҡарарһың,
Залимдарҙың язаһын күрерһең+.

9Һин Раббыға һыйынғаның,
Юғарыларҙан Юғарыға ышыҡланғаның өсөн+
10Башыңа һәләкәт килмәҫ,
Сатырыңа бәлә-ҡаза яҡынламаҫ+.

11Алла һинең хаҡта фәрештәләренә бойороҡ бирер,

Улар, ҡайҙа йөрөһәң дә, һине һаҡлар,
12Аяҡтарыңды ташҡа бәрҙертмәй,
Улар һине ҡулдарына күтәреп йөрөтөр+.
13Арыҫланға, зәһәр йыланға баҫып үтерһең,
Йәш арыҫланды, йыланды иҙә тапарһың+.

14«Ул Мине яратҡан өсөн
Уны азат итәсәкмен, – ти Раббы, –
Исемемде танығанға күрә,
Мин уны һаҡлаясаҡмын+.
15Саҡырғанда яуап ҡайтарырмын,
Ҡайғылы мәлендә – янында булырмын,
Йолоп алырмын, данға күмермен+.
16Ғүмерен оҙон ҡылырмын,
Ҡотҡарыуымды бүләк итермен»+.

91

91^1Мәҙхиә. Шәмбе көнө өсөн йыр.

2Эй Раббы, Һиңә шөкөраналар ҡылыу яҡшы,

Эй Юғарыларҙан Юғары, исемеңде данлау яҡшы+.

3Йырлау яҡшы иртәнсәк мөхәббәтеңде,

Иғлан ҡылыу яҡшы кистәрен тоғролоғоңдо.

4Яҡшылыр быларҙы һөйләү көйгә һалып,

Ун ҡыллы арфа һәм лира сиртә-сиртә!

5Сөнки, йә Раббы, ғәмәлдәрең менән ҡыуандыраһың;

Ҡулыңдың эштәренә һоҡланып йырлайым.

6Ҡылғандарың ни ҡәҙәрле бөйөк, Раббы!
Тәрәнлектән тәрән фекерҙәрең!+
7Ахмаҡ әҙәм быны белмәҫ,
Алйоттоң аҡылы етмәҫ:
8Залимдар сүп үләнеләй үрсеһә лә,
Яуызлыҡ күкрәп сәскә атһа ла,
Улар мәңгегә юҡҡа сығасаҡ.
9Ә Һин мәңге бейек, Раббы!+
10Йә Раббы, дошмандарың мотлаҡ ҡырыласаҡ.
Яуызлыҡ ҡылыусылар һәммәһе таралып бөтәсәк.
11Ә мине ҡырағай үгеҙ һымаҡ көслө иттең,
Башыма саф зәйтүн майы һөрттөң+.
12Дошмандарым йығылғанын күҙем күрер,
Миңә һөжүм иткән яуыздарҙың
Ҡолағанын ҡолағым ишетер+.
13Тәҡүә кеше хөрмә һымаҡ сәскә атыр,
Ливандағы кедр ағасылай ҡалҡыр+.
14Раббы йортонда тамырланғандар,
Аллабыҙ ихатаһында сәскә атыр+.
15Улар өлкәнәйгәс тә емешле,
Һутлы һәм йәм-йәшел ҡаласаҡтар.
16Улар әйтер: «Раббы хаҡ, Ул – ҡаям минең;
Унда тамсы ла ғәҙелһеҙлек юҡ»+.

92

92^1Раббы – батша!

Ул ҡеүәтенә бөркәнеп, ҡөҙрәт менән билен быуған,

Донъяны ҡаҡшамаҫлыҡ итеп ныҡ ҡорған+.

2Тәхетең ҡаҡшамаҫлыҡ ҡуйылған әүәл-әүәлдәрҙән,

Һин Үҙең – мәңгелектәнһең!+

3Йылғалар гөрләп аға, йә Раббы,
Йылға һыуҙары шаулай,
Гөрһөлдәй йылға һыуҙары+.
4Ташҡын һыуҙар гөрһөлдәүенән,
Диңгеҙҙәрҙең шашҡын тулҡынынан
Юғарылағы Раббы ҡөҙрәтлерәк+.

5Һинең күрһәтмәләрең хаҡтан-хаҡ, Раббы;

Мөҡәддәслек – йортоңдоң биҙәге мәңгелеккә.

93

93^1Йә Раббы, эй үс алыусы Алла!
Үс алыусы Алла, сәс нурыңды!+
2Ҡалҡ Һин, донъяның Хөкөмдары,
Тәкәбберҙәргә бир хаҡ язаңды!+
3Раббы, ҡасанғаса был залимдар,
Ҡасанғаса тантана итерҙәр+?

4Ауыҙҙарынан ағыла хаяһыҙлыҡ,

Яуызлыҡ ҡылалар ҙа маҡтаналар.

5Эй Раббы, улар халҡыңды иҙә,

Биләмәңә Һинең золом ҡыла+.

6Тол ҡатынды, килмешәкте үлтерәләр,

Етем-еһерҙе ҡыралар+.

7Улар әйтә: «Раббы күрмәҫ,

Яҡуп Аллаһы бер ни ҙә белмәҫ»+.

8Эй алйоттар, аҡылығыҙға килегеҙ!

Эй наҙандар, ҡасан һеҙгә аҡыл инер?

9Ҡолаҡты бар ҡылыусы ишетмәйме ни?

Күҙҙәрҙе яратыусы күрмәйме+?

10Халыҡтарға өгөт-нәсихәт биреүсе,

Кешеләргә өйрәтеүсе яза сығармаҫмы+?

11Раббы белә кешенең уйҙарын:

Улар буп-буш, мәғәнәһеҙ.

12Йә Раббы, ниндәй бәхетле
Һинең өгөт-нәсихәтеңде алғандар,
Һинең ҡануныңды өйрәнгәндәр+.
13Залимдарға соҡор ҡаҙылғанға тиклем,
Һин уларҙы яман көндәрҙән имен һаҡлайһың.
14Сөнки Раббы халҡын Үҙенән ситкә тибәрмәҫ,
Үҙенең биләмәһен ташламаҫ+.
15Хөкөм йәнә ғәҙел булыр,
Саф йөрәклеләр хаҡлыҡ артынан барыр.

16Кем мине залимдарҙан ҡурсалар?

Кем яуыздарға ҡаршы көрәштә эргәмдә торор?

17Әгәр Раббы ярҙамсым булмаһа,

Йәнем күптән күсер ине тын донъяға+.

18«Бына-бына аяғым тайыр!» – тигән заманда,

Йә Раббы, тоғро мөхәббәтең таяныс булды.

19Эсем тулы ҡайғы-хәсрәт булған саҡта

Йыуатыуың күңелемде шатландыра.

20Ҡанундар сығарып золом ҡылған яуыз хөкөмдарҙар,

Раббы, Һиңә яҡын булырмы һуң?

21Уларҙың өйөрҙәре тәҡүәгә ташлана,

Ғәйепһеҙ йәнде үлемгә хөкөм итә+.

22Әммә Раббы миңә ҡәлғә булды,

Ышыҡланыр ҡаям булды Алла+.

23Залимдарҙың яуыз эшен үҙ баштарына төшөрөр,

Енәйәттәренә күрә һәләк итер,

Аллабыҙ Раббы уларҙы ҡырып ташлар.

94

94^1Килегеҙ, Раббыға һөйөнөшөп өндәшәйек,
Беҙҙе ҡотҡарыусы ҡаябыҙға
Ҡыуанышып йырлашайыҡ+.
2Алдына баҫайыҡ шөкөрана ҡылып;
Шатлыҡлы йырыбыҙҙы бағышлайыҡ!
3Сөнки Раббы – бөйөк Алла,
Барса илаһтар өҫтөнән бөйөк Батша+.
4Ерҙең тәрәнлектәре Уның ҡулында,
Тау түбәләре Уның ихтыярында.
5Уныҡы Үҙе яратҡан диңгеҙ ҙә,
Ҡулы бар ҡылған ҡоро ер ҙә+.

6Килегеҙ, сәждә ҡылайыҡ, бөгөләйек,
Беҙҙе бар ҡылған Раббы алдында теҙ сүгәйек+.
7Сөнки Ул – беҙҙең Аллабыҙ;
Беҙ – Уның көтөүендәге халыҡ,
Ҡулының аҫтындағы ҡуйҙарбыҙ.

Әгәр ҙә бөгөн Уның тауышын ишетәһегеҙ икән,+
8Тиҫкәре булмағыҙ Меривалағылай,
Теге заман сүлдә, Массалағы, һымаҡ.
9Унда аталарығыҙ Мине һынап маташты,
Һынанылар ҙа ҡылған эштәремде күрҙеләр.
10Ҡырҡ йыл буйы ул быуындан йөҙ борҙом Мин.
Әйттем: «Улар – күңелдәре аҙашҡан бер халыҡ,
Юлдарымды танымайҙар».
11Шуға күрә асыуланып Мин ант иттем:
«Улар Минең тыныс-имен урыныма
Бер ҡасан да инмәйәсәк!»+

95

95^1•Йырлағыҙ Раббыға яңы йыр!
Йырла Раббыға, бар донъя!+
2Йырлағыҙ Раббыға, исемен данлағыҙ,
Беҙҙе нисек ҡотҡарғанын көн һайын һөйләгеҙ!+
3Шөһрәтен ҡәүемдәргә иғлан итегеҙ,
Хикмәттәрен барса халыҡтарға еткерегеҙ+.
4Сөнки Раббы – бөйөк, сикһеҙ маҡтауға лайыҡ,
Ул барса илаһтарҙан да дәһшәтлерәк+.
5Башҡа халыҡтарҙың илаһтары – боттар,
Раббы иһә күктәрҙе бар ҡылған+.
6Дәрәжә һәм шөһрәт Уның хозурында,
Изге торлағында – ҡеүәт һәм гүзәллек.

7Эй халыҡтар, Раббыға лайыҡ хөрмәтте күрһәтегеҙ,

Ғиззәтле, ҡөҙрәтле Раббыға хөрмәт күрһәтегеҙ!+

8Раббының данлы исемен ололағыҙ,

Саҙаҡалар алып ихатаһына инегеҙ!

9Ғәжәйеп изгелек эйәһе Раббыға сәждә ҡылығыҙ!

Эй бөтә ер йөҙө, Уның хозурында ҡалтырап тор!+

10Ҡәүемдәргә: «Раббы – батша!» – тип иғлан итегеҙ.

Донъя ныҡ итеп ҡоролған, ул ҡаҡшамаҫ.

Раббы халыҡтарға хаҡ хөкөм ҡылыр+.

11Һөйөнһөн күк, тантана итһен ер!

Диңгеҙ һәм ундағы йән эйәләре шаулаһын!+

12Ҡырҙар һәм ҡырҙа йәшәгәндәр ҡыуанһын!

Урмандағы ағастар шатланып гөрләшһен

13Раббы хозурында.

Сөнки Ул килә,

Ер йөҙөн хөкөм итергә килә.

Ул донъяны Үҙенең хаҡлығына,

Халыҡтарҙы тоғролоғона таянып хөкөм итер+.

96

96^1Раббы – батша! Ҡыуанһын ер йөҙө;
Шатланһын диңгеҙ буйҙарындағы илдәр!+
2Уны болот һәм ҡараңғылыҡ солғаған;

Тәхетенең нигеҙендә – ғәҙеллек менән хаҡ хөкөм+.

3Уның алдынан ут-ялҡын килә,
Һәр тарафтағы бөтә дошмандарын яндыра+.
4Йәшене ғаләмде балҡыта,
Ер йөҙө быны күреп тетрәнә+.
5Тауҙар Раббы хозурында –
Бөтөн ер йөҙөнөң Хакимы алдында –
Балауыҙҙай иреп аға+.
6Күктәр һөйләй Уның хаҡлығы хаҡында,
Шөһрәтен бөтә халыҡтар күрә+.

7Оятҡа ҡалһын һынға табыныусылар,
Хур булһын боттарын данлаусылар!
Бөтә илаһтар, сәждә ҡылығыҙ Раббыға!+
8Йә Раббы, Һинең хөкөмдәреңде
Сион ишетеп һөйөнә,
Йәһүҙә ҡалалары ҡыуаныша+.
9Сөнки бөтә ер йөҙөндә
Йә Раббы, иң бөйөгө Һинһең,
Һәммә илаһтарҙан Һин өҫтөнһөң!+

10Эй һеҙ, Раббыны һөйгәндәр, яманға нәфрәт тотоғоҙ.

Раббы тоғро бәндәләренең йәнен һаҡлай,
Уларҙы залимдарҙан ҡотҡара+.
11Тоғроларға нур һибелә,
Шатлыҡ яуа саф йөрәклеләргә+.
12Эй тәҡүәләр, Раббы ҡыуанысығыҙ булһын,
Мөҡәддәс исеменә шөкөр итегеҙ!+

97

97^1Мәҙхиә.

Раббыға яңы йыр йырлағыҙ,
Сөнки мөғжизәләр ҡылды;
Уң ҡулы, мөҡәддәс беләге менән еңеү ҡаҙанды+.
2Раббы Үҙенең ҡотҡарыуын белдерҙе,
Ҡәүемдәргә хаҡлығын күрһәтте.
3Исраил нәҫеленә булған мөхәббәтен,
Тоғролоғон онотманы;
Ер йөҙөнөң һәр тарафы
Аллабыҙҙың ҡотҡарыуын күрҙе+.

4Бөтә донъя, сәләмлә Раббыны!

Күңел ас, шатлан һәм йырла!+

5Лирала уйнап, йырлағыҙ Раббыға,

Уны маҡтап мәҙхиә һуҙығыҙ!

6Борғо һәм мөгөҙ ауазы яңғыратып

Раббы-Батша хозурында тантана итегеҙ+.

7Шаулаһын диңгеҙ һәм унда йәшәгәндәр,

Донъя һәм уны төйәк иткәндәр+.

8Йылғалар алҡышлаһын,

Шатланһындар бергәләшеп тауҙар+

9Раббы хозурында!

Ул ер йөҙөн хөкөм итергә килә.

Ул донъяға ғәҙелдәрҙән-ғәҙел,

Халыҡтарға хаҡтан-хаҡ хөкөмөн ҡыла+.

98

98^1Раббы – батша!

Ҡалтырап торһон халыҡтар!

Ул – кирубтар өҫтөндәге тәхетендә,

Әйҙә тетрәнһен ер йөҙө!+

2Сионда Раббы бөйөк,

Ул бөтә халыҡтарҙан да өҫтөн+.

3Данлаһындар бөйөк һәм дәһшәтле исемеңде.

Ул мөҡәддәс!

4Эй ғәҙеллек һөйгән ҡөҙрәтле Батша,

Һин дөрөҫлөктө урынлаштырҙың.

Яҡуп илендә ғәҙеллеккә,

Хаҡлыҡҡа нигеҙләнгән ғәмәлдәр ҡылаһың+.

5Ололағыҙ Аллабыҙ Раббыны,

Аяғына йығылып сәждә ҡылығыҙ!

Ул мөҡәддәс!

6Ҡаһиндары араһында – Муса менән Һарун,

Шемуил да Уны саҡырғандар менән бергә.

Улар Раббыға ялбарҙы,

Ә Раббы яуап ҡайтарҙы+.

7Ул болот бағанаһы эсенән һөйләште.

Уның күрһәтмәләре менән йәшәнеләр,

Биргән ҡағиҙәһен һаҡланылар+.

8Раббы, Аллабыҙ, уларға яуап ҡайтара инең;
Ғәмәлдәренә күрә яза бирһәң дә,
Ярлыҡаусы Алла булдың+.
9Ололағыҙ Аллабыҙ Раббыны!
Уға сәждә ҡылығыҙ изге тауында,
Сөнки Аллабыҙ Раббы мөҡәддәс!+

99

99^1Шөкөр мәҙхиәһе.

Гөрләшеп сәләмлә Раббыны, бар донъя!+
2Раббыға ҡыуанып хеҙмәт итегеҙ,
Хозурына шатлыҡ йырҙары менән килегеҙ!

3Белегеҙ, Раббы Ул – Алла.

Ул яратты беҙҙе. Беҙ – Уныҡы,

Уның халҡы, Уның көтөүендәге ҡуйҙар беҙ+.

4Ҡапҡаһынан, рәхмәт уҡый-уҡый,

Инегеҙ ихатаһына маҡтай-маҡтай.

Ҙурлағыҙ Уны, шөкөр итегеҙ исеменә+.

5Раббы игелекле, Уның тоғро мөхәббәте – мәңгелек,

Тоғролоғо – быуындан-быуынға күсә+.

100

100^1Дауыттың мәҙхиәһе.

Мөхәббәтең менән ғәҙеллегеңде көйгә һалырмын,
Һиңә, Раббым, мәҙхиә йырлармын+.
2Минең бар уйым – камил юлдар хаҡында.
Ҡасан килерһең минең яныма?
Саф күңел менән ғүмер итермен өйөмдә,+
3Бер ниндәй ҙә яуызлыҡҡа юл ҡуймамын,
Ҡырын эштәргә нәфрәт тотормон,
Улар миңә йоға алмаҫ һис ҡасан.
4Йыраҡ булыр минән боҙоҡ күңел,
Ә залимлыҡ – белгән-түҙгән нәмәм түгел.
5Ҡыуалармын яҡынына йәшерен яла яҡҡанды,

Түҙеп тормам тәкәббергә, өҫтән аҫҡа баҡҡанға+.

6Күҙем булыр илдәге тоғроларҙа,

Тик шундайҙар минең янда йәшәйәсәк.

Бары дөрөҫ юлдан йөрөгәндәр

Миңә хеҙмәт күрһәтәсәк.

7Өйөмдә мәкерлегә урын булмаҫ,
Ялған ауыҙ күҙ алдымда оҙаҡ тормаҫ.
8Иртә һайын илдәге яуыздарҙы юҡ итермен,
Яман эш ҡылыусыларҙы
Раббы ҡалаһынан йолҡоп ырғытырмын+.

101

101^1Хәсрәткә батҡан бәндәнең доғаһы. Хәлдән тайғас, Раббыға зарын түккәндә+.

2Йә Раббым, доғамды ишет,
Ялбарыуҙарым Һиңә барып олғашһын.
3Ҡайғылы көнөмдә йөҙөңдө йәшермә минән,

Ҡолаҡ һал, саҡырғанымда йәһәтерәк яуап ҡайтар.

4Көндәрем төтөн һымаҡ юғала бара,
Елегемде өтә һыҙланыуым утлы ҡуҙҙай+.
5Йөрәгем һулыны ҡороған үлән һымаҡ,
Тамағымдан үтмәй ҡапҡан ризыҡ+.
6Көн-төн әрнеп иңрәүемдән
Ҡоро һөйәк тә тирегә ҡалдым,
7Гүйә сүлдәге ябалаҡ,
Харабалағы өкөгә әйләнгәнмен+.
8Күҙҙәремдән йоҡо ҡасты, ултырамын
Ҡыйыҡҡа ҡунған яңғыҙ ҡош һымаҡ.

9Көн оҙоно дошмандарым хурлай;

Мыҫҡыллаусылар исемемде ләғнәт уҡығанда ҡуллана+.

10-11Асыу менән ярһыуыңдан

Һин мине күтәреп бәрҙең, Раббы.

Шуға күрә лә ашаған икмәгем – көл,

Ә эскәнем күҙ йәштәрем ҡатыш+.

12Көндәрем киске күләгәләй ҡыҫҡарҙы;

Үлән шикелле ҡыуарҙым+.

13Ә Һин, Раббы, мәңге тәхетеңдә ултыраһың,
Шөһрәтең быуындан-быуынға күсә бара+.
14Ҡалҡырһың да Сионға мәрхәмәт күндерерһең,
Сөнки билдәләнгән ваҡыт –
Уға шәфҡәт күрһәтергә мөҙҙәт етте+.

15Сөнки Һинең ҡолдарыңа уның таштары ла ғәзиз,

Хатта уның саң-туҙанын да йәлләйҙәр+.

16Ҡәүемдәр – Раббының исеменән,

Ер йөҙөндәге бөтә батшалар Уның шөһрәтенән ҡурҡасаҡтар+.

17Сөнки Раббы Сионды яңынан ҡорор,

Үҙенең бар шөһрәтендә пәйҙә булыр+.

18Ярҙамға мохтаждарҙың доғаһына Ул ҡолаҡ һалыр,

Уларҙың ялбарыуҙарын ҡабул ҡылыр.

19Былар киләсәк быуын өсөн яҙып ҡуйылһын,

Әле тыумағандар Раббыға маҡтау йырлаһын+.

20-23Әсирҙәрҙең ыңғырашыуын ишетер өсөн,

Үлемгә хөкөм ителгәндәрҙе азат итер өсөн,

Халыҡтар һәм батшалыҡтар йыйылып Раббыға ғибәҙәт ҡылғанда,

Раббы исеме Сионда яңғырап торһон өсөн,
Йәрүсәлимдә Уға маҡтау йырланһын өсөн,
Раббы мөҡәддәс юғарылығынан,
Күктән ер йөҙөнә күҙ ташланы+++.

24Тормош юлымда Раббы хәлемде алды,
Ғүмеремдең көндәрен ҡыҫҡартты.
25Әйттем: «Эй Аллам, ғүмерем уртаһында
Минең йәнемә ҡул һуҙма,
Һинең йылдар быуындан-быуынғаса һуҙыла+.
26Ер нигеҙен әүәл-әүәлдәрҙән ҡорҙоң,
Күктәр – Һинең ҡулдарыңдың эше+.
27Улар бөтөр, Һин мәңге ҡалырһың;
Барыһы ла кейем кеүек туҙыр,
Иҫке көпөләй уларҙы алмаштырырһың.
Шулай итеп улар юҡҡа сығыр+.
28Ә Үҙең үҙгәрешһеҙ ҡалырһың,
Ғүмер йылдарың һис ҡасан тамамланмаҫ+.
29Бәндәләреңдең бала-сағаһы йәшәй бирер,
Уларҙың тоҡомдары хозурыңда ныҡ торор»+.

102

102^1Дауыттың мәҙхиәһе.

Шөкөрана ҡыл Раббыға, йәнем!

Изге исемен данла, бөтә булмышым!+

2Шөкөрана ҡыл Раббыға, йәнем!

Ҡылған яҡшылыҡтарын онотма!

3Ул бар гонаһтарыңды ярлыҡай,

Бөтә сирҙәреңә шифа бирә+.

4Йәнеңде үлем соҡоронан йолоп ала,

Тоғро мөхәббәт, шәфҡәттең тажын башыңа кейҙерә+.

5Ғүмерең буйы бәрәкәтенә туйҙыра,

Бөркөттөкөләй йәшлегеңде яңыртып тора!+

6Раббы бөтә иҙелгәндәргә
Хаҡлыҡ һәм ғәҙеллек ҡыла.
7Юлдарын – Мусаға,
Ғәмәлдәрен Исраил халҡына күрһәтеп биргән.
8Раббы рәхимле һәм мәрхәмәтле,
Сикһеҙ түҙемле һәм оло мөхәббәтле+.
9Гелән беҙгә ғәйеп ташлап тормаҫ,
Асыуы ла мәңгелеккә бармаҫ+.
10Беҙгә гонаһтарыбыҙға ҡарап сара күрмәҫ,
Енәйәттәребеҙҙең ҡоһорон ҡайтармаҫ+.
11Сөнки күктәр ерҙән ни ҡәҙәрле бейек булһа,

Үҙенән ҡурҡҡандарға Раббының мөхәббәте шулай ҙур+.

12Көнсығыш көнбайыштан ни ҡәҙәр алыҫ булһа,

Гонаһтарыбыҙҙы беҙҙән шулай йыраҡлатты+.

13Ата балаларына нисек рәхимле булһа,

Раббы Үҙенән ҡурҡҡандарға шулай шәфҡәтле+.

14Сөнки Ул нисек яратылғаныбыҙҙы белә,

Тупраҡ булғаныбыҙ Уның хәтерендә+.

15Әҙәм ғүмере – гүйә бер үлән;
Ялан гөлө һымаҡ сәскә атыр,+
16Өҫтөнән ел иҫкәндән юҡ булыр,
Үҫкән ерендә эҙе лә ҡалмаҫ+.
17Әммә Раббының тоғро мөхәббәте

Мәңгеләрҙән мәңге Үҙенән ҡурҡҡандар менән бергә!

Тоғролоғо иһә уларҙың балаларының балаларына етә+.

18Уның менән килешеүҙе онотмаған,
Бойороҡтарын теүәл үтәгән һәр быуынға
Уның ғәмәлдәре ғәҙел+.

19Раббы тәхетен күктәргә ҡорған,
Хакимлығы Уның һәр тарафта+.
20Шөкөрана ҡылығыҙ Раббыға,
Эй һеҙ, Уның фәрештәләре,
Уның һүҙҙәрен тыңлаған,
Әйткәндәрен ғәмәлгә ашырған ҡөҙрәт эйәләре!+
21Шөкөрана ҡылығыҙ Раббыға,
Уның барлыҡ ғәскәрҙәре!
Уның ихтыярын ғәмәлгә ашырған хеҙмәтселәр!
22Эй Раббыбыҙ бар ҡылғандарҙың һәммәһе!
Ул хакимлыҡ иткән һәр урында
Раббыға шөкөрана ҡылығыҙ!
Шөкөрана ҡыл Раббыға, йәнем!

103

103^1Шөкөрана ҡыл Раббыға, йәнем!

Эй Раббым, Аллам! Һин ниндәй бөйөк,
Дәрәжә менән шөһрәткә сорналғанһың+.
2Нурға кейем һымаҡ төрөнгәнһең,
Күктәрҙе сатыр кеүек киргәнһең+.
3Йортоңдо юғарылағы һыуҙар өҫтөнә ҡорғанһың,
Болоттарҙы Үҙенә арба итәһең,
Елдең ҡанаттарында гиҙәһең+.
4Елдәрҙе Үҙеңә – илсе,
Ялҡынланған утты хеҙмәтселәрең итәһең!+

5Ер йөҙөн ныҡлы нигеҙгә ҡуйҙың,
Бер ваҡытта ла һелкенмәҫ, тинең+.
6Һин уны, кейемгә төргән һымаҡ,
Төпһөҙ даръя менән ҡаплағанһың,
Хатта тау түбәләрен дә һыуҙар күмгән.
7Дәһшәтле ауазыңдан һыуҙар сигенгән,
Күкрәгәнеңдән ҡурҡып ашыҡҡан+.
8Тауҙар өҫтөнән, үҙәндәр буйлап,
Һин уларға тәғәйен иткән ергә аҡҡан.
9Һин билдәләгән сиктән үтмәҫтәр,
Инде ташып донъяны баҫмаҫтар+.

10Яландарҙа шишмәләр урғылттың;

Уларҙы тауҙар араһынан ағыҙҙың.

11Бөтөн кейек-януарҙарҙы һуғаралар;

Ҡырағай ишәктәр һыуһын ҡандыралар.

12Ярҙарында оя ҡора ҡоштар,

Ботаҡтарға ҡунып һайрашалар.

13Юғарылағы йортоңдан тауҙарҙы Һин һуғараһың,

Эштәреңдең емештәре менән донъя тултыраһың.

14Мал-тыуарҙар өсөн – үлән,
Кешенең ихтыяжына иген үҫтерәһең,
Тупраҡтан ризыҡ алһындар, тиһең+.
15Күңелдәрҙе күтәргән шарапты,
Йөҙҙәрҙе ялтыратҡан зәйтүн майын,
Тәнгә ҡеүәт өҫтәр икмәкте бирәһең+.

16Туйғансы һыу эсер Раббы ағастары,

Ул Ливанда ултыртҡан кедрҙар.

17Ҡоштар унда ояларын ҡора,

Шыршылар – ҡауҙылар өсөн төйәк.

18Бейек тауҙар – ҡыр кәзәләренә,

Таш ҡаялар – дамандарға ышыҡ+.

19Ваҡытты билдәләү өсөн айҙы яратҡан,

Ҡояш та ҡасан байырын белә+.

20Төн булһын тип эңер төшөрәһең,

Ҡырағай йәнлектәр ҡыҙырырға сыға+.

21Арыҫландар ырылдап ауға йүнәлә,

Алла ебәргән ризыҡты эҙләй+.

22Ҡояш ҡалҡҡас, улар кире ҡайта,

Үҙҙәренең өңдәрендә ята+.

23Кеше үҙенең эшенә китә,

Ҡара кискә тиклем хеҙмәт итә.

24Йә Раббы, Һинең ижад емешең төрлө-төрлө!
Барыһын аҡыллы яратҡанһың;
Ер йөҙө тулы Һин бар ҡылған менән+.
25Бына икһеҙ-сикһеҙ тәрән диңгеҙ,
Унда ҡайнаша һанһыҙ мәхлүктәр,
Эреле-ваҡлы йәнлектәр;
26Унда караптар йөҙәләр,
Һин бар ҡылған Ливъяҫан уйнаҡлап йөрөй.

27Улар һәммәһе лә Һине көтә,
Ваҡытында ашарға бирер, тип өмөт итә+.
28Ем бирәһең – туҡланалар,
Усыңды асһаң – рәхәтләнеп туйыналар+.
29Йөҙ йәшерһәң, ҡурҡыуға ҡалалар;
Һин һулыштарын алһаң, үләләр,
Йәнә тупраҡҡа ҡайталар+.
30Рухыңды ебәргәндә улар бар була,
Ер йөҙөн Һин шулай яңыртаһың+.

31Мәңге йәшәһен Раббы шөһрәте!

Һөйөнһөн Раббы ижадының емештәренә!+

32Ул ҡараһа, ер тетрәр

Ул ҡағылһа, тауҙар төтәр+.

33Раббыма ғүмерем буйы мәҙхиә йырлармын,

Бар сағымда Аллама маҡтау яуҙырырмын+.

34Уйҙарым Уның күңеленә хуш килә күрһен,

Раббым – ҡыуанысым булһын!

35Бөтһөн был донъяла гонаһлылар,

Башҡаса булмаһындар залимдар!

Шөкөрана ҡыл Раббыға, йәнем!

Раббыны данлағыҙ[*]!

104

104^1•Раббыға шөкөр итегеҙ, исеме менән саҡырығыҙ,

Ғәмәлдәрен халыҡтар араһында иғлан итегеҙ!+
2Уға йырлағыҙ, көй сығарығыҙ,
Бөтә мөғжизәләрен бәйән итегеҙ!+
3Уның мөҡәддәс исеме менән маҡтанығыҙ,
Раббыны эҙләгәндәрҙең күңелдәре шат булһын!
4Раббыға, Уның ҡеүәтенә өмөт бағлағыҙ,
Бер туҡтауһыҙ Уға ынтылығыҙ!+
5-6Эй ҡоло Ибраһимдың тоҡомо,
Ул һайлап алған Яҡуп улдары,
Ул ҡылған мөғжизәләрҙе,
Ул биргән билдәләрҙе,
Теленән төшкән хөкөм һүҙҙәрен онотмағыҙ!+

7Ул – беҙҙең Аллабыҙ Раббы,
Уның хөкөмө – бөтә ер йөҙөндә+.
8-9Ул Үҙенең килешеүен,
Меңдәрсә быуынға биргән һүҙен,
Ибраһим менән төҙөгән килешеүен,
Исхаҡҡа биргән антын мәңге онотмай++.
10Уны Яҡупҡа ҡағиҙә итеп ҡуйҙы,
Уның Исраил менән килешеүе – мәңгелек!
11Әйтте: «Һиңә Ҡәнғән ерен бирәм,
Ул өлөшөгөҙгә төшкән биләмә булыр»+.

12Ул заманда һандары аҙ, бик аҙ ине,
Был илдә улар бары килмешәк булды+.
13Ҡыҙырҙылар бер ҡәүем араһынан икенсеһенә,
Бер батшалыҡтан башҡа халыҡҡа.
14Уларҙы Раббы һис бер йәбергә бирмәне,
Улар хаҡында батшаларҙы киҫәтеп торҙо:+
15«Минең мәсихтәремә һеҙ ҡағылмағыҙ,
Пәйғәмбәрҙәремә яманлыҡ ҡылмағыҙ»+.

16Ул илгә ҡытлыҡ күндерҙе,

Тәғәм ризыҡ ҡалдырманы+.

17Әммә быларҙан алда берәүҙе ебәрҙе:

Был ҡоллоҡҡа һатылған Йософ ине+.

18Аяҡтарына уның бығау һалдылар,

Муйынына тимер ҡоршау кейҙерҙеләр.

19Әйткән һүҙе ғәмәлгә ашҡансы,

Раббының һүҙе уны һынаны+.

20Кеше ебәртеп батша Йософто азат итте,

Халыҡтар хакимы уны иреккә сығарҙы+.

21Уны һарайына хужа итеп ҡуйҙы,

Бар байлығын ҡулына тапшырҙы+.

22Түрәләрҙе нисек теләй, шулай эшләтһен,

Аҡһаҡалдарға аҡыл өйрәтһен, тине.

23Шул саҡ Исраил Мысырға килеп төштө,

Күсеп Хам ерендә төйәкләнде Яҡуп+.

24Раббы Үҙ халҡын бик ныҡ үрсетте,

Уны дошмандарынан ҡеүәтле итте+.

25Дошмандарында халҡына нәфрәт уты тоҡандырҙы,

Үҙ ҡолдарына ҡаршы мәкер ҡорҙорҙо+.

26Шунан Раббы Үҙенең ҡоло Мусаны һәм
Һайлап алған Һарунды ебәрҙе+.
27Улар мысырҙар араһында, Хам ерендә,

Раббы әйткән билдәләрҙе, мөғжизәләрҙе күрһәтте+.

28Ҡараңғылыҡ ебәреп илде сорнаны,

Һәм мысырҙар Уның һүҙенә ҡаршы тора алманы+.

29Ҡанға әйләндерҙе һыуҙарын,

Үлтерҙе балыҡтарын+.

30Илдә бик күп тәлмәрйендәр хасил булды,

Хатта батшаның бүлмәләренә тулды+.

31Раббының бойороғо менән күгәүендәр мыжғыны,

Илгә себен-серәкәй өйөрө тулды+.

32Ямғыр урынына боҙ яуҙырҙы,

Бөтә илдә йәшенен йәшнәтте+.

33Йөҙөм, инжир баҡсаларын ҡоротто,

Бөтә ағастарҙы ҡырып бөттө.

34Әмер бирҙе: саранчалар ябырылды,

Һәр тарафты ҡорт-ҡарышлауыҡ баҫты+.

35Улар бар үләнде ашап бөттө,

Ҡалдырманы баҫыуҙағы уңышты.

36Раббы илдәге һәр беренсе тыуған ир баланы –

Ирлек ҡеүәтенең тәүге емешен һәләк итте+.

37Үҙ халҡын иһә алтын-көмөшкә байытып алып сыҡты,

Ырыуҙар араһында һөрлөккән һис берәү булманы+.

38Мысырҙар Исраилдан ҡурҡып ҡалғайны,

Шуға улар китеүгә һөйөндө+.

39Раббы болотто халҡының өҫтөнә пәрҙәләп япты,

Төндә яҡтыртып барырға бирҙе утты+.

40Һоранылар: бүҙәнәләр ебәрҙе,

Күк икмәге менән туйындырҙы+.

41Раббы ҡая ярҙы – һыу урғылды,

Ҡоро ерҙә йылға булып аҡты+.

42Сөнки ҡоло Ибраһимға биргән

Мөҡәддәс вәғәҙәһен иҫендә тотто+.

43Үҙенең халҡын ҡыуаныс менән,

Үҙе һайлап алғандарҙы шатлыҡ эсендә алып сыҡты+.

44Уларға ят ҡәүемдәрҙең ерен бирҙе,

Ошо халыҡтарҙың байлығын Исраил мөлкәт итеп алды+.

45Әйҙә, Уның ҡағиҙәләрен теүәл үтәһендәр,

Ҡанундарына тоғро булһындар!

Раббыны данлағыҙ!

105

105^1Раббыны данлағыҙ!

Раббыға шөкөр итегеҙ, Ул игелекле,

Уның тоғро мөхәббәте мәңгелек!+

2Раббының ҡөҙрәтле эштәрен кем һөйләп бирә алыр?

Уға лайыҡлы маҡтауҙы кем ишеттерер?
3Бәхетлелер ғәҙеллеккә таянғандар,
Һәр саҡ тоғро ғәмәлдәр ҡылғандар!+

4Хәтерлә мине лә, Раббы, халҡыңа хуш күңел менән ҡарағанда;

Уларҙы ҡотҡарғанда мине лә ҡайғырт.
5Үҙеңә һайлап алғандарҙың бәхетен күрәйем,
Халҡыңдың һөйөнөсөнә мин дә һөйөнәйем,
Биләмәңдең ҡыуанысын уртаҡлашайым.
6Ата-бабаларыбыҙ кеүек беҙ гонаһ ҡылдыҡ,
Енәйәт эшләнек, яуызлыҡҡа баттыҡ+.
7Аталарыбыҙ Мысырҙа саҡта
Ҡылған мөғжизәләреңде аңламаны,
Уның мул тоғро мөхәббәтен онотоп,
Ҡамышлы диңгеҙ янында баш күтәрҙе+.
8Әммә Раббы ҡөҙрәтен күрһәтер өсөн
Исеме хаҡына йолоп алды+.
9Ҡамышлы диңгеҙгә янаны – һыуы ҡороно;
Тәрәнлектән сүл өҫтөндәгеләй алып сыҡты+.
10Үҙҙәренә нәфрәт тотҡандарҙан ҡотҡарҙы,
Дошмандарының ҡулынан йолоп алды+.
11Баҫтырыусыларын һыуҙар йотто,
Береһе лә ҡотола алманы+.
12Шунда исраилдар Раббының һүҙенә инандылар,
Уға маҡтау йырланылар+.

13Тик Раббының эштәрен тиҙ оноттолар,

Уның кәңәштәрен көтмәнеләр+.

14Улар сүлдә төрлө ризыҡ көҫәнеләр,

Далала Алланы һынанылар+.

15Алла уларға теләгәндәрен бирҙе,

Әммә араларына яман сир күндерҙе+.

16Улар тупламда Муса менән Һарундан,
Раббының изге ҡаһинынан, көнләштеләр,+
17Ер ярылды ла Даҫанды йотто,
Авирамды, уның яҡлыларҙы упты+.
18Уларҙың араһына ут төштө,
Залимдарҙы ялҡын ялмап алды+.

19Улар Хоревта бер үгеҙ башмаҡ һыны яһанылар,
Шул ҡойолған ботҡа табындылар+.
20Үҙҙәренең шөһрәтен – Алланы –
Үлән ейгән үгеҙ һынына алмаштырҙылар+.
21Оноттолар үҙҙәрен ҡотҡарыусы Алланы,
Мысырҙа бөйөк хикмәттәр ҡылыусыны;+
22Уның Хам ерендәге мөғжизәләрен,
Ҡамышлы диңгеҙендәге дәһшәттәрен.
23Шул арҡала Раббы уларҙы юҡ итмәк булды,
Әммә Муса – Алла һайлаған зат,
Уның ҡаршыһына баҫып,
Һәләкәтле ярһыуынан алып ҡалды+.

24Һуңыраҡ улар гүзәл ерҙе кире ҡаҡты,
Алланың вәғәҙәһенә ышанманы+.
25Сатырҙарында зарланыштылар,
Раббының әйткәндәрен тыңламанылар.
26Раббы ҡулын күтәреп ант итте –
Сүллектә уларҙы ҡолатырға,
27Тоҡомдарын ҡәүемдәр араһына таратырға,
Төрлө илдәргә сәсергә ниәт тотто+.

28Улар Пеғор Бәғеленә табына башланы,

Үлеләргә килтерелгән ҡорбандарҙы ашаны+.

29Был ҡылыҡтары Раббының асыуын ҡабартты,

Араларында ҡырғын таралды.

30Әммә Пинхас тороп араға төштө,

Шунда үләттән ҡырылыш туҡтап ҡалды+.

31Уның был яҡшылығы тәҡүәлек билдәһе булып,

Быуындан-быуынға мәңге тапшырылыр+.

32Мерива һыуҙары буйында йәнә
Улар Раббыны асыуландырҙы;
Шул арҡала Мусаның башына ҡаза килде+.
33Улар Мусаның йәнен көйҙөрҙөләр,
Һәм ул уйламай һөйләп ташланы+.

34Раббы бойорған халыҡтарҙы юҡ итмәнеләр,+
35Ят ҡәүемдәр менән аралашып,
Уларҙың ғәҙәт-ҡылыҡтарын оттолар+.
36Уларҙың боттарына табынып,
Тоҙаҡтарына ҡаптылар+.
37Үҙҙәренең улдары менән ҡыҙҙарын
Ендәргә ҡорбан иттеләр+.
38Ҡәнғән боттарына ҡорбан итеп,
Улдары һәм ҡыҙҙарының
Бер гонаһһыҙға ҡанын түктеләр;
Ҡан менән ерҙе нәжесләнеләр.+
39Эштәре менән үҙҙәрен бысраттылар,
Ғәмәлдәре менән аҙғынлыҡҡа баттылар.
40Шунда Раббы Үҙ халҡына асыуланды,
Үҙенең биләмәһенән ерәнә башланы.
41Уларҙы ҡәүемдәр ҡулына тапшырҙы,
Дошмандары уларға хаким булды+.
42Уларҙы күрә алмаусылар аяуһыҙ иҙҙе,
Улар буйһонорға мәжбүр булды+.
43Раббы уларҙы бик күп тапҡыр ҡотҡарҙы,
Әммә улар һаман башбаштаҡлыҡ күрһәтте,
Енәйәттәре арҡаһында түбәнһетелде+.
44Шулай ҙа Раббы халҡының зарын ишетте,
Уларҙың хәсрәтен күрҙе+.
45Улар менән килешеүен иҫенә төшөрҙө,
Сикһеҙ мөхәббәте хаҡына шәфҡәт күрһәтте+.

46Мәрхәмәт һеңдерҙе уларҙы әсир иткәндәр күңеленә+.

47Ҡотҡар беҙҙе, эй Раббы, Аллабыҙ!

Беҙ мөҡәддәс исемеңә шөкөр итһен,

Һинең шөһрәтең менән маҡтанһын өсөн,

Йыйып ал беҙҙе ҡәүемдәр араһынан.

48Раббы, Исраил Аллаһы

Мәңге-мәңгегә мөбәрәк булһын!

Барса халыҡ әйтһен: «Амин!»

Раббыны данлағыҙ!+

106

106^1Раббыға рәхмәт уҡығыҙ, Ул игелекле,
Уның тоғро мөхәббәте мәңгелек!+
2Шулай тиһен Раббынан ҡотолоу алғандар,
Ул дошман ҡулынан тартып алынғандар;+
3Раббы уларҙы көнсығыш, көнбайыштан,
Көньяҡ менән төньяҡтан тупланы,
Күп илдәрҙән уларҙы йыйып алды.

4Ҡайһылары һыуһыҙ сүлдә аҙашып йөрөнө,

Кеше йәшәгән ҡалаға юл тапманы.

5Улар асығып, сарсап хәлдән тайғайны,

Үлем сигенә еткәйне.

6Хәсрәт эсенән Раббыға ялбарҙылар,

Раббы уларҙы бәләләрҙән йолоп алды.

7Төйәкләнер ҡалаға барып етһендәр өсөн,

Раббы уларҙы тоғро юлдан етәкләне.

8Тоғро мөхәббәте өсөн улар Раббыға рәхмәт уҡыһын!

Әҙәм балаларына ҡылған хикмәттәре өсөн шөкөрана ҡылһын!

9Сөнки Ул сарсаған йәндәрҙе һуғара,

Астарҙы игелек менән туйындыра+.

10Ҡайһылары әсирлектә, дәһшәтле һәм шомло ҡараңғыла,

Тимер бығауҙарҙа, хәсрәт эсендә йәшәне+.

11Улар Алланың һүҙенә ҡаршы килде,

Юғарыларҙан Юғарының ихтыярын һанға һуҡманы+.

12Шуға Раббы уларҙы ауыр эш менән йыуашайтты,

Улар хәлдән тайып ҡолағанда, ярҙам итеүсе булманы+.

13Хәсрәт эсенән улар Раббыға ялбарҙылар;
Раббы уларҙы бәләләрҙән ҡотҡарҙы.
14Уларҙы ҡараңғылыҡтан,
Шомло ҡараңғылыҡтан сығарҙы,
Бығауҙарын селпәрәмә өҙҙө.

15Тоғро мөхәббәте өсөн улар Раббыға рәхмәт уҡыһын!

Әҙәм балаларына ҡылған хикмәттәре өсөн шөкөрана ҡылһын!

16Сөнки Ул баҡыр ишектәрҙе емерҙе,

Тимер биктәрен һындырҙы+.

17Алйоттары иһә енәйәтсел юлдары,

Ғәҙелһеҙлектәре өсөн ғазап сикте.

18Уларҙың йәне ризыҡтан биҙгәйне,

Үлем ҡапҡаһына килеп еткәйнеләр+.

19Хәсрәт эсенән Раббыға ялбарҙылар,

Раббы уларҙы бәләләрҙән ҡотҡарҙы.

20Һүҙен ебәреп уларҙы һауыҡтырҙы,

Үлем соҡоронан ҡотҡарып алып ҡалды+.

21Тоғро мөхәббәте өсөн улар Раббыға рәхмәт уҡыһын!

Әҙәм балаларына ҡылған хикмәттәре өсөн шөкөрана ҡылһын!

22Рәхмәт әйтеп ҡорбандар салһындар;

Шатлана-шатлана Уның ҡылғандарын һөйләһендәр+.

23Ҡайһылары караптарҙа диңгеҙ гиҙҙе,

Икһеҙ-сикһеҙ һыуҙарҙа юлдар ярҙы.

24Улар – Раббының ғәмәлдәренә шаһит булды,

Даръяларҙа Уның мөғжизәләрен күрҙе.

25Уның бойороуы була – дауыл ҡуба;

Бейек-бейек тулҡындар ҡалҡына+.

26Караптар күккә аша һәм тәрәнлеккә сума,

Афәттән диңгеҙселәрҙең йәне сыға яҙа.

27Улар иҫерек кеүек сайҡала,

Оҫталыҡтарынан бармы файҙа+?

28Хәсрәт эсенән улар Раббыға ялбарҙылар;

Раббы уларҙы бәләләрҙән ҡотҡарҙы.

29Ул ғәрәсәтте туҡтата,

Тулҡындар шунда уҡ тыныслана+.

30Тынлыҡҡа шатланған диңгеҙселәрҙе

Раббы теләгән ерҙәренә алып бара.

31Тоғро мөхәббәте өсөн улар Раббыға рәхмәт уҡыһын!

Әҙәм балаларына ҡылған хикмәттәре өсөн шөкөрана ҡылһын!

32Маҡтаһындар Уны халыҡ йыйынында,

Данлаһындар аҡһаҡалдарҙың ҡоронда.

33Раббы йылғаларҙы сүлгә әйләндерә,
Инештәрҙе ҡорғаҡһыған тупраҡ итә+.
34Шунда йәшәүселәрҙең золомо арҡаһында,
Уңдырышлы тупраҡты тоҙлоға әүерелдерә+.
35Сүлде иһә Ул күл итә,
Ҡоро далала шишмәләр урғылдыра+.
36Ас-мохтаждарҙы шунда төйәкләндерә,
Улар йәшәр өсөн ҡалалар ҡора,
37Игендәр сәсә, йөҙөм ултырта,
Ҡырҙарҙан мул уңыш ала.
38Улар Раббы фатихаһы менән бик ныҡ үрсей,
Раббы мал-тыуарҙарын ишәйтә+.

39Иҙелеү, бәлә-ҡаза һәм ҡайғыларҙан
Улар йәнә кәмегән, түбәнһетелгән саҡта
40Аҡһөйәктәр өҫтөнә Раббы хурлыҡ яуҙыра,
Юлһыҙ ерҙәрҙә уларҙы аҙаштыра+.
41Әммә фәҡирҙе һәләкәттән ҡотҡара,
Ғаиләһен ҡуй көтөүеләй үрсетә+.
42Быны күреп саф йөрәклеләр шатлана,
Боҙоҡтарҙың ауыҙы ябыла+.

43Кем аҡыллы, быны күңелендә тотһон,

Раббының сикһеҙ мөхәббәтен аңлаһын+.

107

107^1•Йыр. Дауыттың мәҙхиәһе.

2Эй Алла, күңелем тоғро Һиңә!
Бар булмышым менән Һиңә көйләрмен,
Мәҙхиәләр йырлармын+.
3Уян, лирам, уян арфам,
Таңғы шәфәҡте мин уятайым!+
4Йә Раббы, халыҡтар араһында
Һиңә рәхмәттәр уҡырмын;
Өммәттәр араһында Һиңә маҡтау йырлармын.
5Тоғро мөхәббәтең күктәрҙән юғары,
Тоғролоғоң болоттарҙан аша+.

6Йә Алла, асмандан да юғарыраҡ ҡалҡ,
Шөһрәтең бар ер йөҙөн иңләһен!
7Һөйөклөләрең ҡотолһон тиһәң,
Уң ҡулың менән йолоп ал беҙҙе,
Миңә яуап ҡайтар!

8Алла Үҙенең мөҡәддәс торлағында былай тине:

«Тантана менән Шәхәмде бүлгеләрмен,

Суккоҫ үҙәнен үлсәрмен+.

9Ғилғәд – Минеке, Менашше ла Минеке;

Әфраим – башыма кейгән тимер торҡам.

Йәһүҙә – хакимлыҡ таяғым.

10Моав – йыуыныр ялғашым;

Эдомға ҡатамды ырғытырмын,

Пелешеҫ ерендә еңеү ораным яңғырар».

11Кем мине нығытмалы ҡалаға алып инер?

Кем миңә Эдомға тиклем юл күрһәтер?

12Эй Алла, Һин Үҙең беҙҙе ташламаныңмы ни?

Ғәскәрҙәребеҙ башында яу сапмайһың.

13Дошманды еңергә ярҙам итсе беҙгә,

Кешенең ярҙамынан файҙа юҡ+.

14Алла менән ҡеүәтебеҙ артыр,

Ул дошмандарыбыҙҙы тапап ташлар.

108

108^1Йырсылар етәксеһенә: Дауыттың мәҙхиәһе.

Эй Алла, Һиңә маҡтау яуҙырам!

Өнһөҙ ҡалма!+

2Яуыздар һәм мәкерлеләр миңә ҡаршы ауыҙ асҡан,

Ялғансы телдәре менән мине яманлайҙар+.

3Нәфрәт тулы һүҙҙәре мине ҡаманы,

Бер сәбәпһеҙгә һөжүм итәләр+.

4Уларҙы яратыуыма ҡарамаҫтан,

Мине ғәйепләйҙәр;

Ә мин яуап итеп доға ҡылам.

5Ашыма ҡаршы улар таш ата,

Дуҫлыҡҡа нәфрәт менән яуап ҡайтара+.

6Эй Алла, дошманымды яман әҙәм ҡулына тапшыр,
Уның уң яғына ғәйепләүсе баҫһын!+
7Хөкөм мәлендә хаҡһыҙға сыҡһын,
Хатта доғаһы гонаһ һаналһын!+
8Әйҙә ғүмере ҡыҫҡарһын,
Уның вазифаһын башҡа берәү биләһен!+
9Етем булһын балалары,
Тол булып ҡалһын ҡатыны!+
10Улдары хәйер һорап теләнселәһен,
Емерек өйөнән дә ҡыуылып сыҡһын!+
11Бар нәмәһе бурысын түләүгә китеп бөтһөн;
Эшләп тапҡан малын яттар талап китһен!
12Бер кемдә лә мәрхәмәт тапмаһын,
Үкһеҙҙәренә шәфҡәт күрһәтеүсе булмаһын!
13Нәҫел-нәсәбе ҡороһон,
Исеме килер быуында юҡҡа сыҡһын!+
14Ата-бабаларының ғәйебен
Раббы гел иҫендә тотһон,
Әсәһенең гонаһтарын да һис онотмаһын!+
15Гонаһтары гел Раббының күҙ алдында торһон,
Ә үҙҙәре хаҡындағы хәтирәне
Раббы ер йөҙөнән юйып ташлаһын!+
16Сөнки ул шәфҡәт ҡылыуҙы уйламаны,
Ярлы-мохтажды, күңеле китектәрҙе эҙәрләп,
Уларҙы һәләк итергә тырышты.
17Ул ҡарғышты яратты,
Үҙ башына ҡарғыш төшһөн!
Фатиха ҡылырға яратманы,
Үҙенән фатиха йыраҡ китһен!
18Кейем кеүек кейһен ул ҡарғышты,
Һыу кеүек эсенә тулһын,
Ҡарғыш май һымаҡ һөйәктәренә һеңһен!+
19Өҫтөндәге күлдәге кеүек ҡаплаһын,
Һәр саҡ быуған билғау һымаҡ булһын.

20Мине ғәйепләүселәргә,
Миңә ҡаршы яманлыҡ һөйләүселәргә
Раббы шулай яза бирһен!
21Ә миңә Раббы Хакимым,
Исемең хаҡына игелек ҡыл;
Сөнки мөхәббәтең сикһеҙ, ҡотҡар!+
22Мин иһә бисара бер фәҡирмен,
Йөрәге яралы бер әҙәммен+.
23Киске күләгә һымаҡ юҡ булып барам,
Мине сиңерткәләй һелкеп төшөрҙөләр+.
24Аш бармағандан тубыҡтарым тотмай;
Тире менән һөйәк ҡалды тәнем.
25Әҙәм көлкөһөнә тороп ҡалдым;
Мине күргәндәр баш сайҡай!

26Йә Раббы Аллам, ярҙам итһәнә;
Ҡотҡар тоғро мөхәббәтең хаҡына!
27Белһендәр был Һинең ҡулыңдан булғанды,
Раббым, быны Һин ҡылғанды!
28Улар мине ҡарғаһын, Һин фатиха бир,
Улар баш ҡалҡытһын, мәсхәрәгә ҡалһын,
Ә мин ҡолоң иһә ҡыуанайым.
29Дошмандарым хурлыҡҡа ҡапланһын,
Оятҡа сапан кейгәндәй төрөнһөндәр!+

30Телем Раббыға шөкөрана яуҙырыр,
Күптәр араһында мин Уны данлармын;
31Сөнки Ул ғәйепләүселәрҙән ҡотҡарыр өсөн
Ярлы-мохтаждың уң яғында тора+.

109

109^1Дауыттың мәҙхиәһе.

Раббы минең хакимыма әйтте:

«Мин дошмандарыңды баҫҡыс итеп

Аяҡ аҫтыңа һалғанға тиклем,

Уң яғымда ултыр»+.

2Раббы һиңә Сиондан ҡөҙрәтле таяғын күндерер:
«Дошмандарың араһында баш булып тор!»+
3Көсөңдө күрһәткән көндө
Халҡың ихлас артыңдан эйәрер.
Мөҡәддәс данға бөркәнеп,
Таңдың бәғеренән тыуған ысыҡ кеүек,
Һиңә йәшлегең килер.

4Раббы ант итте һәм ҡарарынан ҡайтмаҫ:

«Һин Мәлки-Садиҡ дәрәжәһендәге

Мәңгелек ҡаһинһың!» – тине+.

5Раббы Хаким – һинең уң яғыңда;
Яза көнөндә Ул батшаларҙы ҡырыр,+
6Ҡәүемдәргә хөкөм сығарыр,
Ерҙе мәйеттәр менән тултырыр,
Бөтә ер йөҙөндә башлыҡтарҙы иҙеп ташлар+.
7Юл буйындағы шишмәнән һыу эсерһең;
Көсөң артып, башыңды текә тоторһоң.

110

110^1Раббыны данлағыҙ!

(Алеф, Бейт)

Намыҫлыларҙың кәңәшмәһендә,
Йәмғиәт йыйында Һиңә
Ихлас күңелдән рәхмәт уҡырмын, Раббым+.

(Гимел, Далеҫ)

2Раббы ғәмәлдәре бөйөк,

Уларға һоҡланғандар төшөнә+.

(Һе, Уау)

3Уның ғәмәлдәре дәрәжә һәм шөһрәт,

Хаҡлығы иһә мәңгелек+.

(Зайн, Хеҫ)

4Раббы онотолмаҫ мөғжизәләр ҡылды,

Ул мәрхәмәтле, рәхимле+.

(Теҫ, Йод)

5Үҙенән ҡурҡҡандарға ризыҡ бирә,

Килешеүен мәңге иҫтә тота+.

(Каф, Ламед)

6Үҙ халҡына башҡа ҡәүемдәрҙең ерен биреп,

Раббы уға эштәренең ҡеүәтен күрһәтте.

(Мем, Нун)

7Уның ҡулы эшләгән һәр нәмә – дөрөҫ һәм ғәҙел,

Уның бөтә бойороҡтары ышаныслы;

(Самех, Ғайн)

8Улар мәңгегә ныҡ булыр,

Сөнки хаҡлыҡ менән тоғролоҡҡа нигеҙләнгән.

(Пе, Саде, Ҡоф)

9Ул халҡына ҡотолоу юлланы,

Килешеү мәңге булһын, тип әмер бирҙе.

Уның исеме мөҡәддәс һәм дәһшәтле+.

(Реш, Син, Тау)

10Аҡылдың башы – Раббынан ҡурҡыу,
Уның бойороҡтарын бойомға ашырған – зирәк.
Уны маҡтау мәңге яңғыраһын!+

111

111^1Раббыны данлағыҙ!

(Алеф, Бейт)

Ниндәй бәхетле Раббынан ҡурҡҡан,

Уның бойороҡтарына ҡыуанып буйһонған кеше!+

(Гимел, Далеҫ)

2Тоҡомо Ер йөҙөндә ҡеүәт ҡаҙаныр,

Намыҫлыларҙың заты фатихаланыр+.

(Һе, Уау)

3Өйөнән муллыҡ-байлыҡ өҙөлмәҫ,

Мәңге тәҡүә булып ҡалыр+.

(Зайн, Хеҫ)

4Намыҫлыларға хатта ҡараңғылыҡта ла нур ағыла,

Мәрхәмәтле, рәхимле һәм ғәҙел әҙәмдәргә яҡтылыҡ сәселә+.

(Теҫ, Йод)

5Яҡшы кеше йомарт һәм бурысҡа бирә,

Һәр эшен ғәҙеллек менән башҡара!+

(Каф, Ламед)

6Ул һис ҡасан да ҡаҡшамаҫ,

Тәҡүә әҙәм мәңге онотолмаҫ+.

(Мем, Нун)

7Ул яман хәбәрҙән ҡурҡмаҫ,

Бөтә йөрәктән Раббыға өмөт бағлар+.

(Самех, Ғайн)

8Йөрәге тотороҡло, һис ҡурҡыу белмәҫ,

Ниһайәт, тиҙҙән дошмандарының еңелгәнен күрер+.

(Пе, Саде, Ҡоф)

9Бүләктәрен ул мохтаждарға мул өләшер;
Изгелеге уның мәңгелек,
Данға күмелеп башын юғары сөйөр+.

(Реш, Шин, Тау)

10Яуыз кеше быны күреп аҙапланыр,

Тешен шығырҙатыр, яйлап кибер.

Залимдарҙың теләктәре бушҡа сығыр+.

112

112^1Раббыны данлағыҙ!

Эй Раббы ҡолдары, Раббыны данлағыҙ,

Раббының исемен данлағыҙ!

2Раббының исеме хәҙер ҙә,
Мәңге лә мөбәрәк булһын!+
3Көнсығыштан көнбайышҡа тиклем
Раббының исеме данланып торһон!+
4Раббы бар халыҡтарҙан да өҫтөн,
Шөһрәте күктәрҙән юғарыраҡ+.

5Кем беҙҙең Аллабыҙ Раббыға оҡшаш?

Ул юғарыла тәхет ҡорған+.

6Ул күккә һәм ер йөҙөнә эйелеп ҡарай+.

7Ул ярлыны тупраҡтан күтәрә,

Хәйерсене сүплектән ҡалҡыта,+

8Уға башлыҡтар янында урын бирә,

Халҡының түрәләре менән бергә ултырта.

9Түлһеҙ ҡатынды, ғаиләле,

Бала һөйгән бәхетле әсә итә.

Раббыны данлағыҙ!+

113

113^1Исраил халҡы – Мысырҙан,
Яҡуп нәҫеле ят ҡәүем араһынан сыҡҡас,+
2Йәһүҙә – Раббының мөҡәддәс ере,
Исраил Раббының биләмәһе булды.

3Диңгеҙ уларҙы күрҙе лә ҡасты,

Иордан кирегә аҡты+.

4Тауҙар һарыҡ тәкәләре һымаҡ,

Түбәләр бәрәстәй һикереште+.

5Эй диңгеҙ, һиңә ни булды, ниңә ҡастың?

Иордан, нишләп кирегә аҡтың?

6Эй тауҙар, ниңә тәкәләр ише,

Түбәләр бәрәстәй һикереште?

7-8Эй ер йөҙө, бөйөк Хакимың алдында,
Ҡая ташты күлгә әйләндергән,
Саҡматашты шишмә иткән Раббы,
Яҡуп Аллаһы алдында тетрә++.
9Беҙҙе түгел, Раббы, беҙҙе түгел,
Мөхәббәтең менән тоғролоғоң хаҡына
Һин Үҙеңдең исемеңде данла!

10Ни өсөн ҡәүемдәргә:
«Ҡайҙа уларҙың Аллаһы?» – тиергә+?
11Беҙҙең Аллабыҙ – күктәрҙә,
Нимә теләй, шуларҙың барыһын ғәмәл ҡыла+.
12Ә ҡәүемдәрҙең боттары – алтын-көмөш,
Кеше ҡулы менән яһалған+.
13Ауыҙҙары бар ҙа, һөйләшмәйҙәр,
Күҙҙәре бар, әммә күрмәйҙәр;+
14Ҡолаҡтары бар ҙа, ишетмәйҙәр,
Танауҙары бар ҙа, еҫ һиҙмәйҙәр;
15Ҡулдары бар ҙа, тоя алмайҙар,
Аяҡтары бар, йөрөй алмайҙар;
Тамаҡтарынан тауыш сыҡмай+.
16Кем уларҙы яһаған,
Уларға өмөт бағлаған – барыһы ла
Шул боттарға оҡшап ҡалыр!+

17Эй Исраил, өмөтөңдө бағла Раббыға,
Ул – ярҙамсыбыҙ һәм ҡалҡаныбыҙ!
18Эй Һарун нәҫеле, өмөтөңдө бағла Раббыға,
Ул – ярҙамсыбыҙ һәм ҡалҡаныбыҙ!+
19Раббынан ҡурҡҡандар, Раббыға өмөт бағлағыҙ,
Ул – ярҙамсыбыҙ һәм ҡалҡаныбыҙ!

20Раббы беҙҙе онотмай, фатиха бирә,
Исраил халҡын,
Һарун нәҫелен фатихалай.
21Үҙенән ҡурҡҡандарҙың олоһон да, кесеһен дә,
Барыһын да фатихалай.

22Раббы һеҙҙе лә, балаларығыҙҙы ла арттырһын!+

23Күкте лә, ерҙе лә бар ҡылған Раббы

Һеҙгә фатихаһын бирһен.

24Раббы күкте Үҙенеке иткән,
Әммә ерҙе кешеләргә биргән.
25Үлектәр, өнһөҙлөк донъяһына төшкәндәр,
Раббыны данламаҫ;+
26Беҙ иһә Раббыны хәҙер ҙә,
Мәңге лә данларбыҙ.

Раббыны данлағыҙ!+

114

114^1Мин яратам Раббыны,
Ул минең ялбарыуымды ишетә+.
2Ул миңә ҡолаҡ һалғанға күрә,
Ғүмерем буйы Уны саҡырырмын.
3Мине әжәлдең бауҙары сырмап алды,
Үлеләр донъяһының ғазаптары башыма төштө,
Бәлә-ҡазаға, ҡайғыға тарыным!+
4Шул саҡ мин Раббыны исеме менән саҡырҙым,
«Йә Раббым, йәнемде ҡотҡар!» – тинем.

5Раббы мәрхәмәтле, ғәҙел,

Аллабыҙ беҙҙең рәхимле+.

6Раббы эскерһеҙ йәндәрҙе һаҡлай;

Ауыр хәлгә ҡалғанымда, Ул мине ҡотҡарҙы.

7Йәнемә тыныслыҡ ҡайтһын йәнә,

Сөнки Раббы яҡшылығын ҡылды+.

8Йә Раббы, Һин йәнемде үлемдән,
Күҙҙәремде йәштән,
Аяғымды һөрөнөүҙән йолоп алдың+.
9Тереләр донъяһында,
Раббының хозурында йөрөрмөн+.

115

1151-2«Әсе хәсрәттәмен», – тигәндә лә,
Йәнем көйөп: «Бөтә кеше алдаҡсы», – тиһәм дә,
Раббыға ышанысым юғалманы++.

3Раббы миңә ҡылған бар яҡшылыҡтарҙы
Уға нисек итеп ҡайтарайым+?
4Ҡотолоу туҫтағын юғары күтәрермен,
Раббының исемен ҡабатлармын.
5Раббыға нәҙерҙәремде
Бөтә халҡы алдында үтәрмен+.
6Тоғро бәндәләренең йәне
Раббы өсөн ифрат ғәзиз+.
7Йә Раббы, Һинең ҡолоңмон;
Мин Һинең ҡолоң, ҡолиәңдең улымын.
Һин минең бығауҙарымды өҙҙөң+.
8Шөкөр ҡорбандары килтерермен,
Раббының исемен ҡабатлармын+.
9Раббыға нәҙеремде үтәрмен
Уның бөтә халҡы ҡаршыһында,
10Раббы ҡорамы ихатаһында,
Һинең уртаңда, эй Йәрүсәлим!

Раббыны данлағыҙ!

116

116^1Бар ҡәүемдәр, Раббыны маҡтағыҙ!

Бөтә өммәттәр, Уны ҙурлағыҙ!+

2Уның беҙгә мөхәббәте бөйөк,

Тоғролоғо Уның мәңгелек.

Раббыны данлағыҙ!+

117

117^1Раббыға рәхмәт уҡығыҙ, Ул игелекле,

Уның тоғро мөхәббәте мәңгелек!+

2Исраил әйтһен:

«Уның тоғро мөхәббәте мәңгелек!»

3Һарундың нәҫеле әйтһен:

«Уның тоғро мөхәббәте мәңгелек!»

4Раббынан ҡурҡҡандар әйтһен:

«Уның тоғро мөхәббәте мәңгелек!»

5Һыҙланғанда Раббыны саҡырҙым;

Ул ишетте, рәхәткә сығарҙы+.

6Раббы минең менән, шуға ла ҡурҡмайым;

Әҙәм миңә нимә ҡыла ала+?

7Раббы минең менән, Ул – ярҙамсым,

Дошмандарыма тантана менән бағам+.

8Кешегә ышаныуға ҡарағанда,

Раббыға һыйыныу яҡшыраҡ+.

9Раббыға һыйыныу

Башлыҡтарға өмөтләнеүҙән яҡшыраҡ.

10Бөтә ҡәүемдәр мине ҡамауға алды,
Раббы исеме менән уларҙы олаҡтырҙым+.
11Һәр тарафтан уратып алдылар,
Раббы исеме менән уларҙы олаҡтырҙым.
12Бал ҡортолай һырып алдылар ҙа
Сәнскәккә төшкән осҡон һымаҡ һүнделәр;
Раббы исеме менән уларҙы олаҡтырҙым.
13Йығылһын тип төртөп ебәрҙеләр,
Әммә Раббы мине тотоп ҡалды.
14Раббы – ҡеүәтем, Ул – минең көсөм,
Ул – минең ҡотҡарыусым.+

15Тәҡүәләр сатырында
Шатлыҡ менән еңеү ауаздары:
«Раббының уң ҡулы ҡөҙрәтен күрһәтә!+
16Юғары Раббының уң ҡулы,
Раббының уң ҡулы ҡөҙрәтен күрһәтә!»
17Мин үлмәйем, эйе, мин йәшәрмен,
Раббының ғәмәлдәрен һөйләрмен+.
18Раббы миңә ҡаты яза бирҙе,
Әммә үлеүемә юл ҡуйманы.

19Тәҡүәләрҙең ҡапҡаһын асығыҙ миңә,

Унан инеп Раббыға шөкөрана ҡылырмын+.

20Бына Раббының ҡапҡаһы!

Тәҡүәләр шунан инер+.

21Шөкөрана ҡылам Һиңә,

Сөнки миңә ҡолаҡ һалдың,

Минең ҡотҡарыусым булдың.

22Төҙөүселәр яраҡһыҙ тип ташлаған таш

Иң мөһим мөйөш ташы булды+.

23Был Раббының эше –

Күҙ алдыбыҙҙағы ғәжәйеп хәл!

24Раббы тарафынан яратылған көн был,

Әйҙә ҡыуанып күңел асайыҡ!

25Ҡотҡар беҙҙе, Раббы, ялбарабыҙ!

Йә Раббы, беҙгә уңыштар күндер!

26Раббы исеме менән килеүсе мөбәрәк булһын!

Раббы йортонан тороп беҙ һеҙҙе фатихалайбыҙ+.

27Раббы – Алла, Ул беҙгә яҡтылыҡ биргән.

Байрам ҡорбанын бәйләгеҙ,

Уны ҡорбан усағы мөгөҙөнә илтегеҙ!+

28Һин – Алламһың, шөкөрана ҡылам Һиңә,

Һин минең Аллам, Һине ҙурлайым.

29Раббыға рәхмәт уҡығыҙ, Ул игелекле,

Уның тоғро мөхәббәте мәңгелек!+

118

(Алеф)

118^1Бәхетле пак юлдан йөрөгәндәр,
Раббының ҡануны менән йәшәгәндәр[*]+.
2Бәхетле Уның күрһәтмәләрен тотҡандар,
Бар булмышы менән Уны эҙләгәндәр!
3Улар яман ғәмәл ҡылмаҫ,
Раббы юлдарынан йөрөр+.
4Һин өгөт-нәсихәт бирҙең,
Уларға тоғро булырға бойорҙоң.
5Ҡағиҙәләреңә тоғро ҡалыр өсөн
Тотҡан юлымда тәүәккәл булһам ине!
6Бөтә бойороҡтарыңдан күҙемде алмаҫ,
Шул ваҡытта һис оятҡа ҡалмаҫ инем+.
7Ғәҙел ҡарарҙарыңды өйрәнеп,
Саф күңелдән Һиңә рәхмәттәр уҡырмын.
8Һинең ҡағиҙәләреңде тотам,
Мине һис ҡасан ташлама, Раббым!+

(Бейт)

9Нисек юлын пак килеш һаҡлар йәш кеше?

Бары Һинең һүҙҙәреңде тотоп ҡына+.

10Бөтөн булмышым менән Һине эҙләйем,

Бойороҡтарыңдан тайпылырға юл ҡуйма!+

11Һинең алдыңда гонаһлы булмаҫ өсөн,

Һүҙҙәреңде йөрәгемдә һаҡлайым+.

12Йә Раббы, Һин мөбәрәкһең!

Миңә ҡағиҙәләреңде өйрәт+.

13Ауыҙыңдан сыҡҡан һәр ҡарарҙы

Телем минең һөйләп торор+.

14Күрһәтмәләрең буйынса йәшәгәнемә һөйөнәм,

Хазина тапҡандай булам+.

15Нәсихәттәрең тураһында уйланам,

Юлдарыңдан күҙемде алмайым+.

16Ҡағиҙәләрең менән йыуанам,

Әйткән һүҙҙәреңде онотмайым.

(Гимел)

17Мин ҡолоңа яҡшылыҡ ҡыл да йәшәйем,

Әйткәндәреңә тоғро ҡалайым.

18Күҙҙәремде ас, ҡануныңдың

Мөғжизәләрен күрәйем.

19Был донъяла мин мосафир ғына,

Бойороҡтарыңды беләйемсе+.

20Хаҡ хөкөмдәреңде көҫәп,

Йәнем талсыға һәр ваҡыт+.

21Бойороҡтарыңдан тайпылған

Ләғнәтле тәкәбберҙәрҙе ауыҙлыҡланың+.

22Хурлыҡ һәм кәмһетеүҙәрҙе өҫтөмдән ал,

Сөнки күрһәтмәләреңде ғәмәлгә ашырам.

23Түрәләр йыйылып миңә мәкер ҡора,

Ә мин, ҡолоң, ҡағиҙәләрең хаҡында уйланам+.

24Өгөттәрең – минең һөйөнөсөм,

Улар минең кәңәшселәрем.

(Далеҫ)

25Хәлһеҙләнеп тупраҡҡа йығылдым,
Вәғәҙәңә күрә ҡабаттан йәшәү бирһәңсе!
26Үткән юлдарымды һөйләнем, яуап ҡайтарҙың;
Миңә ҡағиҙәләреңде өйрәт!
27Нәсихәттәреңдең асылына төшөндөр,
Мөғжизәләрең хаҡында уйланайым.
28Хәсрәттән өҙөлә эс-бауырым,
Вәғәҙәңә күрә, мине нығыт!+
29Ялған юлдан мине йыраҡлаштыр,
Илтифат менән миңә ҡануныңды өйрәт.
30Мин хәҡиҡәт юлын һайлап алдым,
Ҡарар-хөкөмдәрең – йөрәгемдә.
31Һинең күрһәтмәләреңә күңел бирҙем,
Йә Раббы, оятҡа ҡалырға юл ҡуйма!
32Һин бойорған юлдан йүгерәмен,
Йөрәгемә төшөнөү бирәһең.

(Һе)

33Ҡағиҙәләрең ҡушҡан юлдан йөрөргә өйрәт, Раббы,

Уларҙы мин һәр ваҡыт тотормон.

34Аҡыл бир миңә, ҡануныңды үтәрмен,

Ысын күңелдән уны ғәмәлгә ашырырмын+.

35Бойороҡтарың һуҡмағынан етәклә мине,

Мин унан ләззәт табамын.

36Йөрәгем хәрәм малға әүрәмәһен,

Уны күрһәтмәләреңә табан йүнәлт+.

37Күҙҙәремде ығы-зығыларҙан биҙҙер,

Мине Үҙ юлыңда йәшәт.

38Үҙеңдән ҡурҡҡандарға биргән һүҙеңде

Мин ҡолоң өсөн бойомға ашыр.

39Үҙем ҡурҡҡан хурлыҡтан алыҫ тот мине,

Ҡарар-хөкөмдәрең игелекле Һинең.

40Мин өгөт-нәсихәттәреңә сарсайым,

Хаҡлығың солғанышында йәшәт!

(Уау)

41Йә Раббы, мөхәббәтеңде күрһәт,
Әйткәнеңә күрә ҡотҡар мине!
42Шул саҡ мине хурлағанға
Лайыҡлы яуап табырмын,
Сөнки Һинең Һүҙеңә инанам+.
43Хәҡиҡәт һүҙҙәрен ауыҙымдан тартып алма,
Ҡарар-хөкөмдәреңә өмөт бағлайым.
44Мин Һинең ҡануныңа һәр ваҡыт,
Мәңге-мәңге тоғролоҡ һаҡлармын.
45Иркенләп баҫып йөрөйөм,
Сөнки өгөт-нәсихәттәреңде үтәргә тырышам.
46Күрһәтмәләрең хаҡында батшаларға һөйләрмен,
Һис тә оялып тормаҫмын+.
47Бойороҡтарың минең өсөн шатлыҡ,
Мин бит улар менән зауыҡланам+.
48Мин яратҡан бойороҡтарыңа табан ҡул һуҙам,
Һинең ҡағиҙәләрең тураһында уйланам.

(Зайн)

49Иҫеңдә тот мин ҡолоңа әйткән вәғәҙәңде,

Уның менән миңә өмөт бирҙең.

50Ғазап сиккәндә ул йыуанысым минең,

Һинең һүҙең миңә йәшәү бирә.

51Хаяһыҙҙар мине бик хурланы,

Әммә Һинең ҡануныңдан тайпылманым+.

52Боронғонан килгән ҡарар-хөкөмдәреңде, йә Раббы,

Хәтерләйем, уларҙан йыуаныс табам.

53Ҡануныңды ташлаған яуыздарҙы күрһәм,

Мине ярһыу биләп ала+.

54Мин килмешәк булып ғүмер һөргән ерҙә

Ҡағиҙәләрең минең өсөн йыр кеүек+.

55Төндәрен исемеңде ҡабатлайым, йә Раббы,

Һинең ҡануныңа тоғро ҡалам.

56Был минең ғәҙәтемә әйләнде,

Ҡағиҙә-ҡанундарыңды ғәмәл ҡылам.

(Хеҫ)

57Йә Раббы, Һин – минең насибым,

Һүҙеңдән сыҡмаҫҡа вәғәҙә бирәм+.

58Һиңә бар булмышым менән доға ҡылам,

Вәғәҙәңә күрә ҡыҙған мине.

59Тотҡан юлым хаҡында уйландым,

Аҙымымды күрһәтмәләреңә күрә баҫам.

60Бойороҡтарыңды үтәргә ашығамын,

Оҙон-оҙаҡҡа һуҙманым.

61Залимдар мине арҡан менән сорнаны,

Әммә Һинең ҡануныңды онотмайым+.

62Һинең ғәҙел хөкөмдәрең өсөн

Төн уртаһында тороп та шөкөр ҡылам+.

63Һинән ҡурҡҡандар, хөрмәт иткәндәр,

Нәсихәттәреңә тоғролар менән мин дуҫмын.

64Ер йөҙө тоғро мөхәббәтең менән тулы, йә Раббы,

Ҡағиҙәләреңде өйрәт миңә!+

(Теҫ)

65Йә Раббы, биргән вәғәҙәңә тоғро ҡалып,
Мин ҡолоңа күп яҡшылыҡ ҡылдың.
66Миңә зиһен һәм белем бир, Раббы,
Һинең бойороҡтарыңа ышанам.
67Ғазапҡа тарығаныма тиклем аҙашҡанмын,
Ә хәҙер Һинең һүҙеңде ныҡ тотам.
68Һин миһырбанлы, ғәмәлең игелекле,
Мине ҡағиҙәләреңә өйрәт+.
69Тәкәбберҙәр миңә яла яға,
Әммә мин бөтөн булмышым менән
Ҡағиҙә-ҡанундарыңды бойомға ашырам+.
70Уларҙың йөрәктәрен май бөргән,
Ә мин иһә ҡануныңдан зауыҡ алам+.
71Ғазап сигеүем тик яҡшыға булды,
Һинең ҡағиҙәләреңде өйрәндем+.
72Ауыҙыңдан сыҡҡан ҡанун минең өсөн
Меңәрләгән алтын-көмөштән ҡиммәтерәк+.

(Йод)

73Һинең ҡулдарың яратҡан мине, бар ҡылған,
Инде бойороҡтарыңды өйрәнергә зирәклек бир+.
74Һинән ҡурҡҡандар мине күреп ҡыуанһын,
Сөнки мин Һинең һүҙеңә өмөт бағлайым+.
75Беләм, Раббы, хөкөмдәрең ғәҙел,
Миңә яза биргәнеңдә Һин хаҡ инең.
76Мин ҡолоңа биргән вәғәҙәңә күрә,
Тоғро мөхәббәтең йыуанысым булһын.
77Миңә шәфҡәтле бул һәм йәшәйем,
Ҡануның Һинең – ләззәтем сығанағы.
78Мине сәбәпһеҙ рәнйеткән өсөн
Хаяһыҙҙар оятҡа ҡалһындар,
Ә минең уйымда Һинең өгөт-нәсихәтең булыр.
79Эргәмә Һинән ҡурҡҡандар,
Күрһәтмәләреңде белгәндәр йыйылһын.
80Мәсхәрәгә тороп ҡалмаҫ өсөн,
Йөрәгем ҡағиҙәләреңә күрә камил булһын+.

(Каф)

81Ҡотҡарыуыңды көҫәп эсем өҙөлә,

Әйткән һүҙеңә өмөт бағлайым.

82Вәғәҙәңде көтә-көтә күҙ нурҙарым бөтә,

Ҡасан мине тынысландырырһың+?

83Төтөндә ҡарайып, кибеп бөткән турһыҡ һымаҡ булдым,

Шул хәлдә лә ҡағиҙәләреңде онотманым.

84Мин ҡолоңа әле оҙаҡ көтөргәме?

Йәберләүселәремде ҡасан хөкөм итерһең+?

85Тәкәбберҙәр миңә соҡор ҡаҙынылар,

Улар Һинең ҡануныңа буйһонмайҙар+.

86Һинең бөтә бойороҡтарың – ышаныслы,

Мине нахаҡҡа эҙәрләйҙәр, ярҙам ит!

87Саҡ ҡалдылар мине ер йөҙөнән юҡ итмәйсә;

Әммә нәсихәттәреңде ташламаным.

88Тоғро мөхәббәтеңә күрә йәшәү бир миңә,

Ауыҙыңдан сыҡҡан күрһәтмәләреңә тоғро ҡалайым.

(Ламед)

89Йә Раббы, Һинең һүҙең мәңгелек,
Ул күктәрҙә һис ҡаҡшауһыҙ тора+.
90Тоғролоғоң быуындан-быуынға дауам итә;
Ерҙе Һин урынлаштырҙың һәм ул ныҡ тора+.
91Һинең ҡарарҙарыңа буйһонғанға күрә,

Бар нәмә хәҙергә тиклем тора, Һиңә хеҙмәт итә+.

92Әгәр ҡануның миңә ләззәт булмаһа,

Күптән инде хәсрәтемдән үлер инем.

93Ҡағиҙә-ҡанундарыңды бер ваҡытта ла онотмам,

Сөнки улар менән мине йәшәтәһең.

94Мин – Һинеке, мине ҡотҡарһана,

Өгөт-нәсихәттәреңә ынтыламын.

95Залимдар мине һәләк итер өсөн һағалай,

Мин иһә күрһәтмәләрең хаҡында фекер йөрөтәм.

96Күрҙем: һәр камиллыҡтың сиге бар,

Тик ҡануның ғына икһеҙ-сикһеҙ.

(Мем)

97Нисек яратам мин ҡануныңды!

Көн оҙоно уның хаҡында уйлайым.

98Бойороҡтарың дошмандарымдан аҡыллы итә,

Улар мәңге минең менән+.

99Күрһәтмәләрең хаҡында фекер йөрөткәнгә,

Барса остаздарымдан зирәгерәк булдым.

100Аҡһаҡалдарҙан зиһенлерәкмен,

Сөнки Һинең нәсихәттәреңә таянам+.

101Һинең һүҙҙәреңә тоғро ҡалам,

Яман юлға аяғымды баҫмам+.

102Хөкөмдәреңдән айырылмам,

Сөнки мине Һин Үҙең өйрәттең.

103Ауыҙымда һүҙҙәреңдең тәме,

Улар минең өсөн балдан татлы!+

104Нәсихәттәреңдән аҡыл йыям,

Шуға ла һәр төрлө ялған юлды күрә алмайым.

(Нун)

105Һинең һүҙең аҙымдарым өсөн сыраҡ,
Юлыма нур сәскән яҡтылыҡ+.
106Ғәҙел хөкөмдәреңде һаҡларға ант иттем,
Биргән һүҙемдә торормон+.
107Эй Раббым, мин күп ғазаптар сиктем,
Вәғәҙәңә күрә йәнемде һаҡла.
108Эй Раббым, ауыҙымдан сыҡҡан һүҙҙәремде
Ихлас ҡорбандар һымаҡ ҡабул ит,
Миңә хөкөм-ҡарарҙарыңды өйрәт.
109Тормошом гел хәүеф аҫтында булһа ла,
Һинең ҡануныңды онотмайым.
110Залимдар миңә тоҙаҡ ҡорҙолар,
Әммә нәсихәттәреңдән тайпылманым+.
111Күрһәтмәләреңде мәңгелек мираҫҡа алдым,
Улар йөрәгемдең һөйөнөсө+.
112Ғүмеремдең һуңғы көндәренә саҡлы
Ҡағиҙәләрең буйынса йәшәргә тип,
Бар күңелемдән ынтылам.

(Самех)

113Ике йөҙлө әҙәмдәрҙе күрә алмайым,

Ә Һинең ҡануныңды яратам.

114Һин – һыйыныр ышығым, ҡалҡаным,

Һинең һүҙҙәреңә өмөт тотам+.

115Йыраҡ тороғоҙ минән, яуыздар,

Алламдың бойороҡтарын ғәмәлгә ашырам+.

116Вәғәҙәңә күрә миңә терәк бул – йәшәрмен,

Өмөтөм бушҡа сыҡмаһын, оятҡа ҡалдырма!

117Таяныс бул миңә, ҡотолайым,

Ҡағиҙәләреңде һәр ваҡыт күҙ уңында тотормон.

118Ҡағиҙәләреңдән тайпылғандарҙы Үҙеңдән ситкә тибәһең,

Уларҙың мәкер-хәйләһе тик бушҡа ғына.

119Донъялағы яуыздарҙы сүп-сарҙай һепереп түгәһең,

Шуға ла нәсихәттәреңде яратам.

120Бөтөн тәнем ҡалтырана дәһшәтеңдән,

Ныҡ ҡурҡам хөкөмдәреңдән+.

(Ғайн)

121Мин ғәҙел һәм тоғро эштәр ҡылдым,
Ташлама иҙеүселәр ҡулына!
122Ҡолоңдоң именлеген тәьмин ит, Раббы,
Хаяһыҙ бәндәләр яфалай алмаһын+.
123Күҙҙәремдең нуры һүнер инде

Ҡотҡарыуыңды, хаҡ һүҙеңдең ғәмәлгә ашыуын көтөп+.

124Тоғро мөхәббәтеңә күрә эш ит ҡолоң менән,

Ҡағиҙәләреңде миңә өйрәт.

125Мин һинең ҡолоңмон, бирсе зиһен,

Нәсихәттәреңде аңлар өсөн.

126Эй Раббы, сара күрер ваҡыт етте,

Һинең ҡануныңды боҙҙолар.

127Ә мин Һинең бойороҡтарыңды

Алтындан, саф алтындан нығыраҡ яратам+.

128Һинең нәсихәттәреңә күрә тура барам,

Һәр бер ялған юлға нәфрәтләнәм.

(Пе)

129Һинең күрһәтмәләрең ғәжәйеп,
Шуға күрә уларға буйһонам.
130Һүҙҙәрең асылыуҙан нурҙар тарала,
Бер ҡатлыларҙы аҡылландыра+.
131Ауыҙымды асып ауыр һулыш алам,
Сөнки әмерҙәреңә сарсаным+.
132Миңә борол да мәрхәмәтеңде ҡыл,

Һин бит исемеңде яратҡандарға гел шәфҡәтлеһең.

133Биргән вәғәҙәңә күрә аҙымымды нығыт,

Һис бер гонаһ миңә хужа була алмаһын.

134Кешенең иҙеүенән йолоп ал мине,

Һинең нәсихәттәреңде тотайым.

135Йөҙөң мин ҡолоңа нурын сәсһен,

Ҡағиҙәләреңде өйрәт миңә+.

136Күҙҙәремдән йылғалай йәш аға,

Сөнки кешеләр буйһонмай ҡануныңа+.

(Саде)

137Эй Раббым, Һин – хаҡлыҡ эйәһе,

Хөкөмдәрең ғәҙел Һинең.

138Тәғәйенләгән күрһәтмәләрең дөрөҫ,

Улар тулыһынса ышаныслы.

139Дошмандарым һүҙҙәреңде онотҡанға

Асыуым яндырып-өтөп бара.

140Утҡа һалып сафландырғандай пак һүҙең,

Мин ҡолоң уларҙы бик яратам+.

141Түбәнһетелһәм дә, хурланһам да,

Нәсихәттәреңде онотмайым.

142Ғәҙеллегең мәңгегә хаҡ,

Ҡануның Һинең – хәҡиҡәт+.

143Бәлә-ҡазаға тарыған саҡта,

Бойороҡтарыңдан мин ләззәт табам.

144Күрһәтмәләреңдең хаҡлығы мәңгелек,

Зирәклек бир миңә һәм йәшәрмен.

(Ҡоф)

145Бар булмышым менән ялбарам, яуапла, Раббы!

Ҡағиҙәләреңә буйһонормон.

146Һине саҡырамын, ҡотҡар мине,

Нәсихәттәреңә тоғро ҡалайым.

147Таң һыҙылғандан алда торам да

Ярҙам ялбарып Һине саҡырам,

Сөнки биргән һүҙеңә өмөт бағлайым+.

148Әйткәнеңде тәрән аңлайым тип,

Таңғаса күҙемде йоҡо алмай.

149Тоғро мөхәббәтең хаҡына ауазыма ҡолаҡ һал,

Йә Раббым, ғәҙеллегең менән йәнемде һаҡла!

150Мәкер ҡороусылар миңә яҡынлашты,

Улар Һинең ҡануныңдан алыҫ тора.

151Һин иһә, йә Раббы, янымдаһың,

Бөтә бойороҡтарың – хәҡиҡәт+.

152Күптән белдем күрһәтмәләреңдән,

Уларҙы мәңгелеккә биргәнһең.

(Реш)

153Ғазап сиккәнемде күр, мине ҡотҡар,
Мин бит Һинең ҡануныңды онотмайым.
154Дәғүәмдә мине яҡла, ҡотҡарып ал,
Вәғәҙәңә күрә, йәнемде һаҡла+.
155Яуыздар ҡотолоуҙан йыраҡ тора,
Сөнки улар ҡағиҙәләреңә эйәрмәйҙәр.
156Рәхим-шәфҡәтең киң, йә Раббым,
Ғәҙеллегең менән йәнемде һаҡла!+
157Мине эҙәрләүсе дошмандар күп,
Әммә мин нәсихәттәреңдән тайпылмайым+.
158Мөртәттәргә ерәнеп ҡарайым,
Улар Һинең һүҙҙәреңде тотмай+.

159Ҡараһаңсы, ни тиклем яратам нәсихәттәреңде,

Тоғро мөхәббәтең хаҡына һаҡла йәнемде.

160Һинең һүҙең – хәҡиҡәттең үҙе,

Һәр бер ғәҙел хөкөмөң мәңгелек+.

(Син менән Шин)

161Түрә-хакимдар мине бер ғәйепһеҙгә эҙәрләй,

Әммә йөрәгем Һинең һүҙеңдән генә ҡалтырай+.

162Оло хазина тапҡан кешеләй,

Һинең һүҙеңә ҡыуанам+.

163Нәфрәтләнәм, ерәнәм ялғандан,

Һинең ҡануныңды иһә яратам.

164Һине ғәҙел хөкөм-ҡарарҙарың өсөн

Көнөнә етешәр мәртәбә данлайым.

165Ҡануныңды яратҡандар бөйөк именлеккә эйә булыр,

Һис бер нәмә уларға ҡаршылыҡ булмаҫ.

166Раббы, ҡотҡарыуыңа өмөт бағлайым,

Бойороҡтарыңды бойомға ашырам+.

167Нәсихәттәреңде күңел түремдә һаҡлайым,

Уларҙы мин ифрат яратам.

168Нәсихәт һәм күрһәтмәләреңде тотам,

Йөрөр юлдарым Һинең күҙең алдыңда+.

(Тау)

169Ялбарыуым хозурыңа етһен, Раббы,
Биргән вәғәҙәңә күрә аҡыл бир миңә!
170Ялбарыуҙарым һиңә олғашһын,
Биргән вәғәҙәң хаҡына ҡотҡар!
171Ауыҙымдан Һиңә маҡтауым түгелһен,
Һин бит миңә ҡағиҙәләреңде өйрәтәһең.
172Телем Һинең һүҙҙәреңде һөйләр,
Сөнки бөтә бойороҡтарың ғәҙел.
173Ҡулың ярҙамға әҙер булһын,
Мин нәсихәттәрең буйынса йәшәүҙе һайланым.
174Ҡотҡарыуыңа сарсаным, Раббым,
Ҡануныңдан Һинең ләззәт табам.
175Ғүмер бир миңә, Һиңә маҡтау яуҙырайым,
Ҡарар-хөкөмдәрең миңә ярҙам бирһен.
176Юғалған һарыҡтай аҙаштым,
Мине, Үҙеңдең ҡолоңдо, эҙләп тап,
Сөнки бойороҡтарыңды мин онотманым+.

119

119^1Ҡорамға артылыусылар йыры.

Хәсрәтле сағымда Раббыға ялбарҙым,
Ул миңә яуап ҡайтарҙы.
2Раббы, ҡотҡар йәнемде ялған телдәрҙән,
Алдаҡсының ауыҙынан!+

3Эй мәкерле тел, һиңә нимә бирелер,

Уның өҫтөнә нимә өҫтәлер?

4Яугирҙең осло уҡтары!

Артыш ағасының утлы ҡуҙы!+

5Хәлем ауыр, Мәшәхтә килмешәкмен;
Төйәгем – Ҡыдар сатырҙарында+.
6Артыҡ оҙаҡ торҙом
Тыныслыҡты күрә алмағандар араһында.
7Мин тыныслыҡ яғындамын,
Әммә һөйләйем тип ауыҙ асһам,
Улар һуғыш хаҡында һүҙ башлай.

120

120^1Ҡорамға артылыусылар йыры.

Күҙҙәремде тауҙарға төбәйем,

Ҡайҙан килер икән миңә ярҙам+?

2Миңә ярҙам киләсәк Раббынан,

Күк менән ерҙе Бар ҡылыусынан+.

3Ул аяҡтарыңа абынырға бирмәҫ,

Һине ҡурсалаусы һәр саҡ уяу+.

4Баҡ, Исраилды һаҡлаусы

Ойоп та китмәҫ, йоҡламаҫ.

5Һинең һаҡлаусың – Раббы,

Ул уң яғыңда, һинең ышығың+.

6Көндөҙ ҡояштың һиңә зыяны теймәҫ,

Төндә ай ҙа һиңә зарар итмәҫ.

7Раббы һине яманлыҡтан һаҡлар,

Йәнеңде һәр саҡ ҡурсалар.

8Ингәнеңде лә, сыҡҡаныңды ла

Хәҙер ҙә, мәңге лә һаҡлап торор+.

121

121^1Ҡорамға артылыусылар йыры. Дауыттың йыры.

«Раббының йортона барайыҡ», – тип

Әйткәндәренә бик ҡыуандым мин+.

2Аяҡтарыбыҙ ҡапҡаларың төбөндә, Йәрүсәлим!

3Бер бөтөн итеп төҙөлгән ҡала Йәрүсәлим!

4Ырыуҙар унда артылыр, Раббы ырыуҙары,

Исраилға бирелгән ҡанун буйынса

Раббы исеменә шөкөр итер өсөн+.

5Хөкөм өсөн бында тәхеттәр ҡоролған,

Дауыт йортоноң тәхеттәре+.

6Именлек һорағыҙ Йәрүсәлим өсөн:

«Һине һөйгәндәргә уңыш юлдаш булһын!+

7Диуарҙарың эсендә тыныслыҡ,

Ҡәлғәләреңдә именлек булһын!»

8Туғандарым, дуҫтарым хаҡына

Әйтермен: «Тыныслыҡ булһын һиндә!»

9Аллабыҙ Раббы йорто хаҡына

Яҡшылыҡ теләйем һиңә+.

122

122^1Ҡорамға артылыусылар йыры.

Күҙҙәремде мин төбәйем Һиңә,
Эй күктәрҙе төйәк иткән!+
2Хужаһының ҡулына ҡараған ҡол,
Хужабикәһенең ҡулына баҡҡан ҡол ҡатын һымаҡ
Беҙҙең күҙҙәр ҙә Аллабыҙ Раббыға текәлгән,
Уның беҙгә мәрхәмәтен көтөп ҡала.

3Мәрхәмәт ҡыл, Раббы, ҡыҙған беҙҙе,

Сөнки түбәнһетелеүҙән ғарыҡ булдыҡ+.

4Үҙҙәренән ҡәнәғәттәрҙең хурлауҙары туйҙырҙы,

Тәкәбберҙәрҙең кәмһетеүҙәре үҙәккә үтте+.

123

123^1Ҡорамға артылыусылар йыры. Дауыттың йыры.

Инде былай тиһен Исраил:
Әгәр ҙә Раббы беҙҙең янда булмаһа,+
2Әгәр ҙә Раббы беҙҙең менән булмаһа,
Кешеләр беҙгә баш күтәргән саҡта
3Беҙҙе тереләй йоторҙар ине,
Беҙгә ҡаршы асыуҙары тоҡанғанда+.
4Һыуҙар беҙҙе йыуып ташлар ине,
Ташҡын беҙҙе баҫып китер ине,+
5Шашҡан һыуҙар башыбыҙҙан ашыр ине.

6Раббы мөбәрәк булһын –
Йыртҡыс тештәргә беҙҙе табыш итеп бирмәне!
7Йәнебеҙ беҙҙе аулаусыларҙың тоҙағынан
Ҡоштай ысҡынды,
Ау өҙөлдө лә ҡотолоп сыҡтыҡ+.
8Беҙҙең өсөн ярҙам килә
Күк менән ерҙе яратҡан Раббынан+.

124

124^1Ҡорамға артылыусылар йыры.

Раббыға өмөтөн бағлағандар
Тетрәмәҫ, мәңге торор Сион тауына оҡшар+.
2Тауҙар Йәрүсәлимде нисек уратһа,
Хәҙер ҙә, мәңге лә
Раббы ла халҡын шулай ҡурсалар.

3Залимдың хакимлыҡ таяғы
Тоғроларҙың биләмәһендә оҙаҡҡа ҡалмаҫ,
Юҡһа тәҡүәләр ҡулдарын яман эштәргә һуҙыр.
4Йә Раббы, саф йөрәклеләргә,
Игелеклеләргә игелек ҡыл.
5Әммә ҡыйыш юлға баҫҡандарҙы
Раббы боҙоҡтар менән бергә ҡыуып ебәрер.

Исраилға булһын именлек!+

125

125^1Ҡорамға артылыусылар йыры.

Раббы Сиондың тотҡондарын ҡайтарған саҡта,

Беҙ төш күргән һымаҡ булдыҡ+.

2Ауыҙыбыҙ шатлыҡтан йырылды,

Телебеҙҙән ҡыуаныс ауаздары түгелде.

Шунда башҡа ҡәүемдәр бер-береһенә әйтте:

«Раббы уларға бөйөк эш ҡылды!»+

3Раббы беҙгә бөйөк эштәр ҡылды,

Беҙ һөйөнөп бөтә алманыҡ+.

4Негев сүлендә ҡороған үҙәндәрҙе ҡабат һыуға тултырған һымаҡ,

Тотҡондағыларыбыҙҙы кире ҡайтар, Раббы.
5Күҙ йәше менән орлоҡ сәскәндәр
Шатланышып уңыш урыр;
6Орлоҡ тоғон аҫып илай-илай сәсеүселәр,
Шатлана-шатлана көлтәләр күтәреп ҡайтыр+.

126

126^1Ҡорамға артылыусылар йыры. Сөләймәндең йыры.

Әгәр йортто Раббы һалдырмаһа,

Төҙөүселәр юҡҡа тырыша.

Әгәр ҡаланы Раббы һаҡламаһа,

Һаҡсының уяу тороуы бушҡа+.

2Юҡҡа ғына ҡара таңдан тороп

Ҡара төнгә тиклем эшләйһегеҙ.

Аҙап менән тапҡан икмәгегеҙҙе ашайһығыҙ –

Раббы Үҙе яратҡанға йоҡлап ятҡанда ла бирә+.

3Бына Раббының биргән өлөшө – балалар,

Аналыҡтың емеше – Уның бүләге+.

4Йәш саҡта тыуған уландар

Яугир ҡулындағы уҡтар һымаҡ.

5Ниндәй бәхетле улар менән һаҙағын тултырған кеше!

Ҡала ҡапҡаһы төбөндә дошман менән сәкәләшкән саҡта

Ул мәсхәрә булып ҡалмаясаҡ.

127

127^1Ҡорамға артылыусылар йыры.

Ниндәй бәхетле Раббынан ҡурҡҡан,

Уның юлында йөрөгән әҙәм!+

2Ҡулың менән эшләп тапҡанды ашарһың,

Һин бәхетле, рәхәт булыр һиңә+.

3Ҡатының өйөңдә мул уңыш биргән йөҙөмдәй булыр;

Балаларың зәйтүн үҫентеһе һымаҡ өҫтәлеңде уратып ултырыр+.

4Раббынан ҡурҡҡан кеше

Бына ошолай фатихаланыр.

5Раббы Сиондан һиңә хәйер-фатиха бирһен!

Йәрүсәлимдең хөр тормошон күрерһең

Бөтөн ғүмерең буйынса!+

6Балаларыңдың балаларын күрерһең!

Исраилға булһын именлек!+

128

128^1Ҡорамға артылыусылар йыры.

Инде былай тиһен Исраил:

«Йәш сағымдан мине ныҡ иҙҙеләр, –+

2Эйе, йәш сағымдан мине ныҡ иҙҙеләр,

Әммә еңә алманылар.

3Һабансылар һабан һөрҙөләр һыртымда,

Оҙон бураҙналар һалдылар+.

4Әммә Раббы ғәҙел,

Яуыздар һалған бауҙарҙы ҡырҡып ташланы».

5Сионға ҡарата нәфрәт тотҡан һәр кем

Оятҡа ҡалып артҡа сигенһен+.

6Йолҡҡанға тиклем үк ҡороп ҡалған,

Ҡыйыҡта үҫкән үлән һымаҡ булһындар улар+.

7Ундай үлән менән ураҡсы – усын,

Көлтә бәйләүсе ҡосағын тултырмаҫ.

8Үтеп барыусылар иһә:

«Алла һеҙгә фатиха бирһен,

Раббы исеме менән бәрәкәт теләйбеҙ», – тип әйтмәҫ+.

129

129^1Ҡорамға артылыусылар йыры.

Упҡын төбөнән Һиңә өндәшәм, Раббы!+
2Эй бөйөк Хакимым, тауышымды ишет,
Ялбарыуыма диҡҡәт менән ҡолаҡ һал!+

3Раббы, ғәйептәрҙе күҙәтеп барһаң,

Кем ҡотолоп ҡалыр, бөйөк Хаким?

4Әммә ярлыҡауың Үҙең менән,

Шуға күрә лә Һинән ҡурҡабыҙ+.

5Раббыға өмөтөмдө бағлайым,
Эйе, күңелем Уға ынтыла,
Уның һүҙенә өмөт бағлайым.
6Ҡарауылсылар таңды көткәндән,
Эйе, таңды көткәндән дә нығыраҡ
Йәнем бөйөк Хакимға ашҡына.

7Исраил, Раббыға өмөт бағла!
Раббы тоғро мөхәббәтен күрһәтә,
Ҡотҡарыу Уның ихтыярында!+
8Ул Исраилды бөтә ғәйептәренән
Йолоп, ҡотҡарып аласаҡ+.

130

130^1Ҡорамға артылыусылар йыры. Дауыттың йыры.

Йә Раббы, күңелемдә тәкәбберлек юҡ минең,
Күҙҙәрем һауаланып баҡманы.
Ҡулымдан килмәҫтәй юғары,
Иҫ китерлек нәмәләргә ынтылманым+.
2Әсә ҡуйынында тынысланған
Имсәк бала һымаҡ минең йәнем,
Эйе, йәнем имсәк бала һымаҡ.

3Эй Исраил, хәҙер ҙә, мәңге лә

Раббыға өмөт бағла һин!+

131

131^1Ҡорамға артылыусылар йыры.

Иҫеңә төшөр, Раббы, Дауытты,
Ул кисергән бөтә ғазаптарҙы;+
2Нисек уның Раббыға ант иткәнен,
Яҡуптың Ҡөҙрәтлеһенә нәҙер әйткәнен.
3Әйткәйне: «Сатырымдың ышығына инмәм,
Түшәгемә ятмам,+
4Күҙ ҡабаҡтарымды япмам,
Күҙҙәремә йоҡо бирмәм,
5Раббыға лайыҡлы урын,
Яҡуптың Ҡөҙрәтлеһенә торлаҡ тапмайынса».

6Килешеү һандығының Әфраҫала булғанын ишеттек,

Беҙ уны Яғарҙың баҫыуында табып алдыҡ.

7Әйттек: «Әйҙәгеҙ Уның торлағына барайыҡ,

Аяғына йығылып сәждә ҡылайыҡ»+.

8Сыҡ, Раббы, Үҙеңдең тыныс-имен урыныңа,

Ҡөҙрәтең билдәһе булған һандыҡ менән бергә кил+.

9Ҡаһиндарың тоғролоҡҡа төрөнһөн,

Тоғроларың кинәнешеп һөйөнһөн+.

10Ҡолоң Дауыттың хаҡына,
Үҙеңдең мәсихеңдән йөҙөңдө борма+.
11Ышаныслы антын бирҙе Раббы Дауытҡа,
Вәғәҙәһенән ваз кисмәҫ:
«Үҙеңдең орлоғоңдоң емешен
Һинән һуң тәхеткә ултыртырмын+.
12Әгәр балаларың килешеүгә,
Биргән нәсихәттәремә тоғро булһа,
Уларҙың улдары ла мәңгегә
Һинең тәхетеңдә ултырасаҡ»+.

13Сөнки Раббы Сионды һайланы,

Уны төйәк итергә теләне+.

14«Тыныс-имен урыным мәңгегә ошо булыр, – тине. –

Теләнем, ошонда урынлашам.

15Бындағы ризыҡ сикһеҙ бәрәкәткә эйә булыр,

Был ерҙәге фәҡирҙәрҙе туйҙырырмын+.

16Ҡаһиндарын еңеүгә төрөндөрөрмөн,

Тоғролары кинәнеп һөйөнөр.

17Ошонда Дауыттың ҡеүәтен үҫтерермен,

Мәсихем өсөн Мин сыраҡ әҙерләрмен+.

18Дошмандарын мәсхәрәгә ҡалдырырмын,

Башындағы тажы иһә нурланып балҡып торор».

132

132^1Ҡорамға артылыусылар йыры. Дауыттың йыры.

Ҡайһылай яҡшы, күңелле,
Туғандарҙың бергә татыу йәшәгәне!+
2Был Һарундың башына һөртөлгән,
Һаҡалынан ағып төшкән затлы майҙай,

Кейеменең яғаһына ағып төшкән еҫле май һымаҡ;+

3Хермон армытына төшкән ысыҡ

Сион тауҙарына ағып төшкән һымаҡ.

Раббы Сионда Үҙ фатихаһын –

Мәңгелек тормош бирҙе+.

133

133^1Ҡорамға артылыусылар йыры.

Эй һеҙ, Раббының барса ҡолдары,
Раббы ҡорамында төндәрен хеҙмәт иткәндәр,
Раббыға шөкөрана ҡылығыҙ!+
2Ҡулығыҙҙы мөҡәддәс ергә һоноп,
Раббыға ҡылығыҙ шөкөрана!+

3Күк менән ерҙе яратҡан Раббы

Фатихалаһын һеҙҙе Сиондан+.

134

134^1Раббыны данлағыҙ!
Раббы исемен данлағыҙ,
Эй Раббы ҡолдары, маҡтау йырлағыҙ!
2Раббы ҡорамында хеҙмәт итеүселәр,
Аллабыҙ йорто ихатаһында тороусылар,
Дан йырлағыҙ!+
3Раббыны данлағыҙ – Ул игелекле.

Исеменә мәҙхиә йырлағыҙ – был шундай ләззәтле.

4Раббы Үҙенә Яҡуп нәҫелен,

Халҡы итеп Исраилды һайлап алды+.

5Мин беләмен, Раббы бөйөк,
Хакимыбыҙ бөтә илаһтарҙан өҫтөн+.
6Күктәрҙә һәм ер йөҙөндә,
Диңгеҙҙәрҙә, даръяларҙа,
Раббы ни теләй, шуны бар ҡыла+.
7Ер сигенән болоттар ҡалҡыта,
Йәшен йәшнәтеп ямғыр яуҙыра,
Келәттәренән елдәр сығара+.

8Ул мысырҙарҙың баш балаларын ҡырҙы,
Кешеләрҙең тәүге улын,
Малдарҙың тәүге түлен үлемгә дусар итте+.
9Эй Мысыр, һинең уртаңа,
Фирғәүенгә һәм бар ҡолдарына
Ул хикмәттәрен, мөғжизәләрен ебәрҙе+.
10Бик күп ҡәүемдәрҙе һәләк итте,
Ҡеүәтле батшаларҙы үлтерҙе:+
11Әмөри батшаһы Сихонды,
Башан батшаһы Ғоғты,
Ҡәнғәндең барса батшалыҡтарын ҡырҙы+.
12Уларҙың ерҙәрен биләмә итеп,
Мөлкәт итеп халҡы Исраилға бирҙе+.

13Йә Раббы, исемең мәңгелек Һинең!

Шөһрәтең быуындан-быуынға дауам итә+.

14Раббы халҡының хаҡлығын раҫлар,

Үҙ ҡолдарына рәхимле булыр+.

15Ә ҡәүемдәрҙең боттары – алтын-көмөш,
Кеше ҡулы менән яһалған+.
16Ауыҙҙары бар ҙа, һөйләшмәйҙәр,
Күҙҙәре бар, әммә күрмәйҙәр,+
17Ҡолаҡтары бар ҙа, ишетмәйҙәр,
Ауыҙҙарында уларҙың һулыш-тын юҡ+.
18Кем уларҙы яһаған,
Уларға өмөт бағлаған – барыһы ла
Шул боттарға оҡшап ҡалыр!+

19Эй Исраил халҡы, Раббыға шөкөр ҡылығыҙ!

Һарун нәҫеле, Раббыға маҡтау йырлағыҙ!

20Эй Леви нәҫеле, Раббыны данлағыҙ!

Маҡтау йырлағыҙ Раббыға, Унан ҡурҡҡандар!+

21Йәрүсәлимдә төйәк иткән Раббыға

Сиондан шөкөрана ҡылығыҙ!

Раббыны данлағыҙ!+

135

135^1Шөкөрана ҡылығыҙ Раббыға, Ул игелекле,

Уның тоғро мөхәббәте мәңгелек+.

2Шөкөр итегеҙ аллалар Аллаһына,

Уның тоғро мөхәббәте мәңгелек+.

3Шөкөр итегеҙ хакимдар Хакимына,

Уның тоғро мөхәббәте мәңгелек.

4Бары Ул бөйөк мөғжизәләр ҡылыусы,
Уның тоғро мөхәббәте мәңгелек+.
5Ул аҡылы менән күктәрҙе яратҡан,
Уның тоғро мөхәббәте мәңгелек+.
6Ерҙе даръя һыуҙары өҫтөнә йәйгән,
Уның тоғро мөхәббәте мәңгелек+.
7Бөйөк яҡтыртҡыстарҙы яратҡан,
Уның тоғро мөхәббәте мәңгелек+.
8Ҡояшты көн менән идара итергә ҡуйған,
Уның тоғро мөхәббәте мәңгелек.
9Төн менән идара итер өсөн
Ай һәм йондоҙҙарҙы ҡуйған,
Уның тоғро мөхәббәте мәңгелек.

10Ул мысырҙарҙың баш балаларын ҡырҙы,

Уның тоғро мөхәббәте мәңгелек+.

11Исраил нәҫелен Мысырҙан сығарҙы,

Уның тоғро мөхәббәте мәңгелек+.

12Ҡөҙрәте, һуҙылған ҡулы менән,

Уның тоғро мөхәббәте мәңгелек.

13Ҡамышлы диңгеҙҙе икегә айырҙы,

Уның тоғро мөхәббәте мәңгелек+.

14Исраилдарҙы уртаһынан сығарҙы,

Уның тоғро мөхәббәте мәңгелек.

15Фирғәүен менән ғәскәрен диңгеҙгә батырҙы,

Уның тоғро мөхәббәте мәңгелек+.

16Халҡын сүллек аша етәкләне,

Уның тоғро мөхәббәте мәңгелек+.

17Бөйөк батшаларҙы тар-мар итте,

Уның тоғро мөхәббәте мәңгелек+.

18Көслө батшаларҙы ҡырҙы,

Уның тоғро мөхәббәте мәңгелек.

19Әмөри батшаһы Сихонды юҡ итте,

Уның тоғро мөхәббәте мәңгелек+.

20Башан батшаһы Ғоғты тар-мар итте,

Уның тоғро мөхәббәте мәңгелек+.

21Ерҙәрен биләмә итеп бирҙе,

Уның тоғро мөхәббәте мәңгелек.

22Ҡоло Исраилға милек итеп бирҙе,

Уның тоғро мөхәббәте мәңгелек.

23Меҫкен хәлебеҙҙә хәтеренә алды,

Уның тоғро мөхәббәте мәңгелек.

24Дошмандарыбыҙҙан йолоп алды,

Уның тоғро мөхәббәте мәңгелек+.

25Барса йән эйәләренә ризыҡ бирә,

Уның тоғро мөхәббәте мәңгелек+.

26Күктәрҙең Аллаһына шөкөр итегеҙ,

Уның тоғро мөхәббәте мәңгелек.

136

136^1Бабил йылғаларының буйында, унда

Ултыра ла Сионды иҫкә төшөрөп илай инек+.

2Ошонда тал ботаҡтарына

Лирабыҙҙы аҫып ҡуя инек.

3Беҙҙе ул ерҙә әсир иткәндәр йыр һүҙҙәрен,

Иҙеүселәр уйын-көлкө талап итте:

«Йырлағыҙ беҙгә Сион йырҙарын!»

4Ни йәнебеҙ менән йырлайыҡ һуң
Ят тупраҡта Раббыбыҙҙың йырын?
5Эй Йәрүсәлим, һине онотор булһам,
Ҡороп ҡына ҡатһын уң ҡулым+.
6Һине хәтеремә төшөрмәһәм,

Һөйөнөстәремдең иң түренә Йәрүсәлимде ҡуймаһам,

Телем аңҡауыма йәбешеп ҡалһын!+

7Йәрүсәлим ҡолатылған көндө:
«Емер уны, емер нигеҙенә тиклем!» –
Тигән Эдом улдарын иҫеңә төшөр, Раббы!+

8Эй емереләсәк Бабил-ҡыҙ!
Беҙгә ҡылғаныңдың ҡонон
Ҡайтарыр зат ҡайһылай бәхетле!+
9Ниндәй бәхетле сабыйҙарыңды тотоп,
Ҡаяға ялпаштыра һуғасаҡ кеше!+

137

137^1Дауыттың мәҙхиәһе.

Бар булмышым менән Һиңә шөкөр итәм,
Илаһтар алдында Һиңә дан йырлайым+.
2Мөҡәддәс ҡорамыңа ҡарап сәждә ҡыламын,
Мөхәббәтең һәм тоғролоғоң хаҡына,
Исемеңә шөкөрана әйтәм.
Сөнки биргән вәғәҙәңде
Һин исемеңдән дә өҫтөн ҡуйҙың+.
3Саҡырғанымда яуап ҡайтарҙың,
Йәнемә көс биреп, рухландырҙың.

4Бөтә донъя батшалары данлар Һине, Раббы,

Сөнки ауыҙыңдан сыҡҡан һүҙҙе ишеттеләр.

5Раббы юлдарына мәҙхиә йырларҙар,

Сөнки Раббының шөһрәте бөйөк.

6Юғарыла Раббы –
Ул түбәнһетелгәндәрҙе күрә,
Тәкәбберҙәрҙе алыҫтан танып тора.

7Бәлә-ҡаза солғап алғанда, Һин йәнемде һаҡлайһың,

Дошмандарымдың нәфрәтенән яҡлайһың,
Уң ҡулың мине ҡотҡарып ҡала+.
8Минең туралағы ниәттәрен
Ғәмәлгә ашырыр Раббы.
Һинең тоғро мөхәббәтең мәңгелек, йә Раббы,
Үҙ ҡулыңдың ижадынан ваз кисмә!+

138

138^1Йырсылар етәксеһенә: Дауыттың мәҙхиәһе.

Раббы, мине Үҙең күреп, һынап беләһең+.

2Ҡасан ятып, ҡасан торғанымды беләһең,

Уйҙарымды алыҫтан аңлап тораһың+.

3Йөрөйөммө, ял итәмме – ваҡ иләктән үткәрәһең,

Һәр бер ғәмәлемә хәбәрең бар+.

4Һүҙем телемә килмәҫтән алда

Эй Раббы, Һин һәммәһен беләһең.

5Һәр яғымдан мине солғағанһың,

Ҡулыңды миңә һалғанһың.

6Был ғилемең хайран минең өсөн,

Аң-зиһенем етмәҫлек юғары+.

7Ҡайҙа китәйем Рухыңдан,
Ҡайҙа ҡасып була хозурыңдан+?
8Асманға ҡалҡһам, Һин унда,
Үлеләр донъяһына түшәк йәйһәм, унда ла Һин+.
9Таң ҡанаттарында көнсығышҡа осһам,
Диңгеҙ аръяғына ҡунһам,
10Унда ла ҡулың етәкләп йөрөр,
Уң ҡулың мине ныҡ тотоп торор.
11«Мине ҡараңғылыҡ йәшерһен,
Яҡтылыҡ ҡара төнгә әйләнһен», – тиһәм,
12Хозурыңда ҡараңғылыҡ – ҡараңғылыҡ түгел,
Төн дә көн кеүек нур сәсер,
Көнмө, төнмө – Һинең өсөн бер үк+.

13Эс-бауырымды Һин яратҡанһың,

Әсәм ҡарынында мине туҡығанһың+.

14Рәхмәттәрем яуһын Һиңә,

Ниндәй ғәжәйеп, хайран яратылғанмын.

Ҡайһылай хикмәтле ғәмәлдәр ҡылаһың!

Быны бик яҡшы аңлайым.

15Ер тәрәнлегендә[*] туҡылғанымда,

Серле рәүештә ҡиәфәт алғанымда,

Һөйәктәрем Һинән йәшерен түгел ине+.

16Яралғы ғына сағымда

Мине Үҙ күҙҙәрең менән күрҙең.

Ғүмерем башланмаҫ элек

Миңә тәғәйенләнгән һәр көн

Һинең китабыңа теркәлгән+.

17Фекерҙәреңә иҫем-аҡылым етмәй,

Эй Алла, уларҙың иҫәп-хисабы юҡ!+

18Һанай башлаһам, улар ҡом бөртөгөнән ишле.

Уянып китһәм, мин һаман Һинең менән.

19Эй Алла, яуыздарҙы юҡ итһәң ине,
Минән алыҫ йөрөгөҙ, һеҙ, ҡан эскестәр!+
20Улар Һиңә ҡаршы яманлыҡ тарата,
Дошмандарың Һиңә ҡаршы мәкер ҡора.
21Эй Раббы, Һиңә нәфрәтләнгәндәргә
Мин нисек нәфрәт тотмайым?

Һиңә ҡаршы баш күтәргәндәрҙән нисек ерәнмәйем+?

22Уларға ҡаршы мин ҡаты нәфрәтләнәм,

Уларҙы үҙемә дошман итеп күрәм.

23Эй Алла, һына мине, йөрәгемдәген танып бел.

Һына мине, бөтә уйҙарымды асыҡла+.

24Ҡара, яман юлға төшмәнемме?

Йүнәлт мине баҡыйлыҡ юлына!

139

139^1Йырсылар етәксеһенә: Дауыттың мәҙхиәһе.

2Яман әҙәмдән арала мине, Раббы,
Залим бәндәнән ҡурсала+.
3Күңелдәре яуыз ниәт менән тулған,
Һәр көн ҡуптаралар ғауға.
4Телдәре йыландыҡылай зәһәр,
Ҡара йылан ағыуы – ауыҙҙарында+. Села

5Һаҡла, Раббы, яуыздар ҡулынан,
Залим бәндәнән ҡурсала;
Улар миңә аяҡ салырға ниәтләй+.
6Тәкәбберҙәр йәшерен тоҙаҡ ҡорҙо,
Юлымда ауҙарын кирҙе;
Йәтмә һалдылар алдымда+. Села

7Раббыға әйттем: «Һин минең Аллам.

Раббы, ялбарыуыма ҡолаҡ һал!»

8Эй Раббы Хаким, Ҡөҙрәт эйәһе, Ҡотҡарыусым,

Алыш көнөндә башымды ҡаплап торҙоң.

9Яуыздарға теләгәнен бирмә, Раббы,

Яман ниәттәрен ғәмәл итмә!

Юҡһа улар эреләнер. Села

10Мине солғап алғандарҙың үҙ башына

Төшһөн ауыҙҙарынан сыҡҡан яман һүҙ.

11Утлы ҡуҙ түгелһен өҫтәренә!

Утҡа, тәрән соҡорға бырға ла

Башҡа сыға алмаһындар+.

12Яман телле илдә нығына алмаһын,

Залимды бәлә-ҡаза аулаһын, һәләк итһен.

13Беләм, Раббы ярлының хоҡуғын яҡлар,

Фәҡиргә хаҡ хөкөмөн ҡылыр+.

14Шулай, тәҡүә бәндәләр исемеңә шөкөр итер,

Намыҫлылар хозурыңда төйәкләнер.

140

140^1Дауыттың мәҙхиәһе.

Йә Раббы, Һине саҡырам, ашыҡ миңә!

Һиңә ялбарған тауышыма ҡолаҡ һал!

2Доғаларым хозурыңда хуш еҫ төтәткән һымаҡ,

Һонолған ҡулдарым киске ҡорбан һымаҡ ҡабул булһын!+

3Йә Раббы, ауыҙыма ҡарауылсы ҡуй,
Иренемдең ҡапҡаларына йоҙаҡ һал!+
4Яманлыҡҡа күңелем ауышмаһын,
Залимдарҙың яҙыҡ эштәрендә ҡатнашырға,
Һыйҙарынан ауыҙ итергә яҙмаһын.

5Тәҡүә кеше туҡмаһа ла мин ризамын – был мәрхәмәт;

Фашлаһын – инҡар итмәм,

Башыма һөрткән зәйтүн майы был.

Мин ямандарҙың ғәмәлдәренә ҡаршы һәр ваҡыт доға ҡылам+.

6Башлыҡтарын ҡаянан ырғытҡан саҡта,

Һүҙҙәремдең хаҡлығын аңларҙар+.

7Һабан һөрөп ватҡылаған тупраҡ һымаҡ,

Һөйәктәребеҙ үлеләр донъяһының ауыҙына ҡойолор+.

8Әммә күҙҙәрем Һиндә, эй Раббы Хаким,
Һиңә һыйынам, йәнемде хәүефкә дусар итмә!+
9Миңә ҡорған тоҙаҡтарҙан,
Залимдарҙың ауҙарынан һаҡла+.
10Яуыздар үҙ йәтмәләренә эләкһен,
Мин иһә иҫән-аман уҙырмын+.

141

141^1Дауыттың уйланыуҙары, мәмерйәлә ҡылған доғаһы.

Мин Раббыға һөрән һалам,

Раббыға мәрхәмәт һорап ялбарам+.

2Хозурында аһ-зарымды түгәм,

Ҡайғыларымды бушатам+.

3Рухым төшкән саҡтарҙа ла,

Ҡайһы юлдан йөрөгәнемде беләһең.

Һуҡмағыма йәшерен тоҙаҡ ҡоролған ине+.

4Уң яғыма ҡара ла күр,

Бер кем дә мине һанламай.

Һыйынырлыҡ урыным ҡалманы,

Йәнемде хәстәрләгән кеше юҡ.

5Йә, Раббы, Һиңә ялбарып әйттем:
«Һин – минең һыйынысым,
Тереләр донъяһында насибым!»+
6Һыҡтауыма ҡолаҡ һал, тәҡәтем бөттө,
Мине эҙәрләүселәрҙән ҡотҡар,
Улар минән көслөрәк+.
7Йәнемде зиндандан сығар,
Мин исемеңә рәхмәт уҡырмын.
Һин миңә игелектәр ҡылғанда,
Тәҡүәләр әйләнәмә тупланыр+.

142

142^1Дауыттың мәҙхиәһе.

Доғамды ишет, йә Раббы,

Ялбарыуыма ҡолаҡ һал!

Тоғролоғоң һәм ғәҙеллегең хаҡына яуап ҡайтар!

2Ҡолоңдо хөкөмгә алып килмә,

Тереләрҙән бер кем дә алдыңда аҡлана алмаҫ+.

3Дошман мине ҡыуып етте,

Тупраҡҡа һалып тапаны.

Гүйә мин күптән үлгәнмен –

Дөм ҡараңғылыҡҡа һалды+.

4Шул сәбәпле рухым һынды минең,

Йөрәгем ҡурҡыуҙан өшөп ҡатты.

5Үткән дәүерҙәрҙе иҫкә алам,
Ҡылған ғәмәлдәреңде барлайым,
Ҡулдарыңдың эше хаҡында уйланам+.
6Һиңә табан ҡулдарымды һондом,
Йәнем ҡоро тупраҡ һымаҡ,
Һиңә сарсағанмын+. Села
7Йәһәтерәк яуап ҡайтар, Раббы,
Тәҡәтем ҡороно минең.
Йөҙөңдө йәшермә минән,
Юғиһә, ҡәбер эйәһенә оҡшап ҡалырмын+.
8Таңдан тоғро һөйөүеңде белдер,
Өмөтөмдө Һиңә бағлағанмын;
Йә Раббы, барыр юлымды күрһәт,
Сөнки йәнемде мин Һиңә олғаштырам+.

9Дошмандарымдан йолоп ал, Раббы;

Мин бары Һиңә һыйынам.

10Ихтыярыңды нисек үтәргә өйрәт!

Һин бит – минең Аллам.

Игелекле Рухың мине

Тигеҙ ерҙән әйҙәп барһын!+

11Йә Раббы, исемең хаҡына йәшәт мине,
Ғәҙеллегең хаҡына йәнемде бәләнән ҡотҡар+.
12Тоғро мөхәббәтең хаҡына
Дошмандарымды тар-мар ит,
Йәнемде иҙеүселәрҙе юҡ ит,
Сөнки мин Һинең ҡолоңмон+.

143

143^1Дауыттың мәҙхиәһе.

Раббы, һыйынған ҡаям, мөбәрәк булһын!

Ул бармаҡтарымды алышҡа,

Ҡулдарымды һуғышҡа өйрәтә+.

2Ул тоғро ярҙамсым, ҡәлғәм,

Ышығым, Ҡотҡарыусым, ҡалҡаным!

Мин Уға һыйынам;

Ул миңә халыҡтарҙы буйһондора+.

3Йә Раббы, нимә инде ул – кеше?

Ә Һин уны ҡайғыртаһың.

Нимә һуң әҙәм балаһы?

Ә Һин уны һанға һуғаһың+.

4Әҙәм бит ул бары тик бер һулыш,

Ғүмере – үтеп киткән күләгә һымаҡ+.

5Һығылдыр ҙа күкте, йә Раббы, ергә төш!

Ҡағыл тауҙарға, улар төтәп китерҙәр+.

6Йәшнәт йәшенеңде, дошмандарҙы тарат;

Уҡтарыңды яуҙыр, туҙҙырып ташла уларҙы+.

7Юғарынан ҡулыңды һуҙ, мине азат ит,

Даръя һыуҙарҙан мине сығарып ал,

Яттарҙың ҡулынан ҡотҡар+.

8Ауыҙҙары туҡтауһыҙ алдаҡ түгә,

Уң ҡулдарын күтәреп, ялған ант итә улар+.

9Аллам, Һиңә яңы йыр йырлармын,

Ун ҡыллы арфала Һиңә уйнармын+.

10Һин бит батшаларҙы еңеү ҡаҙандырған;

Ҡолоң Дауытты аяуһыҙ ҡылыстан ҡотҡарған+.

11Мине йолоп ал, ҡотҡар яттар ҡулынан.

Ауыҙҙары туҡтауһыҙ ялған сәсә,

Уң ҡулдарын күтәреп ялған ант итә улар.

12Ул сағында улдарыбыҙ йәшлегендә
Күкрәп үҫкән ағас һымаҡ булыр.
Ҡыҙҙарыбыҙ затлы һарайҙарҙың
Семәрле бағанаһылай булыр һомғол+.
13Һәр төрлө ашлыҡтан тулып ташыр келәтебеҙ;
Көтөүҙә һарыҡтарыбыҙ
Меңәрләп, унар меңләп түлләр.
14Үгеҙҙәребеҙ беҙҙең һимеҙ булыр,
Диуарҙарыбыҙҙа тишек-ярыҡ булмаҫ,
Кешеләребеҙ әсир китмәҫ,
Урамдарҙа ишетелмәҫ илаш!+

15Ниндәй ҡотло ошолай йәшәгән халыҡ!

Аллаһы Раббы булған халыҡ бәхетле!+

144

144^1Дауыттың маҡтау йыры.

(Алеф)

Эй Аллам, минең Батшам, Һине ҙурлармын,

Исемеңә мәңге маҡтау яуҙырырмын!

(Бейт)

2Һәр көн Һине мөбәрәк ҡыламын,

Исемеңде мәңгенән-мәңгегә данлайым.

(Гимел)

3Раббы бөйөк, икһеҙ-сикһеҙ маҡтауға Ул лайыҡ,

Уның бөйөклөгөнә һис етмәҫ аҡыл+.

(Далеҫ)

4Ҡылған ғәмәлдәрең быуындан-быуынға маҡталыр,

Ҡөҙрәтле эштәреңде һөйләп туя алмаҫтар.

(Һе)

5Балҡышың, даның, мөһабәтлегең,

Ҡылған хикмәттәрең хаҡында уйлайым.

(Уау)

6Тетрәткес ғәмәлдәреңдең ҡөҙрәте тураһында һөйләйҙәр,

Мин дә бөйөклөгөңдө иғлан итермен+.

(Зайн)

7Сикһеҙ игелегеңде иҫләрҙәр,

Ғәҙеллегеңде маҡтап йырларҙар.

(Хеҫ)

8Раббы рәхимле һәм мәрхәмәтле,

Сикһеҙ түҙемле һәм оло мөхәббәтле+.

(Теҫ)

9Раббы барыһына ла игелекле,

Үҙе бар ҡылғандарға рәхимле.

(Йод)

10Һин яратҡандар Һиңә шөкөр итәләр, Раббы,

Тоғро бәндәләрең маҡтау яуҙыралар.

(Каф)

11Батшалығыңдың шөһрәтен улар һөйләр,

Ҡөҙрәтең хаҡында бәйән итер;

(Ламед)

12Әйҙә һәр кем ҡөҙрәтле ғәмәлдәреңде,

Батшалығыңдың мөһабәт шөһрәтен тойһон.

(Мем)

13Батшалығың Һинең – мәңгелек батшалыҡ,

Хакимлығың – быуындан-быуынға дауам итә+.

(Самех)

14Йығылырға торғандарға таяныс Раббы,

Ул ҡолатылғандарҙы торғоҙа+.

(Ғайн)

15Һәр күҙ өмөт менән Һиңә баға, Раббы,

Һәр кемгә ризыҡ бирәһең ваҡытында+.

(Пе)

16Һин усыңды асаһың да,

Һәр йән эйәһенә теләгәнен ашатаһың+.

(Саде)

17Раббының бөтә юлдары ғәҙел,

Ҡылған ғәмәлдәре тоғро.

(Ҡоф)

18Яҡын Раббы Үҙен саҡырғандарға,

Саф күңелдән Үҙенә ялбарғандарға+.

(Реш)

19Үҙенән ҡурҡҡандарҙы моратына ирештерер,

Ялбарыуҙарын ишетеп, уларҙы ҡотҡарыр+.

(Син менән Шин)

20Раббы Үҙен яратҡандарҙың һәммәһен һаҡлар,

Бөтә яуыздарҙы ҡырып ташлар.

(Тау)

21Телем туҡтауһыҙ Раббыны маҡтар!

Барса йән эйәләре Уның изге исемен

Мәңгенән-мәңгегә данлар!

145

145^1Раббыны данлағыҙ!

Эй күңелем, маҡтау йырла Раббыға!+
2Ғүмерем буйы Раббыны маҡтармын,
Йәнем бар саҡта дан йырлармын Раббыға+.

3Өмөт бағламағыҙ түрә-башлыҡтарға,

Ҡотолоу бирә алмаған кеше затына+.

4Улар, йән биргәс, тупраҡҡа ҡайта,

Шул көндө үк ниәттәре юҡҡа сыға+.

5Ниндәй бәхетле Яҡуптың Аллаһынан ярҙам алған,

Үҙенең Аллаһы Раббыға өмөт бағлаған әҙәм!
6Ошо Алла күкте, ерҙе һәм диңгеҙҙе,
Уларҙағы бар нәмәләрҙе яратҡан,
Тоғролоғон мәңге һаҡлап ҡалған,
7Иҙелгәндәргә хаҡ хөкөм ҡылған,
Астарҙы икмәккә туйындырған.

Раббы тотҡондарҙы азат ҡылыр,+
8Һуҡырҙарҙың күҙен асыр,
Ергә бөгөлгәндәрҙе турайтыр,
Тәҡүәләрҙе Ул яратыр+.
9Раббы килмешәктәрҙе һаҡлар,
Етемдәрҙе, тол ҡатындарҙы ҡурсалар,
Яуыздарҙы юлдарында аҙаштырыр+.

10Эй Сион, Аллаң Раббы мәңгелек,

Быуындан-быуынға Ул хакимлыҡ итер.

Раббыны данлағыҙ!+

146

146^1Раббыны данлағыҙ!

Аллабыҙға мәҙхиәләр йырлау ниндәй күркәм,
Ҡайһылай татлы, килешле Уны маҡтау!+
2Раббы яңынан һала Йәрүсәлимде,
Таралған Исраил халҡын ҡабат йыя+.
3Ул китек күңелдәрҙе бөтәйтә,
Йәрәхәттәрҙе бәйләй+.
4Ул йондоҙҙарҙың иҫәбен белә,
Уларҙың һәр береһенә исем бирә+.
5Хакимыбыҙ бөйөк, ҡеүәте ҙур,
Аҡылының иге-сиге юҡ+.
6Раббы түбәнһетелгәндәрҙе күтәрә,
Яуыздарҙы ергә төшөрә.

7Раббыға шөкөрана итеп йырлағыҙ,
Аллабыҙға лира сиртеп көйләгеҙ+.
8Ул күкте болоттар менән ҡаплай,
Ерҙе ямғыр менән туйындыра,
Үлән үҫтерә тауҙарҙа+.
9Мал-тыуарға аҙыҡ бирә,
Ем һораған ҡарға балаларын ашата+.
10Ул аттың көсөнә ҡарамай,
Кешенең етеҙлегенә лә илтифаты юҡ+.
11Раббы Үҙенән ҡурҡҡандарҙы,
Тоғро мөхәббәтенә өмөт бағлағандарҙы ярата+.

147

147^1Эй Йәрүсәлим, Раббыны маҡта!

Аллаңа шөкөрана ҡыл, Сион!

2Сөнки ҡапҡаңдың арҡыры биген нығыта,

Эсеңдәге халҡыңа фатиха бирә+.

3Биләмәләреңә именлек килтерә,

Һине иң яҡшы бойҙайы менән туҡландыра+.

4Ер йөҙөнә әмерҙәрен юллай,

Уның һүҙе ташҡындай йәйелә.

5Аҡ йөн һымаҡ ҡар яуҙыра,

Бәҫ ҡундыра гүйә көл шикелле+.

6Борсаҡ түгер киҫәк-киҫәк,

Кем һуң сыҙар Уның һыуығына?

7Ул һүҙен әйтһә, бар нәмә ирей башлай,

Елдәрен ебәрһә, һыуҙар аға.

8Һүҙен – Яҡуп нәҫеленә;

Исраилға ҡағиҙә-хөкөмдәрен күндерҙе.

9Башҡа халыҡтарға улай эшләмәне,

Һис кемгә ҡарарын белдермәне.

Раббыны данлағыҙ!+

148

148^1Раббыны данлағыҙ!

Күктәрҙән маҡтау йырлағыҙ Раббыға,
Юғарынан Уны күмегеҙ данға!+
2Барса фәрештәләре, Уны маҡтағыҙ,
Данлағыҙ Уны, бөтә ғәскәре!+
3Ҡояш менән ай, Уны маҡтағыҙ!
Данлағыҙ Уны, балҡыу йондоҙҙар!
4Эй күктәрҙең асманы, Раббыны маҡта!
Күктәрҙән юғарылағы һыуҙар,
Дан йырлағыҙ Уға!+
5Раббы исеменә маҡтау йырлаһындар,
Сөнки Ул бойорҙо – улар барыһы бар булды+.
6Раббы уларҙы мәңгегә ныҡлап урынлаштырҙы,
Бының өсөн боҙолмаҫ ҡағиҙә ҡуйҙы+.

7Ер йөҙөнән Раббыға маҡтау йырлағыҙ,
Диңгеҙ йәнлектәре, тәрәнлектәр+.
8Уның ҡушҡанын үтәгән ут, боҙлауыҡ,
Ҡар һәм томан, дауыллы ел,+
9Тауҙар, ҡалҡыулыҡтар,
Емеш биреүсе ағастар, кедр,
10Хайуандар, мал-тыуар,
Һөйрәлеүселәр һәм ҡоштар,
11Ер йөҙөндәге батшалар, бар халыҡтар,
Башлыҡтар һәм бөтә хакимдар,
12Йәш егеттәр менән ҡыҙҙар,
Ҡарт-ҡоро һәм бала-саға
13Раббы исеменә маҡтау яуҙырһындар,
Сөнки бары Уның исеме юғары.
Уның шөһрәте ер һәм күктәрҙән өҫтә+.
14Ул халҡына бөйөк ҡеүәт бирҙе,
Уға тоғро бәндәләр барыһы,
Ғәзиз халҡы Исраил Уны данлаһын.

Раббыны данлағыҙ!

149

149^1Раббыны данлағыҙ!

Раббыға яңы йыр йырлағыҙ,
Тоғролары йыйынында Уны данлағыҙ!+
2Яратыусыһының хозурында һөйөнһөн Исраил,

Батшаһын күңел түрендә тотоп ҡыуанһын Сион халҡы!

3Әйҙә улар бейей-бейей исемен данлаһын Уның,

Дөңгөр ҡағып, арфа сиртеп, Уға мәҙхиә йырлаһын!

4Сөнки Раббы Үҙ халҡын хуш күрә,
Баҫалҡыларҙы еңеү менән данлай.
5Тоғролары дан-шөһрәт эсендә тантана итһен,
Ҡырын ятып, һөйөнөс йырҙары йырлаһын!+
6Ауыҙҙарында – Алланы маҡтау,
Ҡулдарында ике яҡлы үткер ҡылыс булһын:
7Шулай улар ҡәүемдәрҙән ҡон ҡайтарыр,
Халыҡтарҙы язаға тарттырыр,
8Батшаларына сынйыр һалыр,
Бейҙәренә тимер бығау кейҙерер,
9Уларға яҙылған хөкөмдө еренә еткерер.
Уның барса тоғролары өсөн намыҫ эше был.

Раббыны данлағыҙ!+

150

150^1Раббыны данлағыҙ!

Мөҡәддәс торлағында данлағыҙ Алланы!

Данлағыҙ Уны ҡәлғәһе – күк көмбәҙендә!+

2Мөһабәт ғәмәлдәре өсөн данлағыҙ!

Тиңһеҙ бөйөклөгөн данлағыҙ!

3Мөгөҙ борғолар ҡысҡыртып данлағыҙ Уны!

Лира, арфа ҡылдары сиртеп данлағыҙ!+

4Дөңгөр ҡағып, бейей-бейей данлағыҙ!

Ҡыллы уйын ҡоралдарында,

Һыбыҙғыла уйнап данлағыҙ!+

5Зыңғылдауыҡ тәрилкәләр һуғып данлағыҙ!

Яңғырауыҡ тәрилкәләр сыңлатып данлағыҙ!+

6Барса йән эйәләре, Раббыны данлағыҙ!

Раббыны данлағыҙ!

* 3:1 Ҡарағыҙ: «ІІ Батшалар» 15:1–18:33.

* 9:17 Һиггайон – мәғәнәһе билдәле булмаған музыкаль термин.

* 50:2 Ҡарағыҙ: «ІІ Батшалар» 11:1-27.

* 51:2 Ҡарағыҙ: «І Батшалар» 22:9.

* 53:2 Ҡарағыҙ: «І Батшалар» 23:19; 26:1.

* 56:1 Ҡарағыҙ: «І Батшалар» 22:1; 24:3.

* 58:1 Ҡарағыҙ: «І Батшалар» 19:11.

* 59:2 Ҡарағыҙ: «ІІ Батшалар» 8:3-14; 10:7; «І Йылъяҙма» 18:3, 12.

* 73:14 Ливъяҫан – бөгөнгө көндә беҙгә мәғлүм булмаған ғәләмәт ҙур һыу хайуаны.

* 75:3 Сәлим – йәғни Йәрүсәлим.

* 86:4 Раһав – бында Мысырҙың ҡушаматы.

* 88:11 Раһав – мифологияла хаос һәм яуыз көстәрҙе белдергән диңгеҙ аждаһаһы.

* 103:35 Раббыны данлағыҙ – боронғо йәһүд телендә: «Һалелуяһ».

* 118:1 Был мәҙхиә акростих ысулы менән яҙылған. Тәүге һигеҙ аят – алеф, икенсе һигеҙе бейт хәрефенә һ. б.: йәһүд алфавитының егерме ике хәрефенең һәр береһенә һигеҙәр аят.

* 138:15 Ер тәрәнлегендә… – бында әсә ҡарыны менән сағыштырыу рәүешендә бирелә (ҡарағыҙ: «Әйүп» 1:21; 10:9).

+ 1:1 Әйп 21:16, Хик 1:15, Хик 4:14, Хик 24:1, Зәб 25:4-5, Хик 3:34, Хик 21:24

+ 1:2 Йуш 1:8, Зәб 118:47-48, Зәб 118:97
+ 1:3 Йер 17:8, Зөл 47:12
+ 1:4 Әйп 21:18, Зәб 34:5
+ 1:6 Зәб 36:18
+ 2:1 Ғмл 4:25-26
+ 2:2 Зәб 17:51, Зәб 19:7, Зәб 88:20-21
+ 2:4 Зәб 10:4, Зәб 36:13, Зәб 58:9, Хик 1:26
+ 2:6 Зәб 109:2, Асл 14:1
+ 2:7 Ғмл 13:33, Ғвр 1:5, Ғвр 5:5, 2 Бат 7:14

+ 2:9 Асл 2:27, Асл 12:5, Асл 19:15, Ишғ 30:14, Йер 19:11

+ 2:11 Ғвр 12:28, Флп 4:4
+ 2:12 Зәб 33:8
+ 3:1 2 Бат 15:14-17
+ 3:2 2 Бат 15:12
+ 3:3 Зәб 70:11
+ 3:4 Баш 15:1, Зәб 26:6
+ 3:5 Зәб 2:6, Зәб 33:4
+ 3:6 Зәб 4:8
+ 3:7 Зәб 26:3
+ 3:8 Әйп 16:10, Әйп 29:17, Зәб 57:7
+ 3:9 Зәб 36:39, Ишғ 43:11, Юнс 2:10
+ 4:1 Хав 3:19
+ 4:2 Әйп 36:16
+ 4:4 Сығ 11:7
+ 4:6 Ҡнн 33:19, Зәб 50:21
+ 4:7 Иҫп 6:25, Зәб 30:17, Зәб 43:4, Зәб 66:2
+ 4:9 Зәб 3:6
+ 5:3 Зәб 83:4
+ 5:4 Зәб 87:10, Зәб 118:147
+ 5:6 Зәб 10:5
+ 5:7 Зәб 54:24
+ 5:8 3 Бат 8:29, Зәб 10:4
+ 5:10 Йер 5:16, Зәб 11:2, Рим 3:13
+ 5:13 Зәб 113:21-22, Зәб 102:4
+ 6:1 1 Йыл 15:20-21
+ 6:2 Зәб 37:2
+ 6:4 Зәб 89:13

+ 6:6 Зәб 29:10, Зәб 87:11, Зәб 113:25, Вәғ 9:10, Ишғ 38:18

+ 6:8 Зәб 30:10
+ 6:9 Әйп 21:16, Зәб 118:115, Маҫ 7:23
+ 6:11 Зәб 39:13
+ 7:2 Зәб 10:1, Зәб 63:11, Зәб 30:16
+ 7:3 Әйп 10:16
+ 7:5 Зәб 54:21, 1 Бат 24:8, 1 Бат 26:9
+ 7:8 Ишғ 33:10
+ 7:9 Зәб 25:1, Зәб 34:24, Зәб 42:1
+ 7:10 Әйп 23:10, Зәб 10:5
+ 7:11 Баш 15:1
+ 7:12 Нхм 1:5
+ 7:13 Ҡнн 32:41, Ҡнн 32:23
+ 7:14 Зәб 20:13, Зәб 63:8
+ 7:15 Әйп 15:35, Ишғ 59:4, Яҡ 1:15

+ 7:16 Эст 7:9, Хик 11:5, Хик 26:27, Хик 28:10, Вәғ 10:8, Днл 6:24

+ 7:18 Зәб 9:3

+ 8:1 Зәб 80:1, Зәб 83:1

+ 8:2 Зәб 148:13, Ишғ 12:4, Зәб 112:4, Маҫ 21:16

+ 8:5 Әйп 7:17, Зәб 143:3, Ғвр 2:6-8

+ 8:7 Баш 1:26, Баш 1:28, Зәб 109:1, 1 Кор 15:27, Эфс 1:22

+ 9:2 Зәб 25:7, Зәб 39:6, Зәб 95:3
+ 9:3 Зәб 7:18
+ 9:5 Зәб 139:13, Зәб 28:10
+ 9:6 Ҡнн 9:14, Ҡнн 29:20
+ 9:8 Зәб 101:13, Зәб 144:13, Һҡт 5:19

+ 9:9 1 Бат 2:10, Зәб 57:12, Зәб 66:5, Зәб 95:13, Зәб 97:9, Зәб 109:6, Ишғ 2:4, Ишғ 3:13, Йои 3:12

+ 9:10 2 Бат 22:3
+ 9:11 Зәб 90:14
+ 9:14 Зәб 106:18
+ 9:15 Ишғ 25:9
+ 9:16 Зәб 7:16, Әйп 18:8, Хик 29:5, Хик 29:6
+ 9:17 Сығ 7:5, Сығ 14:4
+ 9:18 Әйп 8:13
+ 9:22 Зәб 21:1
+ 9:25 Зәб 13:1, Зәб 52:1
+ 9:27 Зәб 29:7
+ 9:28 Рим 3:14, Әйп 20:12
+ 9:29 Зәб 16:11, Зәб 36:32, Хик 24:15
+ 9:30 Әйп 38:40, Зәб 58:4, Мих 7:2
+ 9:32 Ишғ 29:15, Зөл 8:12, Зөл 9:9
+ 9:35 Ҡнн 10:18, Һош 14:4
+ 9:36 Зәб 36:17
+ 9:37 Сығ 15:18, Зәб 28:10, Зәб 145:10
+ 9:39 Зәб 81:3
+ 10:1 Зәб 7:2
+ 10:2 Зәб 63:4
+ 10:3 Зәб 81:5

+ 10:4 Мих 1:2, Юнс 2:8, Хав 2:20, Зәб 2:4, Ишғ 66:1, Әйп 7:18, Әйп 23:10

+ 10:5 Баш 22:1
+ 10:6 Баш 19:24, Әйп 18:15, Зәб 74:9
+ 10:7 Зәб 32:5, Зәб 61:8, Зәб 98:4
+ 11:2 Ишғ 57:1, Мих 7:2
+ 11:3 Зәб 5:10, Зәб 40:6, Зәб 143:8
+ 11:7 Зәб 17:31, Зәб 118:140, Хик 30:5

+ 12:2 Зәб 88:47, Һҡт 5:20, Әйп 13:24, Хав 1:2

+ 12:4 Ғөз 9:8, Зәб 18:9
+ 12:5 Ҡнн 32:27
+ 12:6 Зәб 114:7
• 13:1 Зәб 52
+ 13:1 Зәб 9:25, Мих 7:2, Рим 3:10-12

+ 13:2 Баш 11:5, Ҡнн 26:15, Зәб 32:14, Зәб 101:19

+ 13:3 Әйп 15:16

+ 13:4 Хик 30:14, Йер 10:25, Зөл 34:3, Мих 3:3

+ 14:1 Зәб 23:3-4, Ишғ 33:14-16
+ 14:2 Зәб 105:3
+ 14:3 Лев 19:16
+ 14:4 Хак 11:35
+ 14:5 Лев 25:36, Зөл 18:8, Сығ 23:5
+ 15:2 Зәб 72:25

+ 15:4 Сығ 23:13, Йуш 23:7, Һош 2:17, Зәк 13:2

+ 15:5 Иҫп 18:20, Йер 10:16, Йер 51:19, Һҡт 3:24

+ 15:8 Зәб 108:31, Ғмл 2:25-28

+ 15:10 Әйп 33:28, Зәб 29:4, Зәб 48:16, Зәб 85:13, Ишғ 38:17, Ғмл 2:27

+ 15:11 Маҫ 7:14
+ 16:1 Зәб 85:1, Зәб 141:1
+ 16:3 Әйп 23:10, Зәб 65:10
+ 16:5 Әйп 23:11
+ 16:7 Зәб 30:22

+ 16:8 Ҡнн 32:10, Зәк 2:8, Рут 2:12, Зәб 35:8, Зәб 56:2, Зәб 62:8, Зәб 90:4

+ 16:10 Зәб 118:70
+ 16:12 Әйп 38:40, Зәб 9:29
+ 16:15 Әйп 19:26, Әйп 33:26
• 17:1 2 Бат 22
+ 17:2 Ҡнн 6:5, Зәб 114:1

+ 17:3 Зәб 18:15, Зәб 30:3-4, Зәб 70:3, Зәб 90:2, Зәб 143:2, Баш 15:1

+ 17:4 1 Йыл 16:25, Зәб 47:2, Зәб 95:4, Зәб 144:3

+ 17:5 Зәб 41:7, Зәб 92:4, Юнс 2:4
+ 17:6 Зәб 114:3
+ 17:7 Юнс 2:8
+ 17:8 Хак 5:5, Зәб 76:18, Зәб 96:4
+ 17:9 Зәб 20:9, Ишғ 30:33, Зөл 20:48
+ 17:10 Зәб 143:5, Ишғ 64:1, Нхм 1:3
+ 17:11 Зәб 103:3
+ 17:12 Сығ 20:21, Зәб 96:2
+ 17:13 Йуш 10:11, Ишғ 30:30

+ 17:14 1 Бат 2:10, Әйп 37:4-5, Зәб 67:34, Зәб 76:18-19

+ 17:15 Хав 3:11, Зәк 9:14, 1 Бат 7:10
+ 17:16 Сығ 15:8, Зәб 105:9
+ 17:17 Зәб 143:7
+ 17:18 Зәб 141:6
+ 17:20 Зәб 30:8, Зәб 117:5
+ 17:21 1 Бат 26:23, Әйп 22:30
+ 17:24 Баш 6:9, Әйп 1:1
+ 17:28 Зәб 100:5
+ 17:29 2 Бат 21:17, 4 Бат 8:20, Зәб 131:17

+ 17:31 Ҡнн 32:4, Маҫ 5:48, Зәб 11:7, Хик 30:5, Баш 15:1

+ 17:32 4 Бат 5:15, Ишғ 45:5, Днл 2:47
+ 17:34 Ҡнн 32:13, Ишғ 58:14, Хав 3:19
+ 17:35 Зәб 143:1
+ 17:38 Сығ 23:27
+ 17:41 Сығ 23:27
+ 17:42 Әйп 27:9, Хик 15:29
+ 17:43 Мих 7:10, Зәк 10:5
+ 17:44 Ишғ 55:5
+ 17:45 Ҡнн 33:29
+ 17:46 Мих 7:17
+ 17:48 Зәб 46:3
+ 17:50 Рим 15:9
+ 17:51 Зәб 143:10, 2 Бат 7:16
+ 18:2 Зәб 49:6, Зәб 88:6, Зәб 96:6
+ 18:5 Рим 10:18
+ 18:6 Йои 2:16, Вәғ 1:5
+ 18:8 Ҡнн 4:7, Зәб 22:3, Зәб 118:130
+ 18:9 Рим 7:12, Зәб 12:4
+ 18:10 Зәб 118:142, Зәб 118:151, Зәб 118:160
+ 18:11 Хик 3:14, Хик 8:10, Хик 24:13
+ 18:14 Иҫп 15:30, Рим 6:12, Рим 6:14
+ 18:15 Зәб 17:3
+ 19:2 Зәб 68:30, Хик 18:10
+ 19:3 Зәб 127:5, Зәб 133:3
+ 19:5 Зәб 20:3

+ 19:8 Зәб 32:17, Ишғ 31:1, Ишғ 36:9, 1 Бат 17:45, Хик 21:31

+ 20:2 Зәб 27:7
+ 20:3 Зәб 19:5
+ 20:5 4 Бат 20:6, Зәб 60:6, Зәб 90:16
+ 20:8 Зәб 15:8

+ 20:10 Зәб 17:9, Млх 4:1, Әйп 15:34, Әйп 20:26, Зәб 96:3, Ғвр 10:27

+ 20:11 Әйп 18:19

+ 20:13 Зәб 17:15

+ 21:2 Маҫ 27:46, Мрк 15:34, Зәб 9:22, Һҡт 3:8

+ 21:3 Зәб 87:2

+ 21:6 Хак 3:9

+ 21:7 Әйп 25:6, Ишғ 41:14, Ишғ 49:7, Ишғ 53:3

+ 21:8 Зәб 90:14, Маҫ 27:39-43, Мрк 15:29-32, Лк 23:35-37

+ 21:10 Зәб 71:6
+ 21:12 Зәб 106:12
+ 21:13 Зәб 117:10-12, Йер 50:27, Ғам 4:1
+ 21:15 Зәб 118:28
+ 21:17 Зәб 58:7
+ 21:18 Лк 23:35
+ 21:19 Ях 19:24
+ 21:21 Зәб 34:17, Флп 3:2
+ 21:22 2 Тим 4:17
+ 21:23 Ғвр 2:12
+ 21:24 Зәб 134:20
+ 21:26 Зәб 34:18, Лев 7:16
+ 21:28 Зәб 95:7, Сеф 2:11

+ 21:29 Днл 7:14, Днл 7:27, Ғов 1:21, Зәк 14:9, Лк 1:33, 1 Кор 15:24, Асл 11:15

+ 21:31 Зәб 101:19

+ 21:32 Зәб 77:6, Зәб 101:19

+ 22:1 Зәб 79:2, Вәғ 12:11, Ишғ 40:11, Зөл 34:11, Ях 10:11, Флп 4:19

+ 22:2 Зөл 34:14, Ях 10:9

+ 22:3 Зәб 18:8, Хик 4:11, Хик 8:20

+ 22:4 Зәб 137:7, Хик 10:9, Ишғ 43:2, Мих 7:14

+ 22:5 Зәб 91:11, Хик 27:9, Вәғ 9:8, Лк 7:46

+ 23:1 Сығ 9:29, Әйп 41:3, Зәб 49:12, Зәб 88:11

+ 23:2 1 Бат 2:8, Зәб 101:26, Зәб 103:5, Хик 8:29

+ 23:3 Зәб 14, Ишғ 33:14-16
+ 23:4 Зәб 50:12, Маҫ 5:8
+ 23:7 Зәб 117:19-20, Ишғ 26:2
+ 23:8 Сығ 15:3
+ 23:10 Млх 1:14
+ 24:1 Зәб 85:4, Зәб 142:8
+ 24:3 Ишғ 49:23
+ 24:4 Зәб 26:11, Зәб 85:11
+ 24:5 Зәб 25:3
+ 24:6 Зәб 102:17

+ 24:7 Әйп 13:26, Зәб 118:9, Йер 3:25, Зәб 50:3

+ 24:11 Йер 14:7, Зәб 78:9, Днл 9:19
+ 24:13 Зәб 36:22, Хик 2:21, Ишғ 60:21
+ 24:15 2 Йыл 20:12, Зәб 122:1-2, Зәб 140:8
+ 24:22 Зәб 43:27, Зәб 129:8
+ 25:1 Зәб 7:9

+ 25:2 1 Йыл 28:9, 1 Йыл 29:17, Зәб 138:23, Хик 17:3, Йер 17:10

+ 25:3 Зәб 24:5
+ 25:5 Зәб 1:1, Зәб 138:21
+ 25:6 Ҡнн 21:6, Зәб 72:13, Маҫ 27:24
+ 25:7 Зәб 9:2
+ 25:9 Зәб 27:3
+ 25:10 Сығ 23:8
+ 26:1 Ишғ 60:20, Мих 7:8
+ 26:3 Зәб 3:7, Зәб 22:4
+ 26:4 Зәб 22:6, Зәб 60:5, Зәб 64:5
+ 26:6 Зәб 3:4, Эфс 5:19
+ 26:8 Зәб 104:4
+ 26:10 Ишғ 49:15
+ 26:11 Зәб 24:4
+ 26:12 Зәб 40:3, Сығ 20:16, Хик 6:19
+ 26:13 Ишғ 53:8, Зөл 26:20, Зөл 32:23
+ 26:14 Йуш 1:6, Зәб 30:25, Ишғ 8:17

+ 27:1 Зәб 82:2, Зәб 108:1, Зәб 87:5, Зәб 142:7, Хик 1:12

+ 27:2 Зәб 133:2
+ 27:3 Хик 26:23, Йер 9:8, Зәб 25:9
+ 27:5 Ишғ 5:12
+ 27:7 Баш 15:1, Зәб 20:2
+ 27:9 Ишғ 40:11, Ишғ 46:3

+ 28:1 Баш 6:2, Әйп 1:6, Әйп 2:1, Зәб 88:7, 1 Йыл 16:28, Зәб 95:7

+ 28:3 Әйп 37:4, Зөл 1:24
+ 28:5 Хак 9:15, Зәб 103:16, Зөл 31:3
+ 28:6 Ҡнн 3:9, Зәб 113:4, Зәб 113:6
+ 28:8 Иҫп 13:27

+ 28:10 Баш 6:17, Сығ 15:18, Зәб 9:5, Зәб 9:37

+ 28:11 Зәб 67:36

+ 29:2 Зәб 34:19

+ 29:4 Әйп 33:28, Зәб 15:10, Зәб 48:16, Зәб 85:13, Ишғ 38:17

+ 29:6 Ишғ 57:16, Йер 3:5, Һҡт 3:31, Мих 7:18, Зәб 125:5

+ 29:7 Зәб 9:26
+ 29:10 Зәб 6:6, Ишғ 38:18
+ 29:12 Йер 31:13
• 30:1 Зәб 70:1-3
+ 30:2 Днл 9:16
+ 30:3 Зәб 17:3
+ 30:6 Лк 23:46
+ 30:7 Ҡнн 32:21
+ 30:9 Зәб 17:20
+ 30:10 Зәб 6:8

+ 30:12 Әйп 19:13, Зәб 30:12, Зәб 37:11, Зәб 68:9, Зәб 87:9

+ 30:13 Вәғ 9:5
+ 30:14 Йер 6:25, Йер 46:5
+ 30:16 Зәб 7:2
+ 30:17 Иҫп 6:25, Зәб 4:7
+ 30:22 Зәб 16:7
+ 30:24 Зәб 96:10
+ 30:25 Йуш 1:6, Зәб 26:14
+ 31:2 Ях 1:47, Рим 4:7-8
+ 31:5 Зәб 37:19, Зәб 50:5, 1 Ях 1:9
+ 31:7 Зәб 118:114
+ 31:9 Хик 26:3, Яҡ 3:3
+ 31:11 Зәб 67:4
+ 32:2 Зәб 70:22

+ 32:3 Зәб 39:4, Зәб 95:1, Зәб 97:1, Зәб 143:9, Зәб 149:1, Ишғ 42:10, Асл 5:9

+ 32:5 Зәб 32:5, Зәб 61:8, Зәб 118:64

+ 32:6 Баш 1:6-7, Зәб 148:5, Ях 1:3, Ғвр 11:3

+ 32:7 Баш 1:9, Әйп 38:8-11, Зәб 103:9, Йер 5:22

+ 32:9 Баш 1:3
+ 32:10 Ишғ 19:3
+ 32:11 Хик 19:21, Ишғ 46:10
+ 32:12 Ҡнн 7:6, Зәб 143:15
+ 32:13 Әйп 7:18, Әйп 23:10, Зәб 10:4
+ 32:14 Ҡнн 26:15, Ишғ 63:15
+ 32:16 Ғам 2:14
+ 32:17 Зәб 19:8, Хик 21:31
+ 32:18 Зәб 146:11
+ 32:19 3 Бат 17:6, Әйп 5:20
+ 32:20 Баш 15:1, Ҡнн 33:29
+ 33:1 1 Бат 21:12-13
+ 33:3 1 Бат 2:1
+ 33:5 Зәб 3:5
+ 33:7 Зәб 17:1
+ 33:8 Әйп 33:23, Днл 6:22
+ 33:9 1 Птр 2:3, Зәб 2:12
+ 33:10 Зәб 36:25, Хик 10:3
+ 33:11 Әйп 4:10-11
+ 33:13 1 Птр 3:10-12
+ 33:14 Хик 13:3
+ 33:15 Зәб 36:27, Ишғ 1:16-17, 3 Ях 1:11
+ 33:16 Әйп 36:7, Хик 15:29
+ 33:17 Әйп 18:17, Хик 10:7
+ 33:19 Зәб 50:19
+ 33:20 Әйп 5:19, 2 Тим 3:11
+ 33:21 Ях 19:36
+ 34:1 Ишғ 49:25

+ 34:4 Зәб 39:15, Йер 17:18, Зәб 68:23-26, Зәб 108:6-15

+ 34:5 Әйп 21:18, Зәб 1:4
+ 34:6 Зәб 72:18, Йер 23:12
+ 34:7 Зәб 56:7, Зәб 118:85, Йер 18:20
+ 34:8 Ишғ 47:11
+ 34:9 Лк 1:47

+ 34:10 Сығ 15:11, Зәб 70:19, Зәб 85:8, Зәб 88:7-9, Зәб 112:5, Әйп 5:15

+ 34:12 Зәб 37:20, Зәб 108:5, Хик 17:13, Йер 18:20

+ 34:13 Иҫп 29:7
+ 34:16 Әйп 16:9, Зәб 36:12
+ 34:17 Хав 1:13, Зәб 21:21
+ 34:18 Зәб 21:26
+ 34:19 Зәб 68:5, Ях 15:25, Зәб 29:2
+ 34:21 Һҡт 2:16
+ 34:22 Зәб 9:22, Зәб 37:22
+ 34:23 Зәб 43:24, Зәб 77:65
+ 34:24 Зәб 7:9
+ 34:25 Зәб 39:16, Зәб 69:4, Һҡт 2:16
+ 34:28 Зәб 70:8
+ 35:2 Рим 3:18
+ 35:5 Хик 4:16, Мих 2:1

+ 35:6 Зәб 56:11, Зәб 70:19, Зәб 107:5, Һҡт 3:23

+ 35:7 Рим 11:33, Зәб 103:14, Зәб 144:16

+ 35:8 Зәб 62:4, Зәб 16:8

+ 35:10 Хик 10:11, Хик 13:14, Йер 2:13, Ях 4:10, Ях 1:9, 1 Птр 2:9, Асл 22:5

+ 35:11 Йер 22:16, Глт 4:9
+ 35:13 Зәб 1:5
+ 36:1 Хик 3:31, Хик 23:17, Хик 24:19
+ 36:2 Әйп 14:2, Зәб 89:6
+ 36:4 Әйп 22:26, Ишғ 58:14
+ 36:5 Хик 3:5, Хик 16:3
+ 36:6 Хак 5:31, Ишғ 58:8
+ 36:9 Зәб 24:13
+ 36:10 Әйп 7:10, Әйп 24:24
+ 36:11 Хик 2:21, Маҫ 5:5
+ 36:12 Әйп 16:9, Зәб 34:16
+ 36:13 Зәб 2:4
+ 36:15 1 Бат 2:4
+ 36:16 Хик 16:8
+ 36:17 Зәб 9:36
+ 36:18 Зәб 1:6
+ 36:19 3 Бат 17:6, Әйп 5:20, Зәб 32:19
+ 36:20 Зәб 67:3, Зәб 101:4, Һош 13:3
+ 36:23 Ишғ 26:7
+ 36:24 Хик 24:16, Мих 7:8
+ 36:25 Әйп 4:7, Зәб 33:10-11, Хик 10:3
+ 36:26 Ҡнн 15:8, Зәб 111:5
+ 36:27 Зәб 33:15
+ 36:28 Зәб 96:10, Ишғ 14:20
+ 36:30 Хик 10:31, Хик 15:28

+ 36:31 Ҡнн 6:6, Зәб 39:9, Зәб 118:11, Ишғ 51:7, Йер 31:33

+ 36:32 Зәб 9:29
+ 36:34 Зәб 90:8, Зәб 91:12, Хик 29:16
+ 36:38 Зәб 72:17
+ 36:39 Зәб 3:9, Ишғ 43:11, Юнс 2:10
+ 36:40 Зәб 10:1
+ 37:1 Зәб 69:1
+ 37:2 Зәб 6:2
+ 37:3 Ҡнн 32:23, Әйп 6:4, Һҡт 3:13
+ 37:4 Ишғ 1:6
+ 37:5 Ғөз 9:6
+ 37:12 Әйп 19:13-14, Зәб 87:18
+ 37:14 Ишғ 53:7
+ 37:16 Зәб 38:8
+ 37:19 Зәб 31:5
+ 37:21 Зәб 34:12, Хик 17:13, Йер 18:20
+ 37:22 Зәб 9:22, Зәб 34:22

+ 38:1 1 Йыл 16:41, 1 Йыл 25:1, Зәб 61:1, Зәб 76:1

+ 38:2 Әйп 2:10
+ 38:4 Әйп 32:20, Йер 6:11, Йер 20:9
+ 38:5 Зәб 89:12

+ 38:6 Зәб 88:48, Зәб 90:5, Әйп 7:16, Зәб 61:10, Зәб 93:10-11, Зәб 143:4, Вәғ 1:2

+ 38:7 Әйп 27:16-17, Зәб 48:11, Вәғ 2:18
+ 38:8 Зәб 37:16
+ 38:11 Әйп 13:21

+ 38:13 4 Бат 20:5, Зәб 55:9, 1 Йыл 29:15, Зәб 118:19, Зәб 118:54

+ 38:14 Әйп 7:19, Әйп 10:21-22
+ 39:3 Зәб 68:3, Йер 38:6
+ 39:4 Зәб 32:3, Зәб 51:8
+ 39:6 Зәб 9:2, Зәб 70:16

+ 39:7 Зәб 50:18, 1 Бат 15:22, Ишғ 50:4, Ғвр 10:5-7

+ 39:9 Зәб 36:31, Зәб 118:11
+ 39:13 Зәб 68:4
+ 39:15 Зәб 34:4, Йер 17:18, Зәб 6:11
+ 39:16 Зәб 34:25
+ 39:18 Зәб 85:1, Зәб 108:22
+ 40:2 Хик 14:21, Хик 29:7, Зәб 36:18
+ 40:3 Зәб 26:12
+ 40:4 Ишғ 38:1-8
+ 40:7 Зәб 11:3
+ 40:10 Ях 13:18

+ 40:14 1 Йыл 16:36, Зәб 71:18, Зәб 88:53, Зәб 105:48

+ 41:1 2 Йыл 20:19

+ 41:2 Зәб 62:1, Зәб 83:2

+ 41:4 Зәб 78:10, Зәб 113:10, Йои 2:17, Мих 7:10, Зәб 79:6, Зәб 101:10, Һҡт 2:18

+ 41:5 Зөл 46:10
+ 41:6 Зәб 42:5
+ 41:7 Ҡнн 3:9, Зәб 17:5, Зәб 87:8, Юнс 2:4
+ 41:9 Зәб 62:7, Ғмл 16:25
+ 41:10 Зәб 17:3, Зәб 42:2
+ 42:1 Зәб 7:9
+ 42:2 Зәб 43:10, Зәб 41:10
+ 42:3 Зәб 2:6
+ 42:5 Зәб 41:6
+ 43:2 Иҫп 23:23, Ҡнн 32:7, Зәб 77:3
+ 43:3 Ҡнн 7:1
+ 43:4 Йуш 24:12, Иҫп 6:25, Зәб 4:7
+ 43:5 Зәб 73:12
+ 43:7 1 Бат 17:47, Зәб 32:16-17
+ 43:10 Зәб 42:2, Зәб 88:39
+ 43:11 Лев 26:17, Ҡнн 28:25, Йуш 7:4
+ 43:12 Лев 26:33
+ 43:14 Зәб 78:4, Днл 9:16, Мих 6:16
+ 43:15 Ҡнн 28:37
+ 43:20 Әйп 30:29

+ 43:22 1 Йыл 28:9, 2 Йыл 6:30, Хик 15:11, Ғмл 1:24

+ 43:23 Рим 8:36
+ 43:24 Зәб 34:23, Зәб 77:65
+ 43:27 Зәб 24:20
+ 44:1 Зәб 68:1
+ 44:4 Сығ 32:27, Йыр 3:8
+ 44:7 Ғвр 1:8-9
+ 44:9 Хик 7:17

+ 44:10 Баш 10:29, 3 Бат 9:28, 1 Йыл 29:4, Әйп 22:24

+ 44:15 Йыр 1:3
+ 45:1 1 Йыл 15:20-21
+ 45:2 Зәб 7:2, Ҡнн 4:7, Нхм 1:7
+ 45:4 Зәб 92:3
+ 45:5 Зәб 64:10
+ 45:6 Ишғ 12:6
+ 45:7 Зәб 2:1, Ғам 1:2, Ғам 9:5
+ 45:9 Зәб 65:5

+ 45:10 Ишғ 2:4, Мих 4:3, 1 Бат 2:4, Зәб 75:4, Зөл 39:3

+ 46:2 Зәб 94:1

+ 46:3 Ҡнн 7:21, Зәб 65:3, Зәб 75:12, Млх 1:14

+ 46:4 2 Бат 22:48

+ 46:8 Днл 7:14, Днл 7:27, Ғов 1:21, Зәк 14:9, Лк 1:33, 1 Кор 15:24, Асл 11:15

+ 46:10 Зәб 88:19
+ 47:2 1 Йыл 16:25, Зәб 17:4
+ 47:3 Һҡт 2:15
+ 47:5 Баш 14:1, 2 Бат 10:6
+ 47:7 Ишғ 13:8
+ 47:8 3 Бат 22:48, Зөл 27:26
+ 47:10 Зәб 25:3
+ 47:11 Зәб 112:3
+ 47:12 Зәб 96:8
+ 48:2 Мих 1:2, Ишғ 34:1
+ 48:5 Зәб 77:2
+ 48:7 Хик 11:28

+ 48:8 Әйп 33:24, Әйп 36:18, Маҫ 16:26, Мрк 8:37

+ 48:10 Зәб 88:49

+ 48:11 Вәғ 2:14-16, Вәғ 3:19, Вәғ 9:2, Зәб 38:7, Вәғ 2:18

+ 48:13 Вәғ 3:18
+ 48:16 Зәб 15:10, Зәб 29:4
+ 48:18 Әйп 27:19, 1 Тим 6:7
+ 48:20 Әйп 33:30
+ 48:21 Вәғ 3:19

+ 49:1 1 Йыл 6:39, 1 Йыл 15:17, 1 Йыл 25:1, 2 Йыл 5:12, Ҡнн 10:17, Зәб 112:3

+ 49:2 Ҡнн 33:2, Зәб 79:2, Зәб 93:1

+ 49:3 Сығ 19:16, Лев 10:2, Иҫп 16:35, 3 Бат 19:11-12

+ 49:4 Ҡнн 4:26, Ҡнн 32:1, Ишғ 1:2
+ 49:6 Зәб 18:2, Зәб 96:6, Зәб 57:12
+ 49:7 Зәб 80:9
+ 49:8 1 Бат 15:22, Зәб 39:7
+ 49:10 Ишғ 40:16

+ 49:12 Сығ 9:29, Әйп 41:3, Зәб 23:1, Ғмл 17:25

+ 49:14 Зәб 106:22, Ғвр 13:15, Иҫп 30:3, Вәғ 5:3, Юнс 2:10

+ 49:15 Зәб 80:8
+ 49:19 Зәб 51:4
+ 49:21 Вәғ 8:11, Ишғ 57:11
+ 49:22 Зәб 9:18
+ 50:2 2 Бат 12:1
+ 50:3 Зәб 24:7, Ишғ 43:25
+ 50:4 Лев 16:30, 1 Ях 1:7, 1 Ях 1:9
+ 50:5 Зәб 31:5, Рим 7:18
+ 50:6 2 Бат 12:13, Рим 3:4
+ 50:7 Әйп 14:4, Әйп 15:14, Зәб 57:4
+ 50:9 Ишғ 1:18
+ 50:12 Маҫ 5:12, Һҡт 5:21
+ 50:16 2 Бат 11:17, 2 Бат 12:9
+ 50:18 Зәб 39:7
+ 50:19 Зәб 33:19
+ 50:20 Зәб 68:36, Зәб 146:2
+ 50:21 Зәб 4:6
+ 51:2 1 Бат 22:9
+ 51:4 Зәб 49:19
+ 51:7 Зәб 26:13
+ 51:8 Зәб 39:3, Әйп 22:19
+ 51:9 Зәб 48:7
+ 51:10 Йер 11:16
• 52:1 Зәб 13
+ 52:2 Зәб 9:25, Мих 7:2, Рим 3:10-12

+ 52:3 Баш 11:5, Ҡнн 26:15, Зәб 32:14, Зәб 101:19

+ 52:4 Әйп 15:16

+ 52:5 Хик 30:14, Йер 10:25, Зөл 34:3, Мих 3:3

+ 52:6 Лев 26:17, Хик 28:1
+ 53:1 1 Бат 23:19, 1 Бат 26:1
+ 53:5 Зәб 85:14
+ 53:7 Зәб 142:12

+ 53:9 Зәб 58:10, Зәб 91:12, Зәб 111:8, Зәб 117:7

+ 54:3 Зәб 63:1
+ 54:8 Йер 9:2
+ 54:10 Йер 6:7, Зөл 7:23
+ 54:15 Зәб 41:5
+ 54:16 Иҫп 16:30-33, Зәб 123:3, Хик 1:12

+ 54:20 Ҡнн 33:27, Зәб 89:3, Зәб 92:2, Хав 1:12

+ 54:21 Зәб 7:5
+ 54:22 Хик 5:3
+ 54:23 Зәб 36:5, Ишғ 46:4, Маҫ 11:28-30
+ 54:24 Асл 20:3, Зәб 5:7, Хик 10:27
+ 55:1 1 Бат 21:13

+ 55:5 Зәб 117:6, Ишғ 51:7, Ишғ 51:12, Маҫ 10:28

+ 55:7 Зәб 70:10

+ 55:9 Зәб 38:13, Сығ 32:32, Зәб 68:29, Зәб 138:16, Млх 3:16

+ 55:13 Лев 5:4, Иҫп 30:3, Ҡнн 23:21, Зәб 49:14, Зәб 115:8

+ 55:14 Зәб 114:8, Әйп 33:30

• 56:1 Зәб 107:2-6

+ 56:1 Зәб 57:1, Зәб 58:1, Зәб 74:1, 1 Бат 22:1, 1 Бат 24:3, Зәб 141:1

+ 56:2 Рут 2:12, Зәб 16:8

+ 56:4 Зәб 143:5-7

+ 56:5 Зәб 57:7, Днл 6:16, Хик 12:18, Хик 30:14

+ 56:7 Зәб 7:16
+ 56:8 Зәб 111:7-8
+ 56:9 Хак 5:12, 1 Йыл 15:16
+ 56:11 Зәб 35:5
+ 57:1 Зәб 56:1, Зәб 58:1, Зәб 74:1
+ 57:4 Зәб 50:7
+ 57:5 Ҡнн 32:33, Зәб 139:4, Йер 8:17
+ 57:7 Әйп 29:17, Зәб 3:8, Зәб 56:5
+ 57:9 Әйп 3:16, Вәғ 6:3
+ 57:11 Әйп 22:19, Зәб 67:24
+ 57:12 Зәб 9:9

+ 58:1 Зәб 56:1, Зәб 57:1, Зәб 74:1, 1 Бат 19:11

+ 58:2 Зәб 19:1
+ 58:4 Зәб 9:30, 1 Бат 24:12
+ 58:7 Зәб 21:17
+ 58:9 Зәб 2:4, Зәб 36:13
+ 58:10 Зәб 9:10
+ 58:11 Зәб 20:4, Зәб 53:9
+ 58:12 Баш 15:1
+ 58:13 Хик 12:13
+ 58:15 Зәб 21:17
+ 58:17 Зәб 17:3
• 59:1 Зәб 107:7-14
+ 59:1 Зәб 79:1
+ 59:2 2 Бат 8:3, 2 Бат 8:13
+ 59:3 Зәб 79:3
+ 59:5 Ишғ 51:17
+ 59:8 Баш 12:6, Баш 33:18, Баш 33:17
+ 59:13 Зәб 145:3, Йер 17:5
+ 60:4 Хик 18:10
+ 60:5 Зәб 14:1, Рут 2:12, Зәб 16:8
+ 60:7 4 Бат 20:6, Зәб 20:5
+ 60:9 Иҫп 30:3, Вәғ 5:3, Юнс 2:10

+ 61:1 1 Йыл 16:41, 1 Йыл 25:1, Зәб 38:1, Зәб 76:1

+ 61:3 Зәб 17:3, Зәб 29:7

+ 61:5 Хик 26:23, Йер 9:8

+ 61:10 Әйп 7:16, Зәб 38:6, Зәб 143:4, Вәғ 1:2, Әйп 31:6, Ишғ 40:17, Днл 4:32, Днл 5:27

+ 61:11 Әйп 31:25, Лк 12:15

+ 61:12 Асл 19:1

+ 61:13 Сығ 34:6, Зәб 85:5, Әйп 34:11, Хик 24:12

+ 62:1 1 Бат 23:14, 2 Бат 16:14, 2 Бат 17:2, 2 Бат 17:29

+ 62:2 Ишғ 26:9, Зәб 41:2, Зәб 142:6
+ 62:4 Зәб 35:8
+ 62:5 Зәб 103:33
+ 62:7 Зәб 41:9, Зәб 149:5, Ғмл 16:25
+ 62:8 Рут 2:12, Зәб 16:8
+ 62:10 Иҫп 16:32-33
+ 62:12 Ҡнн 6:13, Әйп 5:16, Зәб 106:42
+ 63:2 Зәб 54:3-4
+ 63:3 Йер 18:18

+ 63:4 Зәб 10:2, Зәб 56:4, Хик 12:18, Хик 30:14

+ 63:5 Хик 1:11, Йер 5:26
+ 63:6 Әйп 22:13, Зәб 72:11
+ 63:8 Зәб 7:13-14, Зәб 17:15
+ 63:9 Хик 12:13, Хик 18:7, Вәғ 10:12
+ 63:11 Зәб 7:2, Зәб 10:1
+ 64:2 Иҫп 30:3, Вәғ 5:3, Юнс 2:10
+ 64:3 Зәб 85:9
+ 64:4 Ишғ 6:7
+ 64:5 Зәб 23:4, Зәб 26:4
+ 64:6 Зәб 21:28

+ 64:8 Зәб 88:10, Зәб 106:29, Юнс 1:15, Маҫ 8:26, Ишғ 17:12-13

+ 64:10 Лев 26:4, Әйп 5:10, Зәб 45:5
+ 64:13 Ишғ 30:23, Йои 2:22
+ 65:1 Зәб 97:4, Зәб 99:1
+ 65:3 Зәб 46:3, Ҡнн 33:29
+ 65:4 Зәб 85:9
+ 65:5 Зәб 45:9
+ 65:6 Сығ 14:21-22, Йуш 3:14-17

+ 65:10 Әйп 23:10, Ишғ 1:25, Ишғ 48:10, Зәк 13:9, Млх 3:3, 1 Птр 1:7

+ 65:11 Зөл 17:20, Һош 7:12
+ 65:12 Ишғ 43:2
+ 65:13 Иҫп 30:3, Вәғ 5:3, Юнс 2:10
+ 65:16 Мрк 5:19
+ 65:18 Хик 15:8, Хик 28:9, Ишғ 59:2
+ 66:2 Иҫп 6:25, Зәб 4:6
+ 66:3 Тит 2:11
+ 66:5 Зәб 9:9
+ 66:7 Лев 26:4, Зәб 84:13
+ 67:2 Иҫп 10:35, Ишғ 33:10, Иҫп 10:35
+ 67:3 Зәб 36:20, Һош 13:3, Зәб 96:5, Мих 1:4
+ 67:4 Зәб 31:11
+ 67:5 Ишғ 40:3
+ 67:6 Һош 14:4, Ҡнн 10:18
+ 67:7 1 Бат 2:5, Зәб 112:9, Ишғ 61:1
+ 67:8 Сығ 13:21
+ 67:9 Сығ 19:18, Хак 5:4
+ 67:13 Зәб 109:5
+ 67:15 Хак 9:48
+ 67:17 Сығ 19:18, Зәб 131:13-14
+ 67:18 4 Бат 6:17, Ишғ 66:15, Хав 3:8
+ 67:19 Эфс 4:8
+ 67:20 Зәб 54:23, Ишғ 46:4, Маҫ 11:28
+ 67:22 Зәб 109:6
+ 67:23 Ғам 9:3
+ 67:24 Зәб 57:11
+ 67:28 1 Бат 9:21
+ 67:29 Зәб 75:12
+ 67:31 Зәб 21:13
+ 67:32 Ишғ 11:11, Ишғ 45:14
+ 67:33 Зәб 101:22-23

+ 67:34 Зәб 17:11, Зәб 103:3, 2 Бат 22:14, Әйп 37:4, Зәб 17:14, Зәб 28:3

+ 67:36 Зәб 28:11
+ 68:1 Зәб 44:1
+ 68:2 Һҡт 3:54, Юнс 2:4, Юнс 2:6

+ 68:3 Әйп 22:11, Зәб 17:5, Зәб 39:3, Зәб 41:7

+ 68:4 Зәб 118:82, Ишғ 38:14
+ 68:5 Зәб 34:19, Ях 15:25, Зәб 39:13
+ 68:8 Йер 15:15
+ 68:9 Әйп 19:13-14
+ 68:10 Ях 2:17, Рим 15:3
+ 68:15 Йер 38:6, Зәб 143:7
+ 68:17 Зәб 62:4, Зәб 108:21
+ 68:22 Маҫ 27:34, Ях 19:28-29
+ 68:23 Зәб 34:4-8, Зәб 108:6-15
+ 68:24 Рим 11:9-10
+ 68:26 Ғмл 1:20
+ 68:28 Нөх 4:5

+ 68:29 Сығ 32:32, Зәб 55:9, Млх 3:16, Асл 3:5

+ 68:30 Зәб 19:2
+ 68:32 Зәб 49:13
+ 68:35 Зәб 95:11
+ 68:36 Зәб 68:36, Зәб 146:2
+ 68:37 Зәб 101:29
• 69:1 Зәб 39:13-17
+ 69:1 Зәб 37:1
+ 69:3 Зәб 34:4, Йер 17:18, Зәб 6:11
+ 69:4 Зәб 34:25
+ 69:6 Зәб 85:1, Зәб 108:22
• 70:1 Зәб 30:1-4
+ 70:2 Днл 9:16
+ 70:3 Зәб 17:3
+ 70:4 Зәб 139:2, Зәб 139:5
+ 70:5 Йер 14:8, Йер 17:7
+ 70:6 Зәб 21:10-11
+ 70:8 Зәб 34:28
+ 70:10 Зәб 55:7
+ 70:11 Зәб 3:3
+ 70:13 Зәб 34:4, Зәб 39:15, Йер 17:18
+ 70:15 Зәб 39:6

+ 70:19 Зәб 35:6, Һҡт 3:23, Сығ 15:11, Зәб 34:10

+ 70:20 Һош 6:2
+ 70:22 Зәб 32:2
+ 71:1 Зәб 126:1, Ишғ 16:5, Ишғ 32:1
+ 71:2 Ишғ 9:7, Ишғ 11:4, Ишғ 32:1
+ 71:4 Хик 29:14
+ 71:5 Зәб 88:37-38
+ 71:6 Ҡнн 32:2
+ 71:7 Зәб 91:13

+ 71:8 Сығ 23:31, 3 Бат 4:21, Зәб 88:26, Мих 5:4, Зәк 9:10

+ 71:9 Ишғ 49:23, Мих 7:17

+ 71:10 Баш 10:4, Юнс 1:3, 3 Бат 10:1, Ишғ 43:3, Ишғ 45:14

+ 71:11 Ишғ 49:23
+ 71:12 Хик 31:8
+ 71:14 Зәб 115:6
+ 71:15 3 Бат 10:10
+ 71:16 Әйп 5:25
+ 71:17 Зәб 103:31, Баш 12:3
+ 71:18 Зәб 135:4

+ 71:19 Иҫп 14:21, Ишғ 6:3, Ишғ 11:9, Хав 2:14, Зәб 40:14

+ 72:1 Зәб 31:2, Ях 1:47
+ 72:3 Әйп 21:7, Зәб 36:1, Хик 3:31
+ 72:11 Әйп 22:13
+ 72:13 Ҡнн 21:6, Әйп 34:9, Зәб 25:6
+ 72:17 Зәб 36:38
+ 72:18 Зәб 34:6, Йер 23:12
+ 72:22 Әйп 18:3, Вәғ 3:18
+ 72:25 Зәб 15:2
+ 72:26 Зәб 15:5, Һҡт 3:24
+ 72:28 Яҡ 4:8, Зәб 117:17

+ 73:1 Зәб 78:13, Зәб 94:7, Зәб 99:3, Зөл 34:31, Зәк 9:16

+ 73:2 Сығ 3:1-2, Сығ 19:18
+ 73:4 Һҡт 2:7
+ 73:6 3 Бат 6:18, 4 Бат 25:13-17
+ 73:8 Зәб 82:5
+ 73:9 1 Бат 3:1, Хик 29:18, Ғам 8:11
+ 73:11 Һҡт 2:3
+ 73:12 Зәб 43:5

+ 73:13 Әйп 3:8, Әйп 40:20, Әйп 41:1, Зәб 103:26, Ишғ 27:1

+ 73:15 Сығ 17:5-6, Иҫп 20:11, Йуш 3:13
+ 73:16 Зәб 103:19, Йер 33:25
+ 73:17 Баш 8:22
+ 73:19 Йыр 2:14
+ 73:20 Лев 26:44, Зәб 105:45
+ 73:23 Зәб 64:7
+ 74:1 Зәб 56:1, Зәб 57:1, Зәб 58:1
+ 74:3 Днл 8:19, Хав 2:3
+ 74:4 Ишғ 24:19-20, Әйп 9:7
+ 74:8 1 Бат 2:7

+ 74:9 Ишғ 51:17, Йер 25:15, Зөл 23:32-34, Ғов 1:16, Зәк 12:2, Асл 14:10

+ 74:11 Зәб 100:8
+ 75:3 Зәб 47:3-4
+ 75:4 1 Бат 2:4, Зәб 45:10, Зөл 39:3
+ 75:6 Йер 51:39
+ 75:7 Сығ 15:1, Сығ 15:21
+ 75:8 Йои 2:11, Нхм 1:6, Асл 6:17

+ 75:12 Иҫп 30:3, Вәғ 5:3, Юнс 2:10, Зәб 46:2-3, Зәб 67:29, Млх 1:14

+ 76:1 1 Йыл 16:41, 1 Йыл 25:1, Зәб 38:1, Зәб 61:1

+ 76:3 Зәб 85:7
+ 76:6 Ҡнн 32:7, Зәб 142:5
+ 76:12 Зәб 104:5-6
+ 76:14 Сығ 15:11
+ 76:17 Зәб 113:3, Хав 3:10
+ 76:18 Зәб 17:14, Зәб 143:6
+ 76:19 Зәб 96:4
+ 76:20 Хав 3:15

+ 76:21 Сығ 12:50-51, Вәғ 12:12, Ишғ 63:11, Һош 12:13

+ 77:2 Зәб 48:5, Маҫ 13:35

+ 77:3 Иҫп 23:23, Ҡнн 32:7, Зәб 43:2

+ 77:4 Әйп 15:18, Ҡнн 4:9, Ҡнн 6:7, Ҡнн 11:19, Ҡнн 32:46

+ 77:5 Ҡнн 31:12-13

+ 77:6 Зәб 101:19

+ 77:8 Сығ 32:9, Йер 5:23, 4 Бат 17:14, Зәк 1:4

+ 77:11 Ҡнн 8:14, Зәб 105:13, Һош 13:6
+ 77:12 Иҫп 13:23, Сығ 7, Мих 7:15
+ 77:13 Сығ 14:21-22, Сығ 15:8
+ 77:14 Сығ 13:21-22
+ 77:15 Сығ 17:6, Иҫп 20:11
+ 77:18 Сығ 17:7, Иҫп 20:13, Иҫп 11:4-6
+ 77:21 Иҫп 11:1
+ 77:23 Баш 7:11
+ 77:24 Сығ 16:4, Сығ 16:14-31
+ 77:27 Сығ 16:13, Иҫп 11:31
+ 77:29 Иҫп 11:20
+ 77:31 Иҫп 11:33-34
+ 77:32 Иҫп 14:11
+ 77:33 Зәб 38:6
+ 77:35 Ҡнн 32:4
+ 77:36 Ишғ 29:13, Һош 7:13-14
+ 77:37 Зөл 20:16
+ 77:38 Сығ 34:6, Иҫп 14:20
+ 77:39 Баш 6:3
+ 77:40 Ишғ 63:10
+ 77:43 Сығ 7:3, Зәб 104:27-36
+ 77:44 Сығ 7:17-24
+ 77:45 Сығ 8:2-14, Сығ 8:21-24
+ 77:46 Сығ 10:12-15
+ 77:47 Сығ 9:23-25
+ 77:48 Сығ 9:19-21
+ 77:49 Сығ 12:13, Сығ 12:23
+ 77:51 Сығ 12:29, Зәб 134:8
+ 77:52 Зәб 76:21
+ 77:53 Сығ 14:27-28, Сығ 15:10
+ 77:54 Сығ 15:17
+ 77:55 Йуш 23:4, Зәб 134:12
+ 77:56 Хак 2:11-12
+ 77:57 Һош 7:16
+ 77:58 Ҡнн 31:29, Ҡнн 32:16
+ 77:60 Йуш 18:1, Хак 18:30
+ 77:62 1 Бат 4:10
+ 77:64 1 Бат 4:11, Әйп 27:15
+ 77:65 Зәб 34:23, Зәб 43:24, Ишғ 42:13

+ 77:68 Баш 49:8, 1 Йыл 5:2, 1 Йыл 28:4, Зәб 86:2

+ 77:70 1 Бат 16:12-13
+ 77:71 2 Бат 5:2
+ 77:72 3 Бат 9:4
+ 78:1 Һҡт 1:10
+ 78:2 Ҡнн 28:26
+ 78:3 Йер 14:16, Сеф 1:17
+ 78:4 Зәб 43:14, Днл 9:16, Мих 6:16
+ 78:5 Зәб 84:6, Зәб 88:47
+ 78:6 Йер 10:25, Асл 16:1
+ 78:7 Зәб 13:4
+ 78:8 Ишғ 64:9
+ 78:9 Зәб 24:11, Йер 14:7, Лк 18:13

+ 78:10 Зәб 41:4, Зәб 113:10, Йои 2:17, Мих 7:10, Ҡнн 32:43

+ 78:11 Зәб 101:21
+ 78:12 Баш 4:15, Лев 26:21
+ 78:13 Зәб 73:1, Зөл 34:31, Зәк 9:16
+ 79:1 Зәб 59:1

+ 79:2 Зәб 76:21, Вәғ 12:12, 1 Бат 4:4, 2 Бат 6:2, Зәб 98:1, Ҡнн 33:2, Зәб 49:2

+ 79:3 Иҫп 2:18-24
+ 79:4 Зәб 59:3, Иҫп 6:25
+ 79:5 Зәб 88:47, Зәк 1:12
+ 79:6 Зәб 41:4, Зәб 101:10
+ 79:8 Иҫп 6:25
+ 79:9 Ишғ 5:1, Йер 2:21, Маҫ 21:33, Ҡнн 7:1
+ 79:12 Зәб 71:8
+ 79:13 Зәб 88:41, Һҡт 2:2
+ 79:15 Ишғ 63:15
+ 79:17 4 Бат 25:9
+ 79:20 Иҫп 6:25
+ 80:1 Зәб 8:1, Зәб 83:1
+ 80:4 Лев 23:24, Иҫп 10:10
+ 80:6 Сығ 11:4, Ҡнн 28:49, Йер 5:15
+ 80:7 Сығ 1:11
+ 80:8 Зәб 49:15, Сығ 17:1-7, Иҫп 20:2-13
+ 80:9 Зәб 49:7
+ 80:10 Сығ 20:2-3
+ 80:13 Зөл 20:25
+ 80:14 Ҡнн 5:29, Ишғ 48:18
+ 80:17 Ҡнн 32:13-14
+ 81:1 Ишғ 3:13
+ 81:2 Лев 19:15, Ҡнн 1:17, Хик 18:5
+ 81:3 Зәб 9:39, Йер 22:3
+ 81:4 Әйп 29:12, Хик 24:11
+ 81:5 Зәб 10:3
+ 81:6 Ях 10:34
+ 81:7 Зәб 48:13, Зөл 31:14
+ 82:2 Зәб 27:1
+ 82:4 Нөх 4:8
+ 82:5 Зәб 73:8, Йуш 7:9
+ 82:7 Баш 25:12-16, 1 Йыл 5:10
+ 82:8 Йуш 13:5, 3 Бат 15:18, Зөл 27:9
+ 82:9 4 Бат 15:19
+ 82:10 Хак 4:13-15, Хак 7:19-25
+ 82:11 Йуш 17:11, 1 Бат 28:7, Әйп 20:7
+ 82:12 Хак 7:25, Хак 8:21
+ 82:14 Әйп 13:25, Әйп 21:18
+ 82:15 Ишғ 10:16-17
+ 82:16 3 Бат 19:11, Әйп 9:17, Әйп 38:1
+ 82:19 Сығ 6:3
+ 83:1 Зәб 8:1, Зәб 80:1
+ 83:3 Зәб 41:2, Зәб 62:1
+ 83:4 Зәб 5:3
+ 83:5 Зәб 22:6, Зәб 64:5
+ 83:6 Зәб 121:1
+ 83:10 Баш 15:1
+ 83:12 Баш 15:1, Млх 4:2, Лк 1:78
+ 83:13 Хик 16:20
+ 84:3 Зәб 31:1
+ 84:4 Сығ 32:12
+ 84:6 Зәб 78:5
+ 84:13 Лев 26:4, Зәб 66:6
+ 84:14 Ишғ 58:8
+ 85:1 Зәб 16:1, Зәб 141:1, Зәб 39:18
+ 85:4 Зәб 24:1
+ 85:5 Сығ 34:6, Зәб 144:8
+ 85:7 Зәб 76:3

+ 85:8 Сығ 15:11, Зәб 34:10, Зәб 95:4, Зәб 96:9, Йер 10:6

+ 85:9 Зәб 65:4, Асл 15:4
+ 85:10 Ҡнн 6:4, Ишғ 37:16
+ 85:11 Зәб 24:4
+ 85:13 Әйп 33:28, Зәб 15:10, Ишғ 38:17
+ 85:14 Зәб 53:5
+ 85:15 Сығ 34:6
+ 85:16 Зәб 115:7
+ 85:17 Хак 6:17
+ 86:2 Зәб 47:2, Ишғ 28:16, Зәб 77:68
+ 86:3 Зәб 45:5-6
+ 86:5 Зәб 47:9
+ 86:7 Зәб 35:9, Зөл 47:1
+ 87:1 3 Бат 4:31, 1 Йыл 2:6
+ 87:2 Зәб 21:3, Лк 18:7
+ 87:4 Зәб 15:10
+ 87:5 Зәб 27:1, Зәб 142:7, Хик 1:12
+ 87:6 Ишғ 26:14
+ 87:7 Әйп 10:21-22, Зәб 142:3, Һҡт 3:6
+ 87:8 Зәб 41:7-8
+ 87:9 Әйп 19:13, Зәб 30:12, Әйп 30:10
+ 87:11 Зәб 6:6, Ишғ 38:18
+ 87:13 Әйп 10:21-22, Вәғ 9:5
+ 87:14 Зәб 5:4
+ 87:17 Әйп 6:4
+ 87:18 Зәб 21:17
+ 87:19 Әйп 19:13-14, Зәб 37:12
+ 88:1 3 Бат 4:31, 1 Йыл 2:6
+ 88:2 Зәб 100:1
+ 88:5 2 Бат 7:16, Зәб 131:11-12
+ 88:6 Зәб 18:1, Әйп 5:1, Әйп 15:15, Зәк 14:5
+ 88:7 Сығ 15:11, Баш 6:2, Әйп 1:6
+ 88:9 Зәб 34:10
+ 88:10 Әйп 38:11, Зәб 64:8, Юнс 1:15
+ 88:11 Әйп 9:13, Әйп 26:12, Ишғ 51:9
+ 88:12 1 Йыл 29:11, Зәб 23:1
+ 88:13 Ҡнн 3:9, Хак 4:6
+ 88:15 Зәб 96:2
+ 88:16 Иҫп 6:25, Зәб 4:7
+ 88:19 Зәб 46:10
+ 88:20 1 Бат 13:14, 1 Бат 16:13, Ғмл 13:22
+ 88:24 Зәб 2:9
+ 88:26 Зәб 71:8
+ 88:27 Ҡнн 32:15, Зәб 94:1
+ 88:28 2 Бат 7:14, 3 Бат 10:22
+ 88:29 Ишғ 55:3
+ 88:30 Әйп 14:12
+ 88:33 2 Бат 7:14
+ 88:34 Йер 33:21
+ 88:36 Ғам 4:2, Ғвр 6:17-18
+ 88:38 Әйп 16:19
+ 88:39 Зәб 43:10
+ 88:40 Әйп 19:9, Йер 13:18, Һҡт 5:16
+ 88:41 Һҡт 2:2
+ 88:46 2 Бат 24:15

+ 88:47 Зәб 12:1, Зәб 78:5, Хав 1:2, Зәк 1:12, Зәб 12:2, Зәб 78:5

+ 88:48 Әйп 7:7
+ 88:49 Зәб 48:10
+ 88:53 Зәб 40:14
+ 89:1 Зәб 33:1, Ғөз 3:2
+ 89:2 Ҡнн 33:27

+ 89:3 Хик 8:25, Ҡнн 33:27, Зәб 92:2, Хав 1:12

+ 89:4 Баш 3:19, Әйп 34:15, Зәб 102:14, Вәғ 3:20, Вәғ 12:7

+ 89:5 2 Птр 3:8, Зәб 38:6
+ 89:6 Зәб 36:2, Ишғ 40:6-8
+ 89:8 Йер 16:17
+ 89:10 Баш 6:3, Баш 47:9
+ 89:12 Вәғ 7:2
+ 89:17 Зәб 127:2
+ 90:1 Зәб 31:7, Зәб 120:5
+ 90:2 Зәб 17:3
+ 90:3 Зәб 123:7, Хик 6:5
+ 90:4 Зәб 16:8, Зәб 35:5

+ 90:5 Йыр 3:8, Әйп 5:19-23, Хик 3:23, Хик 3:25

+ 90:8 Зәб 36:34, Зәб 91:12, Хик 29:16
+ 90:9 Ҡнн 33:27, Зәб 17:3
+ 90:10 Хик 12:21
+ 90:12 Хик 3:23, Маҫ 4:6, Лк 4:10-11
+ 90:13 Мрк 16:18, Лк 10:19
+ 90:14 Зәб 21:8-9, Хик 8:17, Зәб 9:11
+ 90:15 Әйп 12:4, Йер 33:3
+ 90:16 Зәб 20:5
+ 91:2 Зәб 146:1
+ 91:6 Зәб 110:2, Асл 15:3
+ 91:9 Зәб 92:4
+ 91:11 Зәб 22:5, Хик 27:9, Вәғ 9:8

+ 91:12 Зәб 36:34, Зәб 59:10, Зәб 90:8, Хик 29:16

+ 91:13 Зәб 71:7, Хик 11:28, Ишғ 65:22, Хик 11:28

+ 91:14 Зәб 134:2

+ 91:16 Зәб 17:2, Баш 18:25, Әйп 34:10

+ 92:1 1 Йыл 16:31, Зәб 95:10, Зәб 96:1, Зәб 98:1, Зәб 103:1

+ 92:2 Ҡнн 33:27, Зәб 54:20, Зәб 89:3, Хав 1:12

+ 92:3 Хав 3:10

+ 92:4 Зәб 91:9

+ 93:1 Ҡнн 32:35, Ҡнн 32:43, Ишғ 35:4, Ҡнн 33:2, Зәб 49:2

+ 93:2 Ишғ 33:10
+ 93:3 Асл 6:10
+ 93:5 Ишғ 3:15
+ 93:6 Ишғ 10:2
+ 93:7 Әйп 22:13, Сеф 1:12, Млх 3:14
+ 93:9 Хик 20:12

+ 93:10 Әйп 7:16, Зәб 38:6, Вәғ 1:2, 1 Кор 3:20

+ 93:12 Әйп 5:17, Хик 3:11-12
+ 93:14 1 Бат 12:22, Рим 11:2
+ 93:17 Зәб 123:1-3
+ 93:21 Сығ 23:7, Хик 17:15, Ишғ 5:23
+ 93:22 Зәб 17:3
+ 94:1 Ҡнн 32:15, Зәб 88:27

+ 94:3 1 Бат 5:3, 2 Йыл 2:5, Зәб 85:8, Зәб 134:5

+ 94:5 Баш 1:9-10

+ 94:6 2 Йыл 6:13, Днл 6:10

+ 94:7 Зәб 73:1, Зөл 34:31, Зәк 9:16, Ғвр 3:7-11

+ 94:11 Иҫп 14:22-23, Ҡнн 1:35, Ҡнн 12:9, Зөл 20:15

• 95:1 1 Йыл 16:23-33
+ 95:1 Зәб 32:3, Ишғ 42:10
+ 95:2 Зәб 99:4
+ 95:3 Зәб 9:2

+ 95:4 2 Бат 22:4, Зәб 17:4, Зәб 144:3, Сығ 18:11

+ 95:5 Ишғ 44:24, Йер 10:12
+ 95:7 Зәб 28:1
+ 95:9 Зәб 113:7
+ 95:10 Зәб 92:1, Зәб 96:1, Зәб 98:1
+ 95:11 Ишғ 44:23, Ишғ 49:13, Зәб 97:7
+ 95:13 Зәб 9:9
+ 96:1 Зәб 92:1, Зәб 95:10, Зәб 98:1

+ 96:2 Сығ 19:9, Сығ 20:21, Зәб 17:12, Зәб 88:15

+ 96:3 Зәб 20:10

+ 96:4 Зәб 76:19

+ 96:5 Йуш 3:11, Мих 4:13, Зәк 4:14, Зәк 6:5, Зәб 67:3, Мих 1:4, Нхм 1:5

+ 96:6 Зәб 18:2, Зәб 49:6
+ 96:7 Ишғ 42:17, Йер 10:14, Ғвр 1:6
+ 96:8 Зәб 47:12
+ 96:9 1 Бат 5:3, 2 Йыл 2:5, Зәб 85:8

+ 96:10 Хик 8:13, Ғам 5:15, Рим 12:9, Зәб 30:24, Зәб 36:28

+ 96:11 Зәб 26:1, Зәб 111:4, Хик 4:18, Мих 7:8

+ 96:12 Зәб 31:11
+ 97:1 Зәб 32:3, Ишғ 42:10, Ишғ 59:16
+ 97:3 Ишғ 52:10
+ 97:4 Зәб 65:1, Зәб 99:1
+ 97:6 Иҫп 10:10
+ 97:7 Зәб 95:11
+ 97:8 Ишғ 55:12

+ 97:9 Зәб 95:13, Зәб 109:6, Ишғ 2:4, Ишғ 3:13, Йои 3:12

+ 98:1 Зәб 92:1, Зәб 95:10, Зәб 96:1, Зәб 79:2

+ 98:2 Зәб 112:4
+ 98:4 Зәб 10:7
+ 98:6 Сығ 32:11-14, Иҫп 16:48, 1 Бат 7:9-10
+ 98:7 Сығ 33:9
+ 98:8 Иҫп 14:20, Иҫп 20:12
+ 98:9 Зәб 2:6
+ 99:1 Зәб 65:1, Зәб 97:4

+ 99:3 3 Бат 18:39, Зәб 73:1, Зөл 34:31, Зәк 9:16

+ 99:4 Зәб 95:2
+ 99:5 Зәб 105:1
+ 100:1 Зәб 88:2
+ 100:2 Зәб 118:1, 3 Бат 9:4

+ 100:5 Сығ 20:16, Хик 19:5, Хик 6:17, Хик 30:13

+ 100:8 Зәб 74:11
+ 101:1 Зәб 141:2
+ 101:4 Зәб 36:20, Әйп 30:30, Һҡт 1:13
+ 101:5 Зәб 36:2, Әйп 33:20, Зәб 106:18
+ 101:7 Сеф 2:14
+ 101:9 Ишғ 65:15, Йер 29:22
+ 101:10 Зәб 41:4, Зәб 79:6

+ 101:12 1 Йыл 29:15, Әйп 8:9, Әйп 14:2, Зәб 108:23, Зәб 143:4

+ 101:13 Зәб 9:8, Һҡт 5:19, Зәб 134:13

+ 101:14 Иҫп 10:35, Ишғ 33:10, Йер 29:20, Днл 9:2

+ 101:15 Нөх 4:2
+ 101:16 3 Бат 8:41
+ 101:17 Ишғ 60:1
+ 101:19 Зәб 21:31, Зәб 77:6
+ 101:20 Баш 11:5, Ҡнн 26:15, Зәб 13:2
+ 101:21 Зәб 78:11
+ 101:22 Зәб 67:33
+ 101:25 Хав 1:12
+ 101:26 1 Бат 2:8
+ 101:27 Ишғ 51:6, Асл 20:11

+ 101:28 Әйп 36:26, Млх 3:6, Ғвр 1:10-12, Ғвр 13:8

+ 101:29 Зәб 68:37, Зәб 111:2
+ 102:1 Зәб 103:1, Зәб 145:1
+ 102:3 Сығ 15:26, Сығ 34:7
+ 102:4 Зәб 5:13
+ 102:5 Ишғ 40:31
+ 102:8 Сығ 34:6

+ 102:9 Ишғ 57:16, Йер 3:5, Һҡт 3:31, Мих 7:18

+ 102:10 Ғөз 9:13, Зөл 20:44
+ 102:11 Зәб 35:6, Ишғ 55:9
+ 102:12 Ишғ 43:25
+ 102:13 Млх 3:17
+ 102:14 Баш 2:7
+ 102:15 Әйп 14:11, Зәб 89:6
+ 102:16 Әйп 7:10, Әйп 24:24, Зәб 36:10
+ 102:17 Зәб 24:6
+ 102:18 Сығ 20:6, Ҡнн 7:9
+ 102:19 Зәб 10:4, Зәб 92:2
+ 102:20 Зәб 148:2
+ 103:1 Зәб 102:1, 2 Бат 7:22, Зәб 92:1
+ 103:2 Әйп 9:8, Йер 10:12, Йер 51:15
+ 103:3 Ғам 9:6, Зәб 17:11
+ 103:4 Зәк 6:5, Зөл 1:13, Ғвр 1:7

+ 103:5 1 Бат 2:8, Зәб 23:2, Хик 8:29, Зәб 118:90, Вәғ 1:4

+ 103:7 Әйп 26:11, Зәб 17:16, Ишғ 50:2

+ 103:9 Баш 1:9, Әйп 38:8-11, Зәб 32:7, Йер 5:22

+ 103:14 Ҡнн 11:14-15, Зәб 146:8-9

+ 103:15 Хак 9:13, Хик 31:6, Вәғ 10:19, Ғмл 14:17

+ 103:18 Әйп 39:1
+ 103:19 Баш 1:14, Зәб 73:16, Йер 33:25
+ 103:20 Ишғ 45:7
+ 103:21 Әйп 38:39, Йои 1:20
+ 103:22 Әйп 37:8
+ 103:24 Хик 3:19
+ 103:27 Зәб 135:25
+ 103:28 Зәб 144:16

+ 103:29 Баш 3:19, Әйп 34:15, Зәб 89:4, Зәб 145:4, Вәғ 3:20, Вәғ 12:7

+ 103:30 Әйп 33:4
+ 103:31 Зәб 71:17
+ 103:32 Зәб 143:5
+ 103:33 Зәб 62:5, Зәб 145:2
• 104:1 1 Йыл 16:8-22
+ 104:1 Ишғ 12:4
+ 104:2 Йер 21:2
+ 104:4 Зәб 23:6, Зәб 26:8
+ 104:5 Зәб 76:12-13
+ 104:7 Ишғ 26:9
+ 104:8 Ҡнн 7:9, Лев 26:42
+ 104:9 Баш 17:2, Баш 26:3
+ 104:11 Баш 35:11-12
+ 104:12 Ҡнн 7:7, Ҡнн 26:5
+ 104:14 Баш 12:17, Баш 20:3
+ 104:15 Баш 20:7
+ 104:16 Баш 41:54
+ 104:17 Баш 37:28, Баш 45:5
+ 104:19 Баш 37:7, Баш 41:54
+ 104:20 Баш 41:14
+ 104:21 Баш 41:40
+ 104:23 Баш 46:6
+ 104:24 Сығ 1:7, Ҡнн 26:5
+ 104:25 Сығ 9:12
+ 104:26 Сығ 3:10, Сығ 4:14
+ 104:27 Сығ 7:3, Зәб 77:43-51
+ 104:28 Сығ 10:21-23
+ 104:29 Сығ 7:17-24
+ 104:30 Сығ 8:2-14
+ 104:31 Сығ 8:16-24
+ 104:32 Сығ 9:23-25
+ 104:34 Сығ 10:12-15
+ 104:36 Сығ 12:29
+ 104:37 Сығ 12:35-36
+ 104:38 Сығ 12:33
+ 104:39 Сығ 13:21-22
+ 104:40 Сығ 16:4, Сығ 16:14-31
+ 104:41 Сығ 17:6, Иҫп 20:11
+ 104:42 Баш 15:14
+ 104:43 Баш 15
+ 104:44 Йуш 24:13

+ 105:1 1 Йыл 16:34, 2 Йыл 5:13, 2 Йыл 20:21, Ғөз 3:11, Йер 33:11

+ 105:3 Зәб 14:2
+ 105:6 Ғөз 9:7, Йер 3:25
+ 105:7 Сығ 14:11
+ 105:8 Сығ 9:16, Сығ 14:18
+ 105:9 Сығ 15:8, Зәб 17:16, Сығ 14:21-22
+ 105:10 Лк 1:71
+ 105:11 Сығ 14:28
+ 105:12 Сығ 14:31
+ 105:13 Ҡнн 8:14, Зәб 77:11, Һош 13:6
+ 105:14 Иҫп 11:4
+ 105:15 Иҫп 11:20, Зәб 77:29
+ 105:16 Иҫп 16:1-3
+ 105:17 Иҫп 16:31-32, Иҫп 11:6
+ 105:18 Иҫп 16:35
+ 105:19 Сығ 32:4, Ҡнн 9:8
+ 105:20 Йер 2:11, Рим 1:23

+ 105:21 Ҡнн 8:12-14, Зәб 77:11, Хик 3:12, Һош 13:6

+ 105:23 Сығ 32:10, Ҡнн 9:14
+ 105:24 Иҫп 14:2-4
+ 105:27 Иҫп 14:30
+ 105:28 Иҫп 25:1-5, Һош 9:10
+ 105:30 Иҫп 25:7-8
+ 105:31 Баш 15:6, Иҫп 25:10-13
+ 105:32 Сығ 17:7, Иҫп 20:13
+ 105:33 Иҫп 20:10
+ 105:34 Хак 1:21, Хак 1:27-36
+ 105:35 Хак 3:5-6, Һош 7:8
+ 105:36 Сығ 23:33, Хак 2:3, Хак 2:13
+ 105:37 Ҡнн 32:17
+ 105:38 Иҫп 35:33
+ 105:41 Хак 2:14
+ 105:42 Хак 4:3
+ 105:43 Хак 2:16
+ 105:44 Хак 3:9, Хак 4:3
+ 105:45 Лев 26:42, Зәб 73:20, Һҡт 3:32
+ 105:46 Ғөз 1:1
+ 105:48 1 Йыл 16:35-36, Зәб 40:14
+ 106:1 Зәб 105:1

+ 106:2 Зәб 105:10, Ҡнн 30:3, Ишғ 11:12, Йер 32:37, Зөл 11:17, Сеф 3:20

+ 106:9 Лк 1:53

+ 106:10 Әйп 36:7, Ишғ 9:2, Ишғ 42:7, Ишғ 49:9

+ 106:11 Хик 1:25
+ 106:12 Зәб 21:12
+ 106:16 Ишғ 45:2
+ 106:18 Әйп 33:20, Зәб 9:14
+ 106:20 4 Бат 20:5
+ 106:22 Зәб 49:14, Ғвр 13:15
+ 106:25 Юнс 1:4
+ 106:27 Әйп 12:25, Ишғ 24:20

+ 106:29 Зәб 64:8, Зәб 88:10, Юнс 1:15, Маҫ 8:26

+ 106:33 Ишғ 50:2
+ 106:34 Баш 19:24-28, Йер 4:26
+ 106:35 Әйп 38:26, Ишғ 35:6, Ишғ 41:18
+ 106:38 Баш 12:2, Сығ 1:7, Әйп 42:10
+ 106:40 Әйп 12:21, Әйп 12:24
+ 106:41 1 Бат 2:8, Зәб 112:7

+ 106:42 Әйп 22:19, Зәб 118:74, Әйп 5:16, Зәб 62:12

+ 106:43 Днл 12:10, Һош 14:10
• 107:1 Зәб 56:8-12, Зәб 59:7-14
+ 107:2 Зәб 111:7-8
+ 107:3 1 Йыл 15:16
+ 107:5 Зәб 35:5
+ 107:8 Баш 12:6, Баш 33:18, Баш 33:17
+ 107:13 Зәб 145:3, Йер 17:5
+ 108:1 Зәб 27:1
+ 108:2 Зәб 51:4
+ 108:3 Зәб 34:19
+ 108:5 Зәб 34:12, Хик 17:13, Йер 18:20
+ 108:6 Зәб 34:4-8, Зәб 68:23-26
+ 108:7 Хик 28:10
+ 108:8 Ғмл 1:20
+ 108:9 Сығ 22:24
+ 108:10 Йер 18:21
+ 108:13 Әйп 18:19, Зәб 20:11
+ 108:14 Сығ 20:5
+ 108:15 Һҡт 1:22, Әйп 18:17, Хик 10:7
+ 108:18 Иҫп 5:22
+ 108:21 Зәб 68:17
+ 108:22 Зәб 39:8
+ 108:23 Зәб 101:12, Сығ 10:19
+ 108:29 Әйп 8:22
+ 108:31 Зәб 15:8

+ 109:1 Маҫ 22:44, Мрк 12:36, Лк 20:42-43, Ғмл 2:34-35, Зәб 8:7, Мрк 16:19, Ғвр 1:13, Ғвр 10:13

+ 109:2 Зәб 2:6, Зәб 71:8

+ 109:4 Ғвр 6:17-18, Баш 14:18-20, Ғвр 5:6, Ғвр 7:17, Ғвр 7:21

+ 109:5 Зәб 67:13
+ 109:6 Зәб 9:9, Йои 3:12, Зәб 67:22
+ 110:1 Зәб 149:1, Зәб 137:1
+ 110:2 Зәб 91:6
+ 110:3 Зәб 111:3
+ 110:4 Сығ 34:6
+ 110:5 Зәб 104:8
+ 110:9 Лк 1:68, Зәб 98:3, Лк 1:49

+ 110:10 Әйп 28:28, Хик 1:7, Хик 9:10, Ҡнн 4:6

+ 111:1 Зәб 1:2, Зәб 127:1
+ 111:2 Хик 11:21
+ 111:3 Зәб 110:3
+ 111:4 Зәб 26:1, Зәб 96:11, Мих 7:8
+ 111:5 Зәб 36:26
+ 111:6 Хик 10:7
+ 111:7 Зәб 56:8, Зәб 107:2
+ 111:8 Зәб 53:9
+ 111:9 Хик 11:24-25, Ҡнн 24:13, 2 Кор 9:9
+ 111:10 Әйп 16:9
+ 112:2 Әйп 1:21, Зәб 113:26
+ 112:3 Зәб 47:11, Зәб 49:1, Мих 1:11
+ 112:4 Зәб 98:2, Зәб 148:13, Зәб 8:1
+ 112:5 Зәб 34:10
+ 112:6 Зәб 10:4
+ 112:7 1 Бат 2:8, Зәб 106:41
+ 112:9 1 Бат 2:5, Зәб 67:7
+ 113:1 Сығ 12:37
+ 113:3 Сығ 14:21-22, Зәб 76:17, Йуш 3:13
+ 113:4 Зәб 28:6
+ 113:7 Зәб 95:9
+ 113:8 Сығ 17:6, Иҫп 20:11, Зәб 77:15

+ 113:10 Зәб 41:4, Зәб 78:10, Йои 2:17, Мих 7:10

+ 113:11 Зәб 2:4, Зәб 10:4, Ишғ 66:1, Зәб 134:6

+ 113:12 Зәб 134:15-18
+ 113:13 Ҡнн 4:28
+ 113:15 Ишғ 46:7, Йер 10:5
+ 113:16 Ишғ 44:9
+ 113:18 Баш 15:1
+ 113:22 Ишғ 65:23
+ 113:25 Зәб 6:6, Вәғ 9:10, Ишғ 38:18
+ 113:26 Зәб 112:2
+ 114:1 Ҡнн 6:5, Зәб 17:2
+ 114:3 Зәб 17:5-6
+ 114:5 Сығ 34:6
+ 114:7 Зәб 12:6
+ 114:8 Зәб 55:14
+ 114:9 Зәб 26:13
+ 115:1 2 Кор 4:13
+ 115:2 Зәб 61:8
+ 115:3 2 Йыл 32:25

+ 115:5 Иҫп 30:3, Зәб 49:14, Вәғ 5:3, Юнс 2:10

+ 115:6 Зәб 71:14
+ 115:7 Зәб 85:16
+ 115:8 Зәб 49:14, Зәб 55:13
+ 116:1 Рим 15:11
+ 116:2 Зәб 35:6, Ишғ 55:9
+ 117:1 Зәб 105:1
+ 117:5 Зәб 17:20, Зәб 30:8

+ 117:6 Зәб 55:5, Зәб 55:12, Ишғ 51:7, Ишғ 51:12, Ғвр 13:6

+ 117:7 Зәб 53:9
+ 117:8 Зәб 145:3, Йер 17:5
+ 117:10 Зәб 21:13
+ 117:14 Сығ 15:2, Ишғ 12:2
+ 117:15 Сығ 15:6
+ 117:17 Зәб 72:28, Зәб 106:22
+ 117:19 Зәб 23:7, Ишғ 26:2
+ 117:20 Асл 21:27

+ 117:22 Ишғ 28:16, Зәк 10:4, Маҫ 21:42, Мрк 12:10, Лк 20:17, Ғмл 4:11, Эфс 2:20, 1 Птр 2:7

+ 117:26 Маҫ 21:9, Маҫ 23:39, Мрк 11:9, Лк 13:35, Лк 19:38

+ 117:27 2 Бат 21:17, 4 Бат 8:20, Зәб 17:29
+ 117:29 Зәб 105:1
+ 118:1 Зәб 100:2, Зәб 100:6
+ 118:3 1 Ях 3:9, 1 Ях 5:18
+ 118:6 Зәб 118:80
+ 118:8 Зәб 37:22
+ 118:9 Әйп 13:26, Зәб 24:7, Йер 3:25
+ 118:10 2 Йыл 15:2
+ 118:11 Әйп 23:12, Зәб 36:3, Зәб 39:9
+ 118:12 Зәб 26:11
+ 118:13 Ҡнн 6:7
+ 118:14 Хик 3:14-15
+ 118:15 Зәб 24:4
+ 118:19 1 Йыл 29:15, Зәб 38:13
+ 118:20 Зәб 41:2
+ 118:21 Ҡнн 27:26, Йер 11:3
+ 118:23 Зәб 118:161, Днл 6:4, Днл 6:10
+ 118:28 Зәб 21:15
+ 118:34 Зәб 118:69
+ 118:36 Хик 23:4
+ 118:42 Хик 27:11
+ 118:46 Маҫ 10:18, Ғмл 26:1
+ 118:47 Зәб 1:2
+ 118:51 Йер 20:7, Һҡт 3:14
+ 118:53 Нөх 13:25
+ 118:54 1 Йыл 29:15, Зәб 38:13
+ 118:57 Зәб 15:5
+ 118:61 Әйп 18:8-10, Зәб 139:6, Йер 18:22
+ 118:62 Зәб 41:9, Ғмл 16:25
+ 118:64 Зәб 32:5
+ 118:68 Зәб 105:1, Мрк 10:18
+ 118:69 Зәб 118:34
+ 118:70 Зәб 16:10
+ 118:71 Рим 8:28
+ 118:72 Зәб 18:11
+ 118:73 Әйп 10:8, Әйп 31:15
+ 118:74 Зәб 106:42
+ 118:80 Зәб 118:6
+ 118:82 Зәб 68:4, Һҡт 4:17
+ 118:84 Асл 6:10
+ 118:85 Зәб 7:16, Йер 18:20
+ 118:89 Ишғ 40:8
+ 118:90 Зәб 103:5, Вәғ 1:4
+ 118:91 Йер 33:25
+ 118:98 Ҡнн 4:6
+ 118:100 Әйп 32:7-9
+ 118:101 Хик 1:15
+ 118:103 Зәб 18:10, Асл 10:9-10
+ 118:105 Хик 6:23, 2 Птр 1:19
+ 118:106 Нөх 10:29
+ 118:110 Әйп 18:8-10, Зәб 139:6, Йер 18:22
+ 118:111 Ҡнн 33:4, Йер 15:16
+ 118:114 Зәб 31:7, Баш 15:1
+ 118:115 Әйп 21:16, Зәб 6:9, Маҫ 7:23
+ 118:120 Әйп 4:14
+ 118:122 Әйп 17:3
+ 118:123 Зәб 118:82, Һҡт 4:17
+ 118:127 Зәб 18:11, Хик 8:10
+ 118:130 Зәб 18:8
+ 118:131 Әйп 29:23
+ 118:135 Иҫп 6:25
+ 118:136 Йер 9:1, Зөл 9:4
+ 118:140 Зәб 11:7, Зәб 17:31, Хик 30:5
+ 118:142 Зәб 18:10
+ 118:147 Зәб 5:5
+ 118:151 Ҡнн 4:7, Зәб 144:18
+ 118:154 Һҡт 3:58
+ 118:156 2 Бат 24:14
+ 118:157 Зәб 3:2
+ 118:158 Зәб 138:20
+ 118:160 Ях 17:17
+ 118:161 1 Бат 26:18, Зәб 118:23
+ 118:162 1 Бат 30:20, Йер 15:16
+ 118:166 Баш 49:18

+ 118:168 Әйп 23:10, Зәб 138:3, Хик 5:21, Ғвр 4:13

+ 118:176 Ишғ 53:6, Йер 50:6, 1 Птр 2:25
+ 119:2 Хик 6:17
+ 119:4 Зәб 139:11, Хик 25:22

+ 119:5 Баш 10:2, Зөл 27:13, Йыр 1:4, Йер 49:28-29

+ 120:1 Зәб 119:1
+ 120:2 Зәб 123:8
+ 120:3 Хик 3:23, Хик 3:26
+ 120:5 Зәб 90:1
+ 120:8 Иҫп 6:24, Ҡнн 28:6
+ 121:1 Зәб 119:1, Ишғ 2:3, Зәк 8:21
+ 121:4 Ҡнн 16:16, Зәб 119:1
+ 121:5 3 Бат 7:7, 2 Йыл 19:8
+ 121:6 Йер 31:23
+ 121:9 Нөх 2:10, Эст 10:3

+ 122:1 Зәб 119:1, Зәб 10:4, 2 Йыл 20:12, Зәб 24:15

+ 122:3 Нөх 4:4
+ 122:4 Йер 20:7, Һҡт 3:14
+ 123:1 Зәб 119:1, Зәб 128:1, Зәб 93:17
+ 123:3 Иҫп 16:30-33, Зәб 54:16, Хик 1:12
+ 123:4 Әйп 22:11, Зәб 68:3
+ 123:7 Зәб 90:3
+ 123:8 Зәб 120:2
+ 124:1 Зәб 119:1
+ 124:5 Хик 2:15, Зәб 127:5, Глт 6:16
+ 125:1 Зәб 119:1
+ 125:2 Әйп 8:21
+ 125:3 Йои 2:21
+ 125:6 Зәб 29:6
+ 126:1 Зәб 119:1, Зәб 71:1
+ 126:2 Вәғ 8:16, Баш 3:17
+ 126:3 Баш 33:5
+ 127:1 Зәб 119:1, Зәб 111:1
+ 127:2 Зәб 89:17
+ 127:3 Зәб 143:12
+ 127:5 Зәб 19:3, Зәб 133:3
+ 127:6 Зәб 124:5, Глт 6:16
+ 128:1 Зәб 119:1, Зәб 128:1
+ 128:3 Мих 3:12
+ 128:5 Зәб 34:4
+ 128:6 4 Бат 19:26, Әйп 8:12
+ 128:8 Рут 2:4, Зәб 117:26
+ 129:1 Зәб 119:1, Һҡт 3:55
+ 129:2 Нөх 1:6, Нөх 1:11, 2 Йыл 6:40
+ 129:4 Әйп 37:24, Ишғ 55:7
+ 129:7 Зәб 130:3
+ 129:8 Зәб 24:22
+ 130:1 Зәб 119:1
+ 130:3 Зәб 129:7
+ 131:1 Зәб 119:1
+ 131:3 1 Йыл 22:7, Ғмл 7:46
+ 131:7 Зәб 98:5
+ 131:8 Зәб 77:61, 2 Йыл 6:41
+ 131:9 Әйп 29:14
+ 131:10 2 Йыл 6:42
+ 131:11 Зәб 88:34-35, Зәб 109:4, 2 Бат 7:12
+ 131:12 3 Бат 8:25
+ 131:13 Сығ 19:18, Зәб 67:17, Зәб 77:68
+ 131:15 Зәб 147:3, Рут 1:6
+ 131:17 2 Бат 21:17, 4 Бат 8:20, Зәб 17:29
+ 132:1 Зәб 119:1, Баш 13:8
+ 132:2 Сығ 29:7, Лев 8:12
+ 132:3 Ҡнн 3:9, Лев 25:21, Ҡнн 28:8
+ 133:1 Зәб 119:1, 1 Йыл 9:33
+ 133:2 Зәб 27:2
+ 133:3 Иҫп 6:24, Зәб 19:3, Зәб 127:5
+ 134:2 Зәб 91:14
+ 134:4 Сығ 19:5, Ҡнн 7:6
+ 134:5 2 Йыл 2:5, Зәб 85:8, Зәб 94:3
+ 134:6 Зәб 113:11
+ 134:7 Әйп 38:22, Йер 10:13, Йер 51:16
+ 134:8 Сығ 12:29, Зәб 77:51
+ 134:9 Ҡнн 6:22
+ 134:10 Зәб 135:17-20
+ 134:11 Иҫп 21:21-35, Йуш 12:7-24
+ 134:12 Ҡнн 29:8, Йуш 23:4, Зәб 77:55
+ 134:13 Зәб 101:13
+ 134:14 Ҡнн 32:36
+ 134:15 Зәб 113:12-16
+ 134:16 Ҡнн 4:28
+ 134:17 Йер 10:14, Хав 2:19
+ 134:18 Ишғ 44:9
+ 134:20 Зәб 21:24
+ 134:21 Зәб 131:13
+ 135:1 Зәб 105:1
+ 135:2 Ҡнн 10:17
+ 135:4 Зәб 71:18
+ 135:5 Хик 3:19, Йер 10:12
+ 135:6 Ишғ 44:24
+ 135:7 Баш 1:16-18
+ 135:10 Сығ 12:29, Зәб 77:51
+ 135:11 Сығ 12:51
+ 135:13 Сығ 14:21-22, Зәб 77:13
+ 135:15 Сығ 14:27
+ 135:16 Сығ 15:22
+ 135:17 Зәб 134:10-12
+ 135:19 Иҫп 21:21-26
+ 135:20 Иҫп 21:33-35
+ 135:24 Зәб 105:10
+ 135:25 Зәб 103:27
+ 136:1 Зөл 1:1, Зөл 3:15, Зөл 10:15
+ 136:5 Днл 6:10
+ 136:6 Әйп 29:10, Зөл 3:26

+ 136:7 Ишғ 34:5, Йер 49:7-22, Зөл 25:12-14, Зөл 35, Ғам 1:11-12, Ғов 1:1-16, Млх 1:3-4

+ 136:8 Ишғ 21:9, Ишғ 47:1, Йер 50:1, Асл 18:6

+ 136:9 4 Бат 8:12, Ишғ 13:16, Нхм 3:10

+ 137:1 Зәб 110:1, 1 Бат 5:3, 2 Йыл 2:5, Зәб 85:8

+ 137:2 Зәб 27:2
+ 137:7 Зәб 70:20
+ 137:8 Зәб 105:1
+ 138:1 Йер 12:3
+ 138:2 4 Бат 19:27
+ 138:3 Әйп 23:10, Хик 5:21, Ғвр 4:13
+ 138:6 Рим 11:33
+ 138:7 Йер 23:23-24, Юнс 1:3
+ 138:8 Әйп 11:8, Әйп 26:6, Ғам 9:2
+ 138:12 Әйп 34:21-22
+ 138:13 Әйп 10:10-11
+ 138:15 Вәғ 11:5
+ 138:16 Сығ 32:32, Зәб 55:9, Млх 3:16
+ 138:17 Зәб 91:6
+ 138:19 Әйп 4:9, Ишғ 11:4, 2 Тес 2:8
+ 138:21 Зәб 25:5, Зәб 118:158
+ 138:23 Зәб 25:2
+ 139:2 Зәб 70:4
+ 139:4 Зәб 57:5-6, Рим 3:13
+ 139:5 Зәб 140:9
+ 139:6 Әйп 18:8-10, Йер 18:22
+ 139:11 Зәб 10:6, Зәб 119:4, Хик 25:22
+ 139:13 Зәб 9:5

+ 140:2 Сығ 30:7, Асл 5:8, Асл 8:3-4, Сығ 29:41

+ 140:3 Зәб 33:13, Хик 13:3, Вәғ 12:4
+ 140:5 Хик 25:12, Хик 27:6
+ 140:6 2 Йыл 25:12
+ 140:7 Ишғ 5:14
+ 140:8 2 Йыл 20:12, Зәб 24:15, Зәб 122:1-2
+ 140:9 Зәб 139:5
+ 140:10 Зәб 7:16
+ 141:1 1 Бат 22:1, 1 Бат 24:3, Зәб 56:1
+ 141:2 Зәб 101:1
+ 141:3 Зәб 142:4, Зәб 139:6
+ 141:5 Зәб 26:13
+ 141:6 Зәб 17:18
+ 141:7 Ишғ 42:7

+ 142:2 Әйп 4:17, Әйп 9:2, Вәғ 7:20, Рим 3:20, Глт 2:16

+ 142:3 Зәб 87:7, Һҡт 3:6
+ 142:5 Ҡнн 32:7, Зәб 76:6
+ 142:6 Зәб 41:2, Зәб 62:2
+ 142:7 Зәб 27:1, Хик 1:12
+ 142:8 Зәб 24:1
+ 142:10 Нөх 9:20
+ 142:11 Йер 14:17
+ 142:12 Зәб 53:7
+ 143:1 Зәб 17:3, Зәб 17:35
+ 143:2 Баш 15:1, Зәб 17:3
+ 143:3 Әйп 7:17, Зәб 8:5

+ 143:4 Әйп 7:16, Зәб 38:6-7, Зәб 61:10, Вәғ 1:2, 1 Йыл 29:15, Әйп 14:2, Зәб 101:12

+ 143:5 2 Бат 22:10, Зәб 17:10, Ишғ 64:1, Зәб 103:32

+ 143:6 Зәб 76:18
+ 143:7 Зәб 68:15
+ 143:8 Зәб 11:3
+ 143:9 Зәб 32:3, Ишғ 42:10
+ 143:10 Зәб 17:51
+ 143:12 Зәб 127:3
+ 143:14 Ишғ 3:25, Йер 14:2
+ 143:15 Зәб 32:12

+ 144:3 2 Бат 22:4, Зәб 17:4, Зәб 47:2, Әйп 5:9, Әйп 9:10

+ 144:6 Зәб 77:4
+ 144:8 Сығ 34:6, Зәб 85:5
+ 144:13 Зәб 9:37, Зәб 101:13, Һҡт 5:19
+ 144:14 Зәб 145:8, Лк 13:11-13
+ 144:15 Зәб 103:27
+ 144:16 Зәб 103:14, Зәб 103:28
+ 144:18 Ҡнн 4:7
+ 144:19 Хик 10:24
+ 145:1 Зәб 102:1, Зәб 103:1
+ 145:2 Зәб 103:33
+ 145:3 Зәб 117:8, Йер 17:5
+ 145:4 Зәб 103:29, Ишғ 2:22
+ 145:7 Зәб 102:6, Зәб 106:9, Ишғ 61:1
+ 145:8 Маҫ 9:28-30, Зәб 144:14, Лк 13:11-13
+ 145:9 Сығ 22:21, Ҡнн 10:18
+ 145:10 Сығ 15:18, Зәб 9:35
+ 146:1 Зәб 91:2

+ 146:2 Зәб 50:20, Зәб 68:36, Ҡнн 30:3, Йер 32:37, Зөл 34:13

+ 146:3 Ҡнн 32:39
+ 146:4 Ишғ 40:26
+ 146:5 Ишғ 40:28
+ 146:7 1 Йыл 15:16
+ 146:8 Ҡнн 11:14, Әйп 5:10
+ 146:9 Әйп 38:41
+ 146:10 Зәб 32:17
+ 146:11 Зәб 32:18
+ 147:2 Нөх 7:3
+ 147:3 Зәб 131:15
+ 147:5 Әйп 37:6, Әйп 38:29
+ 147:9 Ҡнн 7:6, Ғам 3:2, Ҡнн 4:8
+ 148:1 Маҫ 21:9, Лк 2:14, Лк 19:38
+ 148:2 Зәб 102:20
+ 148:4 Ҡнн 10:14, Баш 1:7
+ 148:5 Зәб 32:6, Ғвр 11:3
+ 148:6 Әйп 14:15, Зәб 103:9
+ 148:7 Баш 1:21
+ 148:8 Әйп 37:6
+ 148:13 Зәб 8:2-3, Зәб 112:4
+ 149:1 Зәб 32:3, Ишғ 42:10, Зәб 110:1
+ 149:5 Зәб 62:7
+ 149:9 Ишғ 65:6
+ 150:1 1 Йыл 15:16, 2 Йыл 5:12, Баш 1:6-8
+ 150:3 Зәб 97:6, Зәб 32:2, Зәб 70:22
+ 150:4 Сығ 15:20
+ 150:5 1 Йыл 15:19

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=BSK

Ҡушымталар

Ҡушымталар

1. Һүҙлек

2. Шәжәрә

3. Исемдәрҙең бирелеше

4. Үлсәмдәр, ауырлыҡ берәмектәре

5. Аҡса берәмектәре

6. Боронғо ҡулъяҙмалар

7. Географик карталар

Һүҙлек

Һүҙлек

1. А

2. Б

3. Г

4. Ғ

5. Д

6. З

7. И

8. Й

9. К

10. Ҡ

11. Л

12. М

13. Н

14. Ө

15. П

16. Р

17. С

18. Т

19. У

20. Ү

21. Ф

22. Х

23. Һ

24. Ш

25. Э

26. Ә

27. Ю

28. Я

Аҡлау – Яңы Ғәһедтәге мәғәнәһе: Ғайса Мәсихтең үлеп терелеүе аша Алла кешеләрҙең гонаһтарын ярлыҡай, уларҙы Үҙе алдында тәҡүә һәм ғәйепһеҙ тип һанай. Ғайса Мәсихкә инанған кешене генә Алла аҡлай.

Римдарға 1:17; 3:22-28; Галаттарға 2:16

Ҡарарға: Тәҡүә, Хаҡлыҡ.

Аҡһаҡал – Иң тәүҙә ғаиләләге, нәҫелырыуҙағы иң өлкән, абруйлы, хөрмәтле кеше аҡһаҡал исеменә эйә булған. Аҙаҡ еврей халҡының һәм айырым йәмғиәттәрҙең башлыҡтарын шулай атай башлайҙар, улар хөкөм сығарыу, ҡатмарлы булмаған дәғүәләрҙе хәл итеү кеүек эштәр башҡара.

Сығыу 3:16; Лукас 7:3

Алашар – Бестерелгән ир кеше. Борон күп халыҡтарҙа батша ҡатындары йәшәгән йортта бестерелгән ирҙәр хеҙмәт иткән. Уларҙың батша һарайында абруй яулап, юғары вазифаларға өлгәшкәндәре лә булған, шуға ла «алашар» һүҙе йыш ҡына «батша һарайындағы чиновник» һүҙенең синонимы булараҡ ҡулланылған.

ІV Батшалар 25:19; Эстер 2:3; Ғәмәлдәр 8:27-39

Алла – Йәһүдсә «Эл», «Элоһим». Берҙәнбер, ҡөҙрәтле Зат, күк менән ерҙе, ундағы булған бөтә нәмәне Бар ҡылыусы. Ул кешеләрҙе лә Үҙ рәүешендә бар ҡылған һәм уларҙы бик ярата. Шуға ла Үҙе менән кешеләр араһында, әҙәми заттарҙың гонаһы арҡаһында боҙолған мөнәсәбәттәрҙе яңынан тергеҙергә теләй. Үҙенә тоғроларға мәрхәмәт күрһәтә, Ғайса Мәсихкә инаныусыларға мәңгелек тормош бүләк итә.

Башланмыш 1:1, 27; 2:2; Ҡанун 6:4-5; Зәбүр 144:8; 145; Маркус 10:6; Яхъя 1:1; 3:16; Римдарға 5:8-9; ІІ Коринҫостарға 5:19

Алла Батшалығы – Был һүҙ Изге Яҙмала иң тәүҙә Алланың ер йөҙөндәге сикһеҙ хакимлығын сағылдыра. Шулай уҡ Алла менән Уны үҙҙәренең Батшаһы тип ҡабул иткән кешеләр араһындағы мөнәсәбәт тураһында ла һөйләй. Йәһүдтәр Мәсихте Алла ебәрәсәк Батша тип көтә. Алла Батшалығы Ғайса Мәсих ергә ҡабат килгәндән һуң урынлашасаҡ: элекке донъя яңыһына урын бирәсәк, яуызлыҡ юҡҡа сығып, мәңгелек именлек урын аласаҡ. Алла Батшалығы – Ғайса Мәсих, Сумдырыусы Яхъя һәм илселәрҙең төп вәғәзләү темаларының береһе.

Даниил 7:13-14; Маҫҫайос 3:1; 21:31; Маркус 1:15; Лукас 17:20-21; Асылыш 11:15

Алла бәрәсе – Муса аша бирелгән ҡанунға ярашлы, һәр Исраил кешеһе Ҡотҡарылыу байрамында Аллаға ҡорбан итеп йәш бәрәс салырға тейеш булған. Шул рәүешле Алла ярҙамында Мысыр ҡоллоғонан ҡотолоуҙы иҫкә алғандар. Яхъя пәйғәмбәр, Ғайса Мәсихте «Алла Бәрәсе» тип атап, кешеләрҙең гонаһтары өсөн ҡорбан ителәсәген алдан әйтә.

Башланмыш 22:7; Сығыу 12:3-5; Иҫәп 28:3-27; 29:2, 8-13; Яхъя 1:29; Асылыш 5:5-6

Алла йорто, ҡорам – Муса заманында еврейҙар табынған Изге сатыр урынына Сөләймән батша Йәрүсәлимдә беренсе ҡорамды төҙөй. Б.э.т. 586 йылда вавилондар (бабилдар) тарафынан емертелә, әммә бер нисә тиҫтә йылдан һуң яңынан аяҡҡа баҫтырыла. Аҙаҡ Бөйөк Һируд уны ҙурайта. Һируд б.э.т. 37 йылдан 4 йылға тиклем хакимлыҡ итә. Алла йорто Исраил тормошоноң үҙәге була. Бары ошонда ғына ҡорбан килтерәләр, ошонда илдең төрлө төбәктәренән һәм сит илдәрҙән мөһим дини байрамдарҙы үткәрергә йәһүдтәр йыйыла. Алла йорто Мөҡәддәс һәм Иң мөҡәддәс урындарҙан торған. Бүлмәләр ҙур пәрҙә менән айырылған. Иң мөҡәддәс урынға Килешеү һандығы урынлаштырылған һәм унда махсус хеҙмәт атҡарыр өсөн йылына бер тапҡыр баш ҡаһин ғына инә алған. Ябай кешеләргә унда инергә ярамағанлыҡтан, улар Аллаға Алла йортоноң ихатаһында табынған.

ІІІ Батшалар 5:4-5; 8:20-21; Ғөзәйер 6:14-16; Ишағыяһ 66:1; Маҫҫайос 21:12-13; 27:51; Эфестарға 2:19-22

Алла Улы – Иҫке Ғәһедтә ғәҙәттә «Алла улдары» тип Алла тарафынан яратылған һәм Уға хеҙмәт иткән рухи заттарға (фәрештә, рух) әйтәләр. Исраил халҡын һәм уның ҡайһы бер батшаларын да Алла улдары тип йөрөтәләр. Әммә Инжил авторҙары Алла Улы тип Ғайса Мәсихте атай. Был Уның Мәсих исеменә эйәлеген, сығышы менән Атабыҙ Алланан булыуын һәм Уға тура бәйләнештә тороуын күрһәтә. Бөтә иманлылар Уны ярата, ихтыярын үтәргә тырыша. Иманлылар Алла балалары тип атала ала, сөнки Алла уларҙы Үҙенең балалары кеүек күрә.

І Йылъяҙма 22:10; Әйүп 1:6; Зәбүр 2:7; Йермеяһ 31:9; Маҫҫайос 4:3; Яхъя 11:27

Арам – Исраил батшалығынан төньяҡта урынлашҡан дәүләт. Иң ҙур ҡалаларының береһе Дамаск булған. Беҙҙең эраға бер нисә быуат ҡала гректар был илде Сүриә тип атай башлай.

ІІІ Батшалар 20:1

Арами теле – Боронғо йәһүд һәм бер ни тиклем кимәлдә ғәрәп телдәренә ҡәрҙәш тел. Иҫке Ғәһед китаптарының ҡайһы бер бүлектәре ошо телдә яҙылған (һылтанмаларҙы ҡарағыҙ). Ғайса Мәсих йәшәгән осорҙа йәһүдтәр арами телендә һөйләшкән.

Ғөзәйер 4:8–6:18; 7:12-26; Йермеяһ 10:11; Даниил 2:4–7:28.

Арҡысаҡ – Рим империяһында, Ғайса Мәсих йәшәгән осорҙа, иң ауыр енәйәт ҡылған кешеләрҙе язалап үлтереү өсөн файҙаланылған ҡулайлама. Ул ергә ултыртылған бағананан һәм уға арҡыры ҡағылған һайғауҙан торған. Арҡысаҡҡа ҡаҙаҡланырға хөкөм ителгән кешеләр бик оҙаҡ, ыҙаланып үлгән. Был яза иң ҡатыһы һәм хурлыҡлыһы һаналған. Ғайса арҡысаҡҡа ҡаҙаҡланғандан һуң, киреһенсә, был язалау ҡоралы Уның аша ҡотолоу һәм йәшәйеш билдәһе булып һанала башлаған.

Маҫҫайос 10:38; Лукас 23:26, 33; І Коринҫостарға 1:17-18

Асия өлкәһе – Рим провинцияһы, Кесе Азияның (хәҙерге Төркиә) бер өлөшө. Баш ҡалаһы Эфес булған.

Ғәмәлдәр 19:26; Асылыш 1:4

Асылыш – Алла кешегә Үҙенең ихтыярын төрлө юлдар менән – күктән тауыш биреү, фәрештәләр, пәйғәмбәрҙәр, илаһи күренмештәр, Изге Яҙма аша аса. Уның ихтыярын еткергән бөтә был ысулдарҙы «асылыш» тип әйтергә мөмкин. Изге Яҙманың һуңғы китабы ла шулай атала.

Даниил 10:1; Маҫҫайос 2:12; Асылыш 1:1

Ата – Ғайса Мәсих Алланы «Атам» тип атай, шул рәүешле ата менән бала араһындағы мөнәсәбәт ниндәй булһа, Алла менән Үҙе араһында нәҡ шундай мөнәсәбәт икәнен күрһәтә. Ғайса Мәсихкә инанған кеше лә Алла менән шундай мөнәсәбәттә була, шуға күрә Алланы «Атам» тип атай ала.

Маркус 14:36; Яхъя 11:41-42; Римдарға 8:15

Ашера – Ҡәнғәниҙәр табынған уңдырышлылыҡ алиһәһе. Борон Яҡын Көнсығышта Ашераға табынған урындарҙа алиһәнең һүрәте соҡоп яһалған ағас ҡолғалар торған. Уны «бөтә илаһтарҙың әсәһе», «баш алиһә» тип атағандар.

Сығыу 34:13

Ашшур – (Ассирия) Хәҙерге Ираҡ биләмәһендә урынлашҡан боронғо ҡеүәтле империя, баш ҡалаһы Ниневе була. Б.э.т. 722 йылда ашшурҙар Төньяҡ Исраил батшалығын яулап ала һәм күп исраилдарҙы әсирлеккә ала. Улар урынына Исраил еренә ирекһеҙләп Ашшур империяһы кешеләре күсерелә. Ашшурҙар шулай уҡ көньяҡ батшалыҡҡа – Йәһүҙәгә лә һөжүм итә, әммә уңышҡа өлгәшә алмай. Һуңыраҡ Ниневе, Алла язаһын алып, баҫҡынсылар тарафынан тулыһынса ҡыйратыла.

ІV Батшалар 18:19–19:36; Нахум 1–3

Бабил – (Вавилон) Боронғо Яҡын Көнсығышта (хәҙерге Ираҡтың көньяғы) Ике Йылға араһында урынлашҡан бөйөк империяның баш ҡалаһы. Бабилда күп төрлө илаһтарға табынғандар. Бабилдар б.э.т. 587 йылда Йәрүсәлимде ҡыйрата, йәһүҙиҙәрҙең байтаҡ өлөшөн үҙҙәре менән алып китә. Яңы Ғәһед дәүеренә ҡала тулыһынса ҡыйратылған була. Асылыш китабында «Бабил» һүҙе Иблис батшалығына тиңләштерелә. Яңы бөйөк империяның баш ҡалаһы Римды ла элекке боҙоҡлоҡтар, мәжүсиҙәрҙең табыныу үҙәге булған Бабил менән бәйләйҙәр.

ІV Батшалар 25:1-22; Асылыш 18

Байрамдар –

1. Ҡотҡарылыу байрамы. Йәһүдтәрҙең мөһим байрамдарының береһе. Уны, еврейҙарҙың Мысыр ҡоллоғонан ҡотолоуын хәтергә алып, яҙ билдәләгәндәр. Борон еврейҙар был көндө Аллаға табыныу өсөн Йәрүсәлимгә килгән. Ҡотҡарылыу байрамы артынан уҡ ете көнлөк Сөсө икмәк байрамы башланған. Бер аҙна буйына сөсө икмәк кенә ашағандар. Инжилдә был ике байрам берҙәм байрам булып һанала. Нәҡ ошо көндәрҙә Ғайса Мәсих арҡысаҡҡа ҡаҙаҡланған һәм үленән терелгән.

Сығыу 12:1-14, 21-51; Левиҙәр 23:5; Иҫәп 9:1-14; Маркус 14:1, 12; Яхъя 19:14

2. Сөсө икмәк байрамы. Исраилдарҙа Ҡотҡарылыу байрамынан һуң үткәрелгән һәм ете көн дауам иткән байрам. Ул көндәрҙә сөсө ҡамырҙан бешерелгән аҙыҡ ҡына ашағандар, сөнки исраилдар, Мысырҙан киткән саҡта ҡамыр ҡуйырға ваҡыттары булмағанлыҡтан, Алла бойороғон үтәп, юлға икмәкте сөсө ҡамырҙан бешереп алған.

Сығыу 12:14-20; 13:3-10; Левиҙәр 23:6-8; Маркус 14:1, 12; Лукас 22:1

3. Илленсе көн байрамы. Ҡотҡарылыу байрамынан һуң илле көндән үткәрелгән. Ураҡ байрамы тип тә йөрөткәндәр. Ул көндө рәхмәт йөҙөнән Аллаға яңы уңыштан икмәк саҙаҡаһы һәм башҡа төр ҡорбандар килтергәндәр. Ғайса Мәсихтең шәкерттәренә Изге Рух ошо байрам көнөндә иңгән.

Сығыу 23:16; 34:22; Левиҙәр 23:15-21; Иҫәп 28:26-31; Ғәмәлдәр 2:1-4; І Коринҫостарға 16:8

4. Ҡыуыш байрамы. Йәһүдтәр, сүлдә йәшәгән ваҡыттарын хәтерләп, ике аҙнаға өйҙәренән ҡыуыштарға күсеп торған. Байрам ураҡ ахырында, көҙгө ямғырҙар башланғансы билдәләнгән, шуға Уңыш йыйыу байрамы тип тә аталған.

Сығыу 23:16, 34:22; Левиҙәр 23:33-36, 39-43; Ҡанун 16:13-15

Баҡыр диңгеҙ – Алла йортондағы һыу тултырылған баҡыр йыуынғыс. Ҡаһиндар был һыу менән аяҡ-ҡулдарын йыуған.

ІІІ Батшалар 7:23-26; ІІ Йылъяҙма 4:2-5,10

Баш ҡаһин, иң баш ҡаһин – Йәһүдтәрҙең иң төп ҡаһины. Ҡанунға ярашлы, ҡайһы бер йолаларҙы ул ғына башҡарған, атап әйткәндә, Алла йортоноң Иң мөҡәддәс урынына ул ғына инә алған.

Левиҙәр 16; Маҫҫайос 26:3; Ғивриҙәргә 6:19-20

Бәғел – Фәләстин еренә исраилдар килгәнсе ҡәнғәниҙәр табынған илаһтарҙың береһе, «әфәнде, хужа» тигән мәғәнәлә. Бында ҡалған ерле халыҡ ыңғайына аҙаҡ исраилдар ҙа йыш ҡына Бәғелгә табыныр булған. Был Аллаға ҡаршы ҡылынған иң ҙур енәйәт һаналған.

Хакимдар 2:13; 10:6; І Батшалар 7:3-4; 12:10; Римдарға 11:4

Бәғел-Зевув, Бәғел-Зевул – Иҫке Ғәһедтән белеүебеҙсә, Бәғел-Зевул пелештиҙәр ҡалаһы Ғәҡрондың илаһы булған. Был һүҙҙең мәғәнәһе «ҡеүәтле хужа» тигәнде аңлатһа ла, исраилдар көлөп был илаһты «Бәғел-Зевув», йәғни «себендәр хужаһы» тип атай. Яңы Ғәһед ваҡытында инде Иблис исемдәренең береһе булараҡ ҡулланыла башлай. Уны яуыз рухтар башлығы тип һанайҙар.

ІV Батшалар 1:6; Лукас 11:15

Галилея – Фәләстиндең төньяҡ өлөшө. Быуаттар һуҙымында был өлкәлә ситтәр хакимлыҡ итә, шуға унда йәһүд булмағандар күп була. Галилеяның Назара ҡалаһында Ғайсаның бала һәм үҫмер сағы үтә. Ошонда, Галилеяла, Ул күп төрлө мөғжизәләрен ҡыла.

Ишағыяһ 9:1; Йушағ 20:7; Маҫҫайос 4:23

Гонаһ – Алла ҡануны талаптарын боҙоу, Алланы тыңламау һәм Уға буйһонмау. Иҫке Ғәһедтә гонаһ ҡылған кеше ҡорбан килтерергә тейеш була.

Башланмыш 4:7; 18:20; Сығыу 29:10-14; Маҫҫайос 3:6; Римдарға 3:20

Гонаһтарҙан пакланыу, йолоп алыу –

1. Аллаға килтерелгән ҡорбандар аша гонаһтарҙан ҡотолоу, ғәйепте юйыу. Әлеге ғәмәл Алла менән ҡорбан килтергән кеше араһындағы бәйләнеште яңынан тергеҙгән. Йәһүдсә «ҡаплау» тигәнде аңлата, йәғни йоланы башҡарған кеше гонаһтарҙы юя, ҡаплай.

Левиҙәр 1:3-4; Римдарға 3:25

2. Йолоп алыу – тейешле түләү кертеп, бер кешене йә тотош халыҡты ҡоллоҡтан, әсирлектән ҡотҡарыуҙы аңлата. Инжилдә яҙылғанса, кешелекте гонаһ хакимлығы нан азат итер өсөн түләнгән хаҡ – Ғайса Мәсихтең ҡорбан булып үлеүе.

Ҡанун 7:8; Маҫҫайос 20:28

Гонаһтарҙан пакланыу көнө – Көҙ башында Ҡыуыш байрамы алдынан уҙғарыла торған был байрам көнөндә исраилдар эшләмәгән, ураҙа тотҡан. Үҙҙәрен һәм халыҡты гонаһтан арындырыу, Алла сатырын һәм ундағы ҡорбан усағын пакландырыу өсөн, ҡаһиндар тейешле ҡорбандар килтергән.

Левиҙәр 16; 23:27

Грек теле – Ғайса Мәсих заманында Урта диңгеҙ буйындағы илдәрҙә аралашыу теле. Яңы Ғәһед, йәғни Инжил, грек телендә яҙылған.

Ғанаҡтар – Исраилдарға тиклем Ҡәнғән ерендә йәшәгән халыҡтарҙың береһе. Улар оҙон буйлы һәм бәһлеүән кәүҙәле, күп һанлы була.

Ҡанун 9:2; Йушағ 11:21-22

Ғаштароҫ – йәһүдсә «Ашторет». Ҡәнғәниҙәрҙә мөхәббәт, уңыш-үрсем һәм һуғыш алиһәһе.

Хакимдар 2:13

Ғибәҙәтхана – дини йорт. Яңы Ғәһедтә йәһүдтәрҙең бергәләп доға ҡылырға, Изге Яҙманы уҡырға һәм дини йолаларҙы өйрәнергә йыйылған урыны. Йыйылыш мәлендә ғибәҙәтханала хатта ябай ҡатнашыусы ла Изге Яҙманан өҙөк уҡып, йыйылған халыҡҡа уны аңлата алған. Алла йортонан айырмалы рәүештә, ғибәҙәтханаларҙа ҡорбан килтерелмәгән. Йәһүдтәр йәшәгән һәр ҡалала берәү булһа ла ғибәҙәтхана булған.

Хакимдар 9:46; Маҫҫайос 4:23; Лукас 4:16-21

Ғиври (еврей) – Килеп сығышы билдәһеҙ боронғо һүҙ. Исраилдарҙы этник төркөм булараҡ билдәләй.

Башланмыш 14:13; Сығыу 1:15-16; Филиппойҙарға 3:5-6

Ғилғәд – Махирҙың улы, Менашшеның ейәне. Иордандан көнсығыштағы таулы өлкә лә Ғилғәд тип аталған. Исраилдың бер өлөшө булған был ерҙәрҙе Рәүвән, Ғад ырыуҙары һәм Менашшеның ярты ырыуы биләй.

Башланмыш 31:20-25; Ҡанун 3:13-15

Ғедән баҡсаһы – Тәүге кешеләр Алла менән аралашып йәшәгән матур баҡса. Уны ожмах тип тә йөрөтәләр. Алланың әйткәнен һанға һуҡмағас, Әҙәм менән Һауа баҡсанан ҡыуыла һәм ауыр хеҙмәт башҡарып, ауырыуҙар кисереп йәшәргә мәжбүр ителә, үлемһеҙлектән мәхрүм була. Ожмах тигәндә, Алла менән бергә хозур һәм вайымһыҙ, мәңге дауам итәсәк тормошта йәшәү күҙ уңында тотола.

Башланмыш 2:8-10; Ишағыяһ 51:3; Зөлкифел 36:35; Лукас 23:43; Асылыш 2:7

Дан, шөһрәт – «Алла шөһрәте», «Раббының шөһрәте» тигән төшөнсә Алланың бөйөклөгөн аңлата. Тәүраттан мәғлүм булыуынса, ҡайһы бер осраҡтарҙа Алланың шөһрәте исраилдарға яҡты нур, ут-ялҡын, төтөн рәүешендә күренгән. Ғайса Мәсихтең тормошонда Алла шөһрәте Мәсихтең тыуыуында, Ул ҡылған мөғжизәләрҙә, арҡысаҡтағы үлемендә һәм терелеүендә сағыла.

Сығыу 16:10; Лукас 2:9; 9:32-32; Яхъя 17:5

Дауыт – Шаулдан һуң икенсе һәм иң күренекле Исраил батшаһы, тәхеткә б.э.т. мең йыл тирәһе элек ултыра. Дауыт Исраилды бөйөк дәүләткә әүерелдерә, ә Йәрүсәлимде уның баш ҡалаһы яһай. Ул шулай уҡ оҫта һуғышсы һәм бөйөк шағир, Иҫке Ғәһедтәге Аллаға мөрәжәғәт ителгән йырҙар – Зәбүр китабы авторҙарының береһе. Тоғро хеҙмәте өсөн Алла уның нәҫелен генә Исраилдың батшалары итергә вәғәҙә бирә. Исраил пәйғәмбәрҙәре Ғайса Мәсихтең Дауыт тоҡомонан буласағын алдан әйткән. Шуға ла Ғайсаны Дауыт Улы тиҙәр.

І Батшалар 17:12-58; ІІ Батшалар 7; Зәбүр 88:4-5; Маҫҫайос 22:41-45

Дауыт ҡалаһы – Йәрүсәлимдең боронғо өлөшө, Сион тауы битләүендә төҙөлгән ҡәлғә. Лукас бәйән иткән Һөйөнөслө Хәбәрҙә Бейт-Ләхәмде лә, Дауыт шунда тыуғанға күрә, Дауыт ҡалаһы тип атайҙар.

ІІ Батшалар 5:6-9; Лукас 2:11

Дауыт Улы – Туранан-тура Дауыт батшаның тоҡомо. Шулай тип йәһүдтәр ергә килергә тейеш Мәсихте атай, сөнки улар Мәсихтең Дауыт батша тоҡомонан булырына ышанған.

Йермеяһ 23:5; Маҫҫайос 1:20; Маркус 10:47; Лукас 20:41-44

Доға ҡылыу – Иҫке Ғәһед тә, Инжил, йәғни Яңы Ғәһед тә доғаның ике төрөн белә: шәхси – кеше Аллаға үҙ һүҙҙәре менән мөрәжәғәт итә, Уны данлай, рәхмәтен белдерә йә ярҙам һорай. Икенсеһе – тейешле урында (Алла йортонда йә ғибәҙәтханала) һәм тейешле ваҡытта билдәле бер өлгө буйынса күмәкләп ҡылынған доға.

ІІ Батшалар 7:18-29; Зәбүр 6:10; 140:2; Маҫҫайос 6:7-13; 21:22; Ғәмәлдәр 3:1

Зәбүр – Йәһүд телендәге 150 дини йыр Иҫке Ғәһедтең айырым китабына – Зәбүргә тупланған. Был китапты Дауыт батшаның исеме менән бәйләйҙәр, сөнки ундағы йырҙарҙың күбеһен шәхсән үҙе яҙған тип һанала. Уларҙың ҡайһыларында Алланың тоғро мөхәббәте һәм мәрхәмәте данлана, Уға рәхмәт белдерелә, икенселәрендә ярҙам һорала. Иманлылар элек-электән доға ҡылғанда Зәбүр йырҙарын йырлай.

Зәбүр 4:1; Лукас 20:42; Эфестарға 5:19

Зәйтүн – Мәңге йәшел ағас, бейеклеге 10 метрға етә, оҙаҡ йәшәй һәм емеш биреүҙән туҡтамай.

Римдарға 11:17

Зәйтүн майы – Зәйтүн емешенән һығып алынған май. Боронғо Исраилда зәйтүн майын яҡтыртҡыстарға яғыулыҡ итеп һалғандар; яраны, тире ауырыуҙарын дауалағанда ҡулланғандар. Ҡайһы берҙә, хуш еҫ сығып торһон өсөн, төтәҫләү майҙарына ҡушҡандар, сәстәренә, тәндәренә һөрткәндәр. Зәйтүн майын кемделер батшалыҡҡа мәсехләгәндә, ҡаһин йә пәйғәмбәр хеҙмәтенә алғанда ҡулланғандар һәм дини йола буйынса пакландырыр өсөн изге әйберҙәргә ҡойғандар.

Башланмыш 28:18; Сығыу 29:7; 35:28; Ҡанун 24:20; Маҫҫайос 25:3-4, 8-9

Зәйтүн тауы – Йәрүсәлимдең көнсығыш диуары яғындағы тәпәш тау. Унан бөтә ҡала ус төбөндәгеләй күренгән. Тау итәгендәге зәйтүн баҡсаһында күп ваҡиғалар булған. Мәҫәлән, Зөлкифел ҡаланан Раббының шөһрәте киткәнен ошонан күргән, Ғайса Мәсих ахырызаман тураһында ошонда бәйән иткән һәм ошо тауҙан күккә ашҡан.

Зәкәрьяһ 14:4; Маҫҫайос 24:3; 26:30; Ғәмәлдәр 2:9-12

Иблис – Грекса «диаболос», «хәйләкәр, алдаҡсы» тигәнде аңлата. Яуыз рухтарҙың башлығы һәм Алланың дошманы. Изге Яҙмалағы бүтән исемдәре – шайтан, Бәғел-Зевув. Асылыш китабында уның бер ваҡыт тулыһынса еңеләсәге һәм юҡ ителәсәге тураһында һөйләнелә.

І Йылъяҙма 21:1; Әйүп 1:6-8; Маҫҫайос 4:10

Ибрам/Ибраһим – Тәүге исеме – Ибрам, Ибраһим тигән яңы исемде Алла уға аҙаҡ бирә. Алла Ибраһим менән килешеү төҙөй, уға Ҡәнғән еренә күсеп ултырырға бойора. Ул ерҙе Алла Ибраһимдың күп һанлы тоҡомона бирергә вәғәҙә иткән була. Ибраһим менән ҡатыны Сараға улдары Исхаҡтың тыуғанын оҙаҡ көтөргә, төрлө һынауҙар аша үтергә тура килә. Ибраһимдың, Исхаҡтан тыш, Сараның хеҙмәтсеһе Хәжәрҙән Исмәғил исемле улы тыуа. Шулай Ибраһим исраилдарҙың ата-бабаһы булып китә. Изге Яҙмала ул Алланың барлыҡ бойороҡтарын һүҙһеҙ үтәргә әҙер тоғро улан итеп күрһәтелгән.

Башланмыш 11:27–12:9; 15:1-21; 17:5; Римдарға 4; Ғивриҙәргә 11:8-19

Изге икмәк – Раббы хозурына махсус өҫтәлгә һалынған ун ике сөсө икмәк. Был икмәктәрҙе бер аҙнанан яңыларына алыштырғандар. Өҫтәлдән алынған икмәкте ҡаһиндарға ғына ашарға рөхсәт ителгән.

ІІІ Батшалар 7:48; Маҫҫайос 21:42; Римдарға 10:11

Изге Рух – Алла Рухы. Боронғо йәһүд һәм грек телдәрендә «рух» һүҙенең – «һулыш», «ел» тигән мәғәнәләре лә бар. Иҫке Ғәһедтә Алла Рухы – һәр нәмәне бар итеүсе, бөтә тереклекте йәшәтеүсе, һаҡлап тороусы көс. Унан тыш кешегә аңлау ҡеүәһе бирә, һәләт менән бүләкләй һәм Алла хеҙмәтенә саҡыра. Алла Рухы айырым берәүгә йә кешеләр төркөмөнә иңгән, уларға пәйғәмбәрлек һәләте биргән. Уға Аллалағы бөтә сифаттар хас. Ғайса Мәсих тә донъяға әҙәм затының ғәмәле менән түгел, ә Алла Рухының ҡөҙрәте менән килә. Ғайсаға Изге Рух һыуға сумдырылған саҡта иңә. Изге Рух Илленсе көн байрамында илселәргә лә иңә. Яңы Ғәһедтән, йәғни Инжилдән күренеүенсә, уны Ғайса Мәсихкә инаныусылар ҙа ҡабул итә. Изге Рух аша кеше яңы тормошҡа килә, Алла уны балаһы итеп ҡабул итә.

Башланмыш 1:2; Зәбүр 50:13; Маҫҫайос 1:18; 3:16; Ғәмәлдәр 2:1-5; Галаттарға 5:22-23

Изге сатыр, Килешеү сатыры, Осрашыу сатыры – Алла бойороғо буйынса эшләнгән, исраилдар сүлде гиҙгән саҡта күсереп йөрөтөлгән ҙур сатыр. Ул ҡаһиндарҙың аралашсылығы ярҙамында исраилдарҙың Алла менән осрашыу, Аллаға ғибәҙәт ҡылыу урыны булған. Сатырҙа Килешеү һандығы һаҡланған; исраилдарҙың тупламында ул Алланың йорто тип һаналған. Сөләймән Йәрүсәлимдә Алла йортон төҙөгәнсе, исраилдар нәҡ шул Изге сатыр алдында Аллаға табынған һәм ҡорбан килтергән.

Сығыу 26:1-37; 27:21; Иҫәп 1:50; Ғәмәлдәр 7:44; Ғивриҙәргә 8:2-5

Изге Яҙма, Иҫке Ғәһед, Яңы Ғәһед – Яңы Ғәһедтә, йәғни Инжилдә Иҫке Ғәһед китаптары шулай аталған. Ваҡыт үтеү менән, Яңы Ғәһед яҙылып донъя күргәс, уны ла «Изге Яҙма» төшөнсәһенә индергәндәр.

Левиҙәр 6:18; 11:44-45; Ишағыяһ 6:3; Маркус 1:24; Римдарға 1:7

Изге, мөҡәддәс – «Изге» һүҙенең мәғәнәһе – «айырып алынған». Изге Яҙмала был һүҙ иң тәүҙә Аллаға ҡағылышлыны аңлата. Аллаға бағышланған бөтә нәмәне – Алла йортон, ғибәҙәт ҡылыу әйберҙәрен һәм Уға табынған кешеләрҙе (Иҫке Ғәһедтә – Исраил халҡы, Яңы Ғәһедтә – имандаштар берҙәмлеге) һыҙатлай.

Сығыу 25:30; Левиҙәр 24:5-9; Маҫҫайос 12:1-4

Илсе – грекса «апостолос». Боронғо грек телендәге был һүҙҙең мәғәнәһе – «ебәрелгән кеше, хәбәр илтеүсе». Тәү сиратта был исем менән Ғайса Мәсих менән гел бергә йөрөгән иң яҡын ун ике шәкертен атайҙар. Ғайса, Үҙ исеменән һөйләргә вәкәләт биреп, уларҙы Алла хеҙмәтен башҡарырға халыҡ араһына сығарып ебәрә. Был вазифа кешегә ҙур яуаплылыҡ һалған, шулай уҡ бик абруйлы һаналған.

Маҫҫайос 10:1-20; Ғәмәлдәр 14:14

Иман – Аллаға инаныу, Алла биргән вәғәҙәләрҙең үтәлеренә ышаныу, Уның ихтыярын ҡабул итеп, юлынан барырға әҙер булыу. Инжилдә Ғайса Мәсихте Раббы һәм Ҡотҡарыусы итеп таныу – имандың төп өлөшө.

Ғивриҙәргә 11

Имандаштар берҙәмлеге, берҙәмлек – Бер тирәлә йәшәп, Аллаға табыныу, Изге Яҙманы өйрәнеү һәм аралашыу өсөн даими йыйылып торған Ғайса Мәсихкә инаныусылар йәмғиәте. Был һүҙ урындағы берҙәмлеккә генә түгел, донъяла Ғайса Мәсихкә инанған барлыҡ кешеләргә лә ҡағыла.

Маҫҫайос 16:18; Ғәмәлдәр 8:1; 20:28; Римдарға 16:4

Инжил (Яңы Ғәһед) – Б.э. І быуатының икенсе яртыһында боронғо грек телендә яҙылған, Ғайса Мәсихтең тормошо һәм тәғлимәте тураһында бәйән иткән дүрт «Һөйөнөслө хәбәр», «Илселәрҙең ғәмәлдәре», «Асылыш» китаптарынан һәм хаттарҙан торған тупланма. Тәүҙә Уның тормошон һүрәтләгән дүрт китап ҡына ошо исемде йөрөтһә, аҙаҡ тотош йыйынтыҡ «Инжил» тип атала башлай.

Исраил – Яҡуптың Алла биргән икенсе исеме. Иҫке Ғәһедтә Яҡуптың ун ике ырыуҙан торған тоҡомо Исраил халҡы тип йөрөтөлә. Сөләймәндең вафатынан һуң Исраил батшалығы икегә бүленә һәм ун ырыуҙан торған төньяҡ батшалыҡ барлыҡҡа килә. Иҫке Ғәһедтең ҡайһы бер яҙмаларында «Исраил» һүҙе бына ошо төньяҡ батшалыҡҡа ҡарата әйтелә, ә Яңы Ғәһедтә йыш ҡына Исраил халҡын һәм ерҙәрен, Фәләстинде аңлата.

Башланмыш 32:24-30; 35:9-12; Лукас 24:21; Ғәмәлдәр 5:31

Иҫке Ғәһед – Изге Яҙманың беренсе өлөшө. Атама килешеү төшөнсәһенә бәйле (Ҡарарға: «Килешеү»). Исраил халҡы Мысырҙан сыҡҡас, Алла Синай тауында улар менән килешеү төҙөй. Килешеүҙең мөһим өлөшө – ҡанун. Тәүрат, Зәбүр һәм Пәйғәмбәрҙәр китаптарын үҙ эсенә алған Иҫке Ғәһед йыйынтығы быуаттар дауамында төрлө кешеләр тарафынан яҙылып, Инжил, йәғни Яңы Ғәһед менән бергә Изге Яҙманы тәшкил итә.

Йөҙөм ағасы – Фәләстиндә таралған үҫемлек. Емештәре бик тәмле һәм туҡлыҡлы булғанға тыныс, мул тормош билдәһе һаналған. Шулай уҡ йөҙөм ағасы Исраил халҡын символлаштыра.

Иҫәп 13:24; ІІІ Батшалар 4:25; Ишағыяһ 5:1-7; Яхъя 15:1

Йөҙөм һыҡҡыс – Йөҙөм иҙеү өсөн ҡаяла уйып яһалған тишекле соҡор. Ғәҙәттә йөҙөмдө аяҡ менән иҙгәндәр һәм сыҡҡан һут ошо тишек аша аҫтағы бәләкәйерәк соҡорға һығылып ағып төшкән.

Хакимдар 6:11; Ишағыяһ 63:3; Маҫҫайос 21:33

Йәриә – Ир кеше енси бәйләнешкә инер өсөн өйөндә йәшәткән ҡатын. Йәриәнең билдәле бер хоҡуҡтары булған: ул ҡолиәнән юғарыраҡ, ир ҡатынынан түбәнерәк торған.

Башланмыш 22:24

Йәрүсәлим – Дауыт менән Сөләймән батшалыҡ иткән дәүерҙә Исраилдың баш ҡалаһы булып китә. Йәһүҙә тауҙары битләүендә урынлашҡан. Сөләймәндең вафатынан һуң Йәһүҙәнең – көньяҡ батшалыҡтың баш ҡалаһы була. Б.э.т. 586 йылда ул бабилдар тарафынан ҡыйратылып, б.э.т. 538 йылдан б.э.т. 445 йылға тиклем арала аяҡҡа баҫтырыла. Б.э.т. 332 йылдан грек ҡалаһына әүерелгән ҡала, б.э.т. 63 йылда римдар ҡулына күсә. Б.э. 70 йылында, йәһүдтәр менән римдар һуғышы осоронда, тулыһынса емертелеп, аҙаҡ ҡабаттан аяҡҡа баҫтырыла.

ІІ Батшалар 5:9; Ишағыяһ 2:2-3; Лукас 21:20-24; Асылыш 21:2

Йәһүд теле – Иҫке Ғәһед китаптары башлыса боронғо йәһүд телендә яҙылған. Боронғо йәһүд һәм арами телдәре – ҡәрҙәш телдәр. Вавилон (Бабил) ҡоллоғо осоронан (б.э.т. VІ быуаттан) боронғо йәһүд телен арами теле ҡыҫырыҡлай башлай. Ғайса Мәсих заманында йәһүдтәр арами телендә һөйләшкән, ә боронғо йәһүд теле Изге Яҙма теле булараҡ һаҡланған.

Нөхәмияһ 8:8; Лукас 23:38

Йәһүҙә –

1. Яҡуптың ун ике улының береһе, ырыу башлығы (Дауыт менән Сөләймән батшалар ҙа, Ғайса Мәсих тә Йәһүҙә ырыуынан).

Башланмыш 29:35

2. Йәһүҙә тоҡомо, йәһүҙиҙәр йәшәгән ил, көньяҡ батшалыҡ.

ІІ Батшалар 2:4; Лукас 2:4; 11; Ғивриҙәргә 7:14

Йәһәннәм – Инжилдә был термин кешеләрҙе гонаһтары арҡаһында ташлай торған урын өсөн ҡулланыла. «Йәһәннәм» тигәнде аңлатҡан грек һүҙе «Ге-Һинном» («Йәһәннәм үҙәне») тигән йәһүд атамаһынан барлыҡҡа килгән. Был үҙән Йәрүсәлимдән көньяҡ-көнсығышта урынлашҡан. Борон унда Бәғел менән Мөләх илаһтарға табынғандар, йыш ҡына ҡорбанға тере кешене килтергәндәр. Йәһүҙә батшаһы Йошияһ бындай ҡорбандарҙы тыйһа ла, мәжүсилек культы юҡҡа сыҡмаған. Йермеяһ пәйғәмбәр Йәрүсәлим халҡын ошо үҙәндә дошмандары ҡырып һаласаҡ һәм улар күмелмәйенсә ятып ҡаласаҡ тип пәйғәмбәрлек ҡыла. Ишағыяһ пәйғәмбәр ҙә, бәлки, мәңге һүнмәҫ ут янған аныҡ бер урынды һүрәтләгәндә, ошо үҙәнде күҙ уңында тотҡандыр. Шуға ла йәһәннәм тигәндә гонаһлыларҙы язалау урыны – йәһәннәм уты булып күҙ алдына баҫҡан.

Йушағ 15:8; Ишағыяһ 66:24; Йермеяһ 19:6-9; Маҫҫайос 5:22; 10:28

Кемош – Моавтар табынған мәжүси илаһ.

ІІІ Батшалар 11:7

Килешеү – Алла менән кешеләр араһында төҙөлгән килешеү Изге Яҙмала төп урынды биләй. Синай тауында Алла Муса пәйғәмбәр аша бөтә Исраил халҡы менән килешеү төҙөй. Һәр яҡ, иңенә аныҡ бурыстар алып, вәғәҙәләр бирешә. Алла исраилдарҙы фатихаларға һәм уларҙы дошмандарынан ҡурсаларға һүҙ бирһә, тегеләре үҙ сиратында Аллаға тоғролоҡ һаҡларға, Уның ихтыярын үтәргә тейеш була. Пәйғәмбәрҙәр Алла менән кешеләр араһында яңы килешеү төҙөләсәге тураһында ла алдан әйтеп ҡалдыра. Һөйөнөслө Хәбәрҙә был килешеүҙең Ғайса Мәсихтең үлеп терелеүе аша төҙөлөрө бәйән ителә.

Башланмыш 9:9-17; 15:18-21; Сығыу 6:4; Зәбүр 88:4-5; Маҫҫайос 26:28; Ғәмәлдәр 3:25

Килешеү һандығы – Исраилдар өсөн изгеләрҙән-изге әйбер: ағастан эшләнеп, алтын ялатылған, ҡапҡасына кируб һындары ҡуйылған изге һандыҡ. Унда Алланың Ун бойороғо яҙылған таҡтаташтар һаҡланған. Һандыҡ тәүҙә Изге сатырҙың, Алла йорто төҙөлгәс, уның Иң мөҡәддәс бүлмәһендә торған.

Сығыу 25:10-21; Ғивриҙәргә 9:4; Асылыш 11:19

Кируб – русса «херувим». Алла хеҙмәтендәге Уға айырыуса яҡын күк заттары. Еврейҙар уларҙы Алла ултырған ике тәгәрмәсле арбаны һөйрәгән иҫ киткес ҙур кәүҙәле ҡанатлы зат итеп күҙ алдына килтергән. Кируб һындары Килешеү һандығының ҡапҡасына урынлаштырылған.

Башланмыш 3:24; Сығыу 25:18-22; Зөлкифел 9:3; Ғивриҙәргә 9:5

Күренмеш – Иҫке Ғәһедтә Алланың күренештәр ебәреп кешеләргә мөһим әйберҙәрҙе белдереүе башҡорт телендә «күренмеш» тип алынды. Ул ябай ғына күреүҙе түгел, ә тәрән рухи тойоуҙы аңлата. Яңы Ғәһедтә Алла, кешегә төш йә күренмештәр аша күренеп, доғаларҙа әйтелгән үтенестәргә яуаптар бирә, илселәренә, шәкерттәренә бойороҡтарын еткерә һәм юл күрһәтә.

І Батшалар 3:1-15; Ғовадъяһ 1:1; Ғәмәлдәр 7:55-56; 10:3-6, 11-16; 16:9; 18:9

Ҡамышлы диңгеҙ – Был атама боронғо йәһүд теленән һүҙмә-һүҙ тәржемә. Ҡайһы диңгеҙ тураһында һүҙ барғанын әйтеүе ҡыйын, ул Сүәйс (Суэц) йәки Акаба ҡултығы ла булырға мөмкин. Яңы Ғәһедтә Ҡыҙыл диңгеҙ тип бирелә. Мысырҙан сыҡҡан саҡта, Исраил халҡы ошо диңгеҙ аша үтә.

Сығыу 10:19; І Коринҫостарға 10:1

Ҡанун – йәһүдсә «тора». Исраил халҡына Муса пәйғәмбәр аша бирелгән Алла ҡануны. Ҡанундар һәм уларҙың бирелеү тарихы Изге Яҙманың тәүге биш китабында – Тәүратта тупланған. Ҡанун исраилдарҙың йәмғиәттәге көнкүрешен һәм дини тормошон көйләй, яҡшылыҡ, ғәҙеллек ҡағиҙәләрен урынлаштыра. Яңы Ғәһедтә илсе Паулус кешеләрҙең ҡанунды тулыһынса үтәй алмаясағын, ҡанун кешеләрҙе ҡылған гонаһтары өсөн бирелгән язанан ҡотҡара алмаясағын әйтә. Шуға күрә Яңы Ғәһедтә ҡанун Алла мәрхәмәтенә ҡаршы ҡуйыла. Илсе Паулус яҙғанса, Ғайса Мәсих ҡанундың маҡсатын ғәмәлгә ашыра.

Башланмыш 26:4-5; Сығыу 24:12; Маҫҫайос 5:17; Римдарға 2:12-13, 25; 3:20; 10:4

Ҡанун белгесе – Алланың Муса аша биргән ҡануны буйынса белгес. Ул ҡанунды күсереп яҙыу, өйрәнеү, ҡулланыу менән шөғөлләнгән, шулай уҡ уны халыҡҡа аңлатҡан. Ҡанун белгестәрен йәһүд йәмғиәтендә ихтирам иткәндәр.

Маҫҫайос 23:23; Лукас 10:25

Ҡапҡа, ҡала ҡапҡаһы – Боронғо ҡалалар ғәҙәттә ҡалын диуарҙар менән уратып алынған булған. Зөлкифел китабының 40-сы бүлегенән күренеүенсә, ҡапҡалары ябай түгел: унда бүлмәләр урынлашҡан булырға мөмкин. Ҡапҡа алдындағы асыҡ майҙан төрлө йыйындар, осрашыуҙар, килешеүҙәр төҙөү өсөн иң уңайлы урын һаналған. Йәмғиәттән ҡыуылған кешеләр, мәҫәлән, махау сирлеләр, ҡапҡанан тышта йәшәргә тейеш булған. Ғайса Мәсихте лә ҡаланан ситкә сығарып арҡысаҡҡа ҡаҙаҡлағандар.

Башланмыш 23:10-11, 17-18; Рут 4:1-11; ІІ Батшалар 18:24; ІV Батшалар 7:3; Зөлкифел 40:6-16; Ғивриҙәргә 13:12

Ҡаһин – Изге сатырҙа һәм Йәрүсәлим ҡорамында хеҙмәт итеү, ҡорбан килтереү өсөн яуаплы кеше. Ҡаһинлыҡты тик Һарун нәҫеле генә башҡарған. Ҡаһиндар 12 төркөмгә бүленгән һәм алмашлап хеҙмәт алып барған, уларға левиҙәр ярҙам иткән. Уларға баш ҡаһин етәкселек иткән. Изге сатырға, аҙағыраҡ Алла йортона ҡаһиндар менән левиҙәр генә инә алған.

Сығыу 30:30; І Йылъяҙма 23:32; Маҫҫайос 8:4; Лукас 1:8-9

Ҡорбан усағы – Ҡорбанға килтерелгән хайуанды тотош килеш йә өлөшләтә яндыра торған махсус ҡоролма-урын. Ҡорбан усағын ғәҙәттә таштан төҙөгәндәр, ә күсереп йөрөтмәле Изге сатыр янындағыһын ағас һәм металл ҡулланып эшләгәндәр. Хуш еҫле үләндәр төтәтеү өсөн тимерҙән бәләкәй ҡорбан усаҡтары ла булған.

Башланмыш 8:20; Левиҙәр 1:5; Маҫҫайос 5:23-24

Ҡорбандар һәм саҙаҡалар –

1. Гонаһ ҡорбаны. Раббының бойороҡтарына ҡаршы эшләгән кешене гонаһынан паклар һәм ярлыҡатыр өсөн килтерелгән.

Левиҙәр 4:2-35; Ғивриҙәргә 10:26

2. Ғәйеп ҡорбаны. Аллаға йәки башҡа берәйһенә ҡаршы гонаһ ҡылған кешенән ғәйепте алып ташлау маҡсатында салынған.

Левиҙәр 5:14-19; 6:1-7

3. Икмәк саҙаҡаһы. Был осраҡта мал салынмаған. Икмәк саҙаҡаһын уңыш өсөн рәхмәт билдәһе итеп Аллаға бүләккә алып килгәндәр. Саҙаҡа сей йә ҡурылған бойҙайҙан йәиһә май, ладан, тоҙ ҡушып бешерелгән бойҙай ононан торған.

Левиҙәр 2:1-16

4. Татыулыҡ ҡорбаны. Алла менән яҡшы мөнәсәбәтте һаҡлап ҡалыу, татыулыҡты тергеҙеү билдәһе итеп килтерелгән. Малды салғандан һуң бер өлөшө ҡорбан усағында яндырылған; ҡалғанын ҡорбан килтергән кеше менән ғаиләһе һәм ҡаһин ашаған.

Левиҙәр 3:1-17; ІІІ Батшалар 9:25

5. Тотош яндырыу ҡорбаны. Ҡорбандың иң мөһим төрө һаналған. Уны, башҡа төр ҡорбандарҙан айырмалы, ҡорбан усағында тотошлайы менән яндырғандар. Уның төтөнө, күккә күтәрелеп, Алланың күңелен хушландыра тип һанағандар.

Башланмыш 8:20; 22:2; Левиҙәр 1:2-17; Маркус 12:33

6. Түкмә ҡорбан. Аллаға ҡорбан итеп алып килгән шарапты йәки майҙы ҡорбан усағына ҡойор булғандар. Инжилдә илсе Пау лус үҙенең үлемен ошондай ҡорбан менән сағыштыра.

Башланмыш 35:14; Левиҙәр 23:13; ІІ Тимоҫеусҡа 4:6

7. Үҙ ихтыяры менән (нәфел буйынса) килтерелгән ҡорбан. Емеш, ашлыҡ, шарап, май, хуш еҫле матдәләр теләк буйынса ҡорбан итеп килтерелгән.

Сығыу 35:29; Левиҙәр 22:23; Ғөзәйер 3:5

Ҡорбан, ҡорбан килтереү – Ҡылған гонаһтарынан пакланыр өсөн исраилдар үгеҙ, һарыҡ, кәзә йә күгәрсенде ҡорбанға килтергән. Уны өлөшләтә йә тотош килеш ҡорбан усағында яндырғандар. Хайуандан тыш икмәк, шарап, зәйтүн майы, яңы уңыштың беренсе емештәрен саҙаҡа итеп килтергәндәр. Уларҙың һәр береһе айырым әһәмиәткә эйә булған һәм башҡарылыу тәртиптәре Тәүратта бирелгән. Инжилдә Ғайса Мәсихтең арҡысаҡтағы үлеме тотош кешелектең гонаһтары өсөн килтерелгән ҡорбан итеп һүрәтләнә.

Левиҙәр 1:2-17; ІІІ Батшалар 9:25; Ғивриҙәргә 10:1-14

Ҡотҡарыусы – Изге Яҙмала «ҡотҡарыу» һүҙе Алланың айырым бер кешегә йә тотош халыҡҡа ярҙамын, дошмандарынан, ауырыуҙарҙан, хәүефтәрҙән ҡотҡарыуын аңлата. Шуға ла йыш ҡына Алланы Ҡотҡарыусы тип атайҙар. Ҡотҡарылыу шулай уҡ гонаһ хакимлығынан ҡотолоп, мәңгелек тормош алыу мөмкинлеген дә биргән. Инжилдән күренеүенсә, Ғайса Мәсихте Алла бар халыҡтар өсөн Ҡотҡарыусы иткән.

Сығыу 14:13; Зәбүр 16:7; Маркус 15:31; Лукас 1:76-77; 2:11; Римдарға 1:16

Ҡулдарҙы ҡуйыу – Дини йола: кешенең башына ҡулдарҙы ҡуйып, Алланан уға фатиха һорап доға ҡылғандар. Ошо рәүешле кешегә Изге Рух бүләк итеүен, ауырыуҙарҙан һауыҡтырыуын йәки ниндәйҙер бер рухи һәләттәр бирелеүен һорағандар. Шулай уны мөһим бер хеҙмәткә ҡуя алғандар. Бынан тыш, ҡулдарҙы ҡуйыу аша яуаплылыҡ йә ғәйеп тапшырылған (кешегә генә түгел, хайуанға ла – мәҫәлән, кәзә тәкәһенә гонаһтар йөкмәтелгән).

Сығыу 29:15; Левиҙәр 16:21-22; 24:14; Ҡанун 34:9; Маркус 6:5; 10:13-16; Ғәмәлдәр 8:17

Ҡәнғән – Хам улы Нухтың ейәндәренең береһе. Урта диңгеҙ менән Иордан йылғаһы араһында урынлашҡан, баштан уҡ ҡәнғәниҙәр йәшәгән биләмәнең исеме лә. Был ерҙе Алла Ибраһимға һәм уның нәҫеленә вәғәҙәләй. Әкренләп Ҡәнғәнде исраилдар баҫып ала.

Башланмыш 9:18; 12:5-7; Сығыу 6:4; Ғәмәлдәр 13:19

Ладан – Экзотик үҫемлектең киптерелгән сайыры. Уны яндырғанда хуш еҫле төтөн тарала.

Сығыу 30:34; Маҫҫайос 2:11

Левиҙәр – Леви ырыуы кешеләре. Леви Яҡуптың өсөнсө улы булған. Алла бойороғо буйынса, Леви ырыуынан Һарундың вариҫтары ғына ҡаһин итеп ҡуйыла алған. Леви ырыуына ҡарағандарҙың ҡалғандары Алла йортонда эштәр башҡарған, ҡаһиндарға ярҙамлашҡан, ҡанунды өйрәнеп, уны халыҡҡа аңлатыу менән шөғөлләнгән. Төп эштәре Алла йортондағы хеҙмәт булғанға күрә, уларға ер бирелмәгән. Уның урынына левиҙәр башҡа Исраил ырыуҙарының биләмәләрендәге уларға тәғәйен баҫыуҙар һәм ҡалалар менән файҙалана алған.

Сығыу 28:1; Иҫәп 18:20-21; 35:2-7; Яхъя 1:19

Ливан – Төньяҡ Фәләстиндәге кедр урмандары һәм һыу сығанаҡтары менән дан тотҡан тау һырты, Сүриәләге иң бейек тауҙар теҙмәһе. Сөләймән батша үҙенең һарайын һәм Йәрүсәлимдәге Алла йортон Ливан урманындағы ағастан төҙөгән.

Йушағ 1:4; ІІІ Батшалар 5:6-10; Зөлкифел 17:2-3

Мадай – (Мидия) Хәҙерге Ирандың төньяҡ-көнбайышында урынлашҡан ҡеүәтле батшалыҡ. Б.э.т. 612 йылда мадайҙар Ашшурҙың баш ҡалаһы Ниневене ҡыйрата. Шунан һуң фарсылар менән Фарсы империяһында хакимлыҡ итә, шуға ла ундағы ҡанундар «Мадай һәм Фарсы ҡанундары» тип йөрөтөлгән.

Эстер 1:19; Даниил 8:20-21

Майағас – Хуш еҫле үлән. Таҙарыныу йолаһын башҡарғанда уны ҡорбан малының ҡанына йә махсус әҙерләнгән һыуға манып алғандар ҙа кешегә йә әйбергә һирпкәндәр.

Сығыу 12:22; Левиҙәр 14:4; Ғивриҙәргә 9:19

Майҙә – Боронғо Исраил халҡын ҡоллоҡтан азат итеп Мысырҙан алып сыҡҡас, сүлдә тамаҡтарын туйҙырыу өсөн Алла күктән яуҙырған ризыҡ. Кориандр орлоғона оҡшаған майҙә тәме менән баллы көлсәне хәтерләткән. Инжилдә Ғайса Мәсих майҙәне донъяға күктән йәшәү биргән ысын икмәк менән сағыштыра. Был икмәк – Ғайса Мәсих Үҙе.

Сығыу 16:14-16, 31-35; Яхъя 6:31-35

Махау, йоғошло тире ауырыуы – Иҫке Ғәһед талаптарына ярашлы, тире ауырыулы кешеләр пак булмаған. Уларҙы йәмғиәттән ҡыуғандар, ауырыуынан тулыһынса һауыҡҡан һәм быға ҡаһин шаһит булған осраҡта ғына кире ҡабул иткәндәр.

Левиҙәр 13:45-46; Лукас 5:12-13

Мидйән – Ибраһимдың икенсе ҡатыны Ҡытуранан тыуған улдарының береһе. Хәҙерге Акаба ҡултығының көнсығыш яры буйындағы сүллектә йәшәгән күсмә халыҡ.

Башланмыш 25:2, 4; Хакимдар 6:1-7

Мирра – Ауыртыуҙы баҫҡан, тәнгә һөртә торған (шулай уҡ мәйетте ерләгәндә ҡулланылған) шифалы ыҫмала.

Йырҙар йыры 3:6; Маҫҫайос 2:11; Маркус 15:23; Яхъя 19:39-40

Моав – Ибраһимдың бер туған ҡустыһы Һарандан тыуған Луттың улы. Моавтың нәҫеле, моавтар. Табынған илаһтары – Кемош. Пеғор тауы башында йәшәй тип һаналған Пеғор Бәғеленә лә ышанғандар. Йәһүд теленә ҡәрҙәш телдә һөйләшкәндәр. Туғандаш һаналған исраилдар менән әлеге ҡәүем дошмандарса мөнәсәбәттә булған. «Рут» китабында Рут исемле Моав ҡатынының, үҙ илен ташлап, Исраил еренә күсеп килеүе һәм шунда кейәүгә сығыуы тураһында һөйләнелә. Рут – Дауыт батшаның йыраҡ өләсәһе.

Башланмыш 19:30-37; Иҫәп 25:1-3; Ҡанун 23:3-5

Мөгөҙ ҡысҡыртыу көнө – Исраилдар календары буйынса етенсе айҙың беренсе көнөндә үткәрелгән. Байрам көҙ башына тура килгән. Был көндө исраилдар бар эштәренән ял иткән. Изге йыйын үткәрелгән, унда мөгөҙ ҡысҡыртҡандар, тейешле ҡорбандарҙы килтергәндәр.

Левиҙәр 23:23-25; Иҫәп 29:1-6

Мөләх – Ҡәнғән халҡы табынған илаһ. Уға ҡайһы берҙә хатта үҙ балаларын ҡорбанға килтерә торған булғандар.

Левиҙәр 18:21; 20:2-5; ІІІ Батшалар 11:7

Муса – Исраилдың бөйөк пәйғәмбәре. Алла халыҡты Мысырҙан сығарған мәлдә лә, аҙаҡ сүл гиҙҙергәндә лә Исраил халҡының башында тора. Алла Муса аша халыҡҡа ҡанун бирә, һәм Исраил халҡы унда яҙылғандарҙы үтәргә тейеш була. Ҡанун Изге Яҙманың тәүге биш китабында (Тәүратта) бирелгән. Йәһүдтәр өсөн Муса һәр ваҡыт бөйөк иман уҡытыусыһы булып ҡала.

Сығыу 2:1-10; Ҡанун 18:18; 34:10; Маҫҫайос 17:3

Мысыр – Фәләстиндән көньяҡ-көнбайыштағы ил, унда боронғо еврейҙар дүрт йөҙ йыл йәшәгән. Мысырҙар ыҙалата башлағас, Раббы уларҙы иреккә алып сыға.

Башланмыш 46:5-7; 50:14; Сығыу 1:1; Ғәмәлдәр 7:34

Мәжүсиҙәр – Аллаға ғына табынған йәһүдтәрҙән айырмалы, һәр төрлө илаһтарға, ботһындарға ышанған халыҡтар. Тәржемәлә йәһүд булмаған халыҡтарға ҡарата йыш ҡына «ҡәүемдәр» һүҙе ҡулланыла.

Маҫҫайос 5:47; Ғәмәлдәр 6:5

Мәрхәмәт – Мөһим терминдарҙың береһе. Яңы Ғәһедтә был һүҙ «изгелек күрһәтеү» тигән мәғәнәне бирә: Алла изгелекте кешегә ниндәйҙер хеҙмәттәре өсөн түгел, ә Үҙенең ихтыяры менән бүләк итеп күрһәтә.

Лукас 1:30; Римдарға 5

Мәсих – Был һүҙҙең мәғәнәһе: «мәсехләнгән», йәғни «май һөртөлгән». Исраилда ҡаһин, пәйғәмбәр, батша билдәләгәндә, йәғни хеҙмәткә Алла Үҙе һайлап алған кешегә, зәйтүн майы һөртөү йолаһы булған. Яңы Ғәһедтә Ғайса Алла тарафынан мәсехләнгән Зат, Мәсих тип әйтелә. Алла пәйғәмбәрҙәр аша исраилдарға Үҙенең Мәсихен – Исраил халҡын ҡотҡарып, ерҙәге бар халыҡтар өҫтөнән хакимлыҡ итәсәк Батшаны ебәрергә вәғәҙәләй. Йәһүдтәр вәғәҙә ителгән Мәсих килер ҙә уларҙы римдар ҡулынан ҡотҡарыр, Исраилды элекке хәленә кире ҡайтарыр тип өмөтләнеп көтә. Әммә Ғайса Мәсих улар көткәндән күберәкте эшләй. Ул бар кешелекте гонаһ һәм үлем ҡоллоғонан ҡотҡара, Алла Уның аша кешеләр менән яңы, мәңгелек килешеү төҙөй.

ІІІ Батшалар 1:39; Ишағыяһ 9:1-7; Маҫҫайос 1:16; 26:63; Лукас 2:11; Яхъя 1:41

Мәсихсе – Ғайса Мәсихкә инанып, Алла тарафынан гонаһтары ярлыҡанған, Мәсих юлынан барып, Уны Ҡотҡарыусыһы тип һанаған, өйрәтеүҙәренә, күрһәткән үрнәгенә тап килерлек итеп йәшәргә тырышҡан кеше.

Ғәмәлдәр 11:26; І Петрус 4:16

Мәсихтә, Ғайса Мәсихтә, Раббыла – Яңы Ғәһедтәге хаттарҙа (бигерәк тә Паулустың хаттарында) «Мәсихтә» («Ғайса Мәсихтә», «Раббыла») тигән мөһим грек әйтеме йыш осрай. Был әйтемдән шул аңлашыла: Ғайса Мәсихкә инанғандар барыһы ла Уныҡы һәм уларҙың рухи тормошо Ғайса менән тығыҙ бәйләнгән, сөнки Ул Үҙенең үлеме һәм терелеүе аша иманлылар менән Алла араһындағы мөнәсәбәтте тергеҙҙе. Һөҙөмтәлә, иманлылар Мәсихтә йәшәй һәм Уның йоғонтоһо даирәһендә эш итә.

ІІ Коринҫостарға 5:17, 19, 21; Галаттарға 3:28; І Яхъя 2:27

Ниневе – Ҡеүәтле һәм аяуһыҙ Ашшур батшалығының баш ҡалаһы. Бында Алла Юныс пәйғәмбәрҙе ебәрә. Ул гонаһҡа батҡан халыҡҡа, әгәр тәүбәгә килмәһә, юҡ итәсәге хаҡында хәбәр итергә тейеш була. Тиҙҙән ниневеләр тәүбә итә һәм Алла уларҙы ярлыҡай.

Юныс 1:2; 3:2-10; Нахум 1:8; Маҫҫайос 12:41

Нәзир – Шарап һәм башҡа иҫерткес эсемлектәр эсмәҫкә, ҡырынмаҫҡа, сәсен алдырмаҫҡа, яҡын туғаны үлһә лә, кәүҙәһенә ҡағылмаҫҡа нәҙер әйткән, үҙен тулыһынса Алла хеҙмәтенә бағышлаған кеше. Биргән нәҙеренең ваҡыты тамамланғас, нәзир ҡорбан килтергән һәм Алла йортона инер алдынан сәсен ҡырған.

Иҫәп 6:2-21; Хакимдар 13:5, 7; Ғамос 2:11

Өлкән, берҙәмлек өлкәне – Инжилдә имандаштар берҙәмлегендә рухи етәксе эшен башҡарыусы «өлкән» тип аталған.

І Тимоҫеусҡа 5:17; Титусҡа 1:5-9

Пак; нәжес, бысраҡ – Муса ҡануны буйынса, исраилдар таҙа (хәләл) менән нәжесте (хәрәм) ентекләп айырырға тейеш була. Нәжес тип ҡайһы бер хайуандар, ҡоштар, балыҡтар, әйберҙәр һәм аҙыҡ төрҙәре һаналған. Махау сирле кеше, мәйеткә ҡағылыусы, күрем мәлендә һәм бала тыуҙыр ғандан һуңғы осорҙа ҡатын-ҡыҙ шулай уҡ бысраҡ тип табылған. Ундай кешеләр дини йолаларҙа ҡатнаша алмаған, уларға хатта пак кешеләргә ҡағылырға ла ярамаған. Ә инде бысраҡ булыуҙан ҡотолғас, яңынан таҙарыныр өсөн билдәле бер йолалар аша үтеү бурысы торған.

Левиҙәр 7:19; 10:10; 13:13; Иҫәп 19:17-19; Лукас 11:38-41; Римдарға 14:14

Пелештиҙәр – Сығышы билдәһеҙ булған халыҡ, боронғо ҡәнғәниҙәр еренә Кафтор (Крит) утрауынан килеп ултырған тип фараз ителә. Б.э.т. XІІ быуатта пелештиҙәр Ҡәнғәндең көньяҡ-көнбайыш ярҙарындағы Газа, Ашҡылон, Ашдод, Ғаҫ ҡалаларын баҫып алған, Ғәҡрон ҡалаһына нигеҙ һалған. Улар Ҡәнғән ерендәге халыҡтан айырылып торған. Ҡайһы берҙә пелештиҙәрҙе «сөннәтһеҙҙәр» тип атағандар, сөнки улар Яҡын Көнсығыш халҡы өсөн хас булған был йоланы тотмаған. Пелештиҙәр Исраил халҡының дошманы һаналған һәм был ике халыҡ араһында һуғыштар йыш булған.

Хакимдар 3:3; 14:3; ІІ Батшалар 8:1

Понтиос Пилатос – Рим идарасыһы, Ғайса Мәсих язалап үлтерелгән мәлдәрҙә Йәһүҙә провинцияһына етәкселек иткән (б.э. 26–36 й.й.). Уға бөтә хакимлыҡ тармаҡтары буйһонған, уның раҫлауынан тыш бер ниндәй үлем язаһы ла сығарыла алмаған. Понтиос Пилатос менән йәһүд башлыҡтары араһында мөнәсәбәттәр көсөргәнешле була, әммә, болаларға юл ҡуймаҫ өсөн, йыш ҡына уларҙың талаптарын үтәргә мәжбүр була.

Маҫҫайос 27:2; Ғәмәлдәр 13:28

Пәйғәмбәр – Алла тарафынан һайланып, Унан ҡабул иткән һүҙҙәрҙе халыҡҡа еткереү өсөн һайлап алынған кешеләр. Иҫке Ғәһедтә Ильяс кеүек тәүге пәйғәмбәрҙәр ҙә төрлө мөғжизәләр күрһәткән. Шемуил пәйғәмбәр хаким вазифаһын да башҡарған. Йермеяһ, Зөлкифел кеүек һуңыраҡ йәшәгән пәйғәмбәрҙәр Алла ебәргән иҫкәрмәләрҙе төштәрендә йә илаһи күренмештәр аша алған.

І Батшалар 3:20; 9:9; Йермеяһ 1:5; Ғәмәлдәр 13:1; 21:10; І Коринҫостарға 12:29

Раббы – Йәһүд телендәге «Йәһүә» һүҙе (Алланың Үҙ исеме, «бар булыу» ҡылымы менән бәйле) Иҫке Ғәһедтең әлеге баҫмаһында «Раббы» тип бирелә. «Йәһүә» исемен ҡысҡырып әйтергә ярамағанлыҡтан, тора-бара уның урынына «Адонай» (Хакимым/Хужам) һүҙен ҡуллана башлағандар. Грек телендә яҙылған Яңы Ғәһедтә, йәғни Инжилдә, «Йәһүә» һәм «Адонай» һүҙҙәре «Куриос» (Раббы, Хаким, Хужа) тип тәржемә ителгән, һәм ошо һүҙ Аллаға ҡарата ла, Ғайса Мәсихкә ҡарата ла ҡулланыла.

Сығыу 3:15; 6:2; Ҡанун 6:4; Маркус 5:18-20; І Коринҫостарға 15:58

Раббы көнө – Раббы хөкөм менән киләсәк көн. Яңы Ғәһедтә әйтелгәнсә, был көндө Алла Ғайса Мәсих аша тотош донъяны хөкөм итәсәк. Был көндө шулай уҡ «ҡиәмәт көнө» тип тә атайҙар.

Ишағыяһ 13:6, 9; Зөлкифел 13:5; Ғамос 5:18; Ғовадъяһ 1:15; Яхъя 11:24; Ғәмәлдәр 2:20

Рефалар – Исраилдар баҫып алғанға тиклем ҡәнғәниҙәр ерендә йәшәгән халыҡтарҙың береһе. Ғанаҡтар һымаҡ уҡ, улар ҙа оҙон буйлы була.

Ҡанун 2:11, 20

Рим – Яңы Ғәһедтә һүрәтләнгән осорға Рим ҡалаһы Урта диңгеҙ тирәһендәге күп илдәрҙе, шул иҫәптән Фәләстинде лә, үҙенә буйһондора һәм император етәкләгән ҙур дәүләттең баш ҡалаһы булып китә. Фәләстиндә римдар, буйһондоролған башҡа илдәрҙәге кеүек, үҙҙәренең ғәскәрен тота, күрһәтелгән һәр төрлө ҡаршылыҡ өсөн ҡаты язаға тарттыра. Шул уҡ ваҡытта берҙәм империяға ҡарау иҡтисадтың үҫешенә һәм төбәктәр араһында мәҙәни аралашыуға булышлыҡ итә.

Ғәмәлдәр 28:14-16; Римдарға 1:7

Саддукейҙар – Яңы Ғәһедтә телгә алынған йәһүд дини төркөмдәренең береһе. Юғары кәңәшмәнең күпселек ағзалары, баш ҡаһиндар һәм уларға яҡын кешеләр саддукей булған. Фарисейҙарҙан айырмалы рәүештә, улар үлеп терелеүгә, фәрештәләрҙең һәм яуыз рухтарҙың барлығына ышанмаған. Тәүратты, йәғни Муса пәйғәмбәрҙең биш китабын ғына Алла һүҙе итеп танығандар.

Лукас 20:27

Самария – Фәләстиндәге өлкә, Йәһүҙиәнән төньяҡта, Галилеянан көньяҡта урынлашҡан булған. Сөләймән батшаның вафатынан һуң Исраил төньяҡ батшалығын да Самария тип йөрөтәләр. Төньяҡ батшалыҡ тарҡалғандан һуң б.э.т. 722 йылда ул Ассирия (Ашшур) империяһына инә. Илдә тороп ҡалған йәһүдтәрҙе һәм мәжбүри күсереп ултыртылған халыҡты самариялылар тип атайҙар. Самария халҡы, йәһүдтәр кеүек үк, Муса ҡанунын тота, әммә Аллаға Йәрүсәлимдә түгел, Геризим тауында табына.

ІІІ Батшалар 16:23-24; ІV Батшалар 17:24; Лукас 10:33-35; Яхъя 4:5-9, 19-24

Синай тауы – Синай ярымутрауындағы тау (хәҙерге Мысырҙа), ҡайһы берҙә Хорев тауы тип тә йөрөтәләр. Ошо тауҙа Алла Исраил халҡы менән килешеү төҙөй һәм Муса аша уларға ҡанун бирә. Ошонда Муса Алланың Ун бойороғо яҙылған таҡтаташтарҙы ала.

Сығыу 19:1-25; ІІІ Батшалар 19:8-18; Галаттарға 4:24-25

Сион тауы – Йәрүсәлим ҡалаһы урынлашҡан ҡалҡыулыҡтарҙың береһе. Шуға күрә был атама йыш ҡына Йәрүсәлимдең үҙен, шулай уҡ шартлы рәүештә тәҡүә кешеләр Алла менән мәңге бергә йәшәр күктәге Йәрүсәлимде белдерә.

ІІ Батшалар 5:7; Ғивриҙәргә 12:22

Сион-ҡыҙ – Йәрүсәлим халҡының образлы атамаһы. Сион тауында Йәрүсәлим ҡалаһы урынлашҡан.

Ишағыяһ 62:11-12; Яхъя 12:15

Содом һәм Ғамора – Алла Ҡәнғәндең был боронғо ҡалаларын кешеләрҙең әхлаҡһыҙлығы арҡаһында күктән ут яуҙырып юҡҡа сығара.

Башланмыш 19; Маҫҫайос 10:15

Сөләймән – Дауыттың улы, берләшкән Исраилдың һуңғы батшаһы (б.э.т. X быуат). Сөләймән үҙенең зирәклеге менән дан ала, һәм ул хакимлыҡ иткән дәүерҙә Исраил дәүләте сәскә атыу осорон кисерә. Сөләймән Йәрүсәлимдә тәүге Алла йортон төҙөй. Ғүмеренең ахырына ул ҡатындарының тәьҫире арҡаһында сит илаһтарға хеҙмәт итә башлай. Сөләймән исеменә Иҫке Ғәһедтең ҡайһы бер китаптары бәйле: Сөләймәндең хикмәттәре, Вәғәзсе китабы, Йырҙар йыры.

ІІ Батшалар 12:24; ІІІ Батшалар 4:29-34; 11:1-6; Маҫҫайос 6:29; 12:42

Сөннәткә ултыртыу – Ир баланың енес ағзаһы осондағы тирене киҫеп алыу. Был Алла менән Ибраһим араһында төҙөлгән килешеүҙең билдәһе булып торған һәм сөннәтле кешенең ғаиләһе менән Алла халҡына ҡарағанын, Алла тәғлимәтен тотҡанын аңлатҡан. Ибраһимға биргән бойороҡҡа ярашлы, һәр йәһүд малайы һигеҙенсе көнгә сөннәткә ултыртылған. Ғайса Мәсих йәшәгән осорҙа балаға исемде лә ошо көндә ҡушҡандар. Алланы танымаған халыҡтарҙы «сөннәтләнмәгән» тип йөрөткәндәр. Паулус үҙенең хаттарында, кешене ниндәйҙер халыҡҡа ҡарағанлыҡ түгел, ә Ғайса Мәсихкә булған иман ҡотҡара, тип билдәләй, шуға күрә Инжилдә сөннәткә ултыртыу йолаһы элекке әһәмиәтенә эйә түгел.

Башланмыш 17:9-27; Левиҙәр 12:3; Яхъя 7:22; Римдарға 4:9-12

Сөннәтһеҙ – Был һүҙ, ғәҙәттә, бүтән халыҡтарға ҡарата ҡулланылған. Алла юлында булмағандарҙы һүрәтләгәндә, Тәүратта «йөрәктәре сөннәтләнмәгән» кеүек һүҙбәйләнештәр ҙә осрай.

Левиҙәр 26:41; Хакимдар 14:3; Ғәмәлдәр 7:51; Римдарға 3:30

Табыныу ҡалҡыулығы – Ғәҙәттә ҡәнғәниҙәрҙең ғибәҙәт ҡылыу урынын аңлата. Уны уба түбәһенә ҡуя торған булғандар, әммә ҡайһы ваҡыт тарбаҡлы ағастар аҫтына йә үҙәндәргә лә урынлаштырғандар. Унда Ашераға бағышланған бағаналар торған, һәм халыҡ ошо алиһәгә ҡорбандар килтергән. Шунда уҡ ерҙең уңдырышлылығын яңыртыу маҡсаты менән зина ҡылғандар. Ундай ғәмәлдәрҙе өнәмәгәнен Раббы Үҙенең пәйғәмбәрҙәре аша еткергән. І Батшаларҙың 9-сы бүлегенән күренеүенсә, был термин ҡайһы берҙә исраилдарҙың Аллаға ҡорбан килтергән урындары өсөн дә ҡулланылған.

Левиҙәр 26:30; ІІІ Батшалар 3:2-4; ІV Батшалар 23:1-28; Йермеяһ 7:31

Тоғро мөхәббәт – Тәүратта йәһүдтәрҙең «хесед», йәғни «тоғро мөхәббәт» һүҙе өсөн ҡулланыла: Алла кешеләргә игелекле, рәхимле, халҡы менән төҙөгән килешеүгә тоғро.

Сығыу 15:13; Зәбүр 135

Туплам – Сүллек буйлап гиҙгәндә Исраилдың бөтә ун ике ырыуы ла, сатырҙар ҡороп, бер аҙ ваҡытҡа туҡталған урын.

Сығыу 14:2; Левиҙәр 10:4

Тәҡүәлек, тәҡүә булыу –

1. Аллаға тоғролоҡ һаҡлап, Уның һүҙе буйынса йәшәүҙе аңлата.

Башланмыш 6:9; Зәбүр 62:11; Хикмәттәр 10:20; Һошеяғ 12:10; Маҫҫайос 23:28; Римдарға 6:13

2. Яңы Ғәһедтә, айырыуса Паулустың хаттарынан күренеүенсә, Ғайса Мәсихкә ышанған кешенең Алла менән дөрөҫ мөнәсәбәттә булыуы. Был мөнәсәбәт Алланың кешене аҡлауы аша тыуа. Тәҡүәлек, хаҡлыҡ, хаҡ булыу, аҡлау тигән һүҙҙәрҙең тамыры грек телендә бер үк.

Римдарға 4:3, 5; 10:10; ІІ Коринҫостарға 5:21

Ҡарарға: Аҡлау, Хаҡлыҡ.

Тәүбә итеү – Кеше гонаһлы тормош алып барыуын һәм Алла теләгенә тап килмәгәнсә йәшәүен аңлай һәм Алланан үҙенең гонаһтарын ярлыҡауын һорай. Артабан, бүтәнсә гонаһ ҡылмаҫҡа ныҡлы ҡарар ҡылып, Алла ихтыярына буйһоноп йәшәй.

Әйүп 42:6; Йермеяһ 31:19; Юныс 3:5; Маҫҫайос 3:8; Лукас 18:13; ІІ Тимоҫеусҡа 2:24-26

Ураҙа тотоу – Алла ризалығын алыу өсөн күпмелер ваҡытҡа ризыҡланыуҙан баш тартыу. Маҡсаты: Аллаға буйһонғанлыҡты күрһәтеү, бәлә килгәндә ҡайғырыуҙы белдереү. Ул көндәрҙә Алланан мәрхәмәт һәм ярҙам һорап доға ҡылғандар. Пәйғәмбәрҙәр, ихлас тотолған ураҙа кешеләргә шәфҡәтлелек өҫтәй, тигәндәр. Ҡайһы бер көндәрҙә, мәҫәлән, йыл да билдәләнгән гонаһтарҙан пакланыу көнөндә, ураҙа бөтә йәһүдтәргә мотлаҡ булған. Был көндө бөтә йәһүдтәр ҙә Алланан гонаһтарын ярлыҡауҙы һораған.

Хакимдар 20:26; І Батшалар 7:6; Эстер 4:16; Ишағыяһ 58:3-14; Маҫҫайос 6:16; Лукас 18:12

Урим һәм туммим – Баш ҡаһиндың түшлегендә һаҡланған таштар. Шулар ярҙамында йәрәбә һалып, Алланың ихтыярын белгәндәр, тип фаразлана.

Сығыу 28:30; Левиҙәр 8:8

Үлеләр донъяһы – Тәүрат яҙылған замандарҙа, үлгәндән һуң кешенең йәне ер аҫтында урынлашҡан үлеләр донъяһына күсә, тип һанағандар. Ләкин ул бөгөнгө дин ғилемендәге «тамуҡ» төшөнсәһенә тап килмәй. Унда күскән кешенең хәле төштәге кеүек: ул бер ғәмәлгә лә һәләтле түгел. Яҡынса б.э.т. ІІІ быуаттарҙа йәһүдтәр үлгән кешенең йәненә ерҙәге тормошо өсөн иҫәпхисап тоторға тура килеүенә ышанған. Унда гонаһлыларҙы – яза, ә тәҡүәләрҙе әжер һәм фатиха көткән. Инжилдә Ғайса Мәсихтең үлемде еңеүе үлеләр донъяһына ла ҡағыла.

Әйүп 7:9; Ғәмәлдәр 2:26-27, 31; Асылыш 20:13

Фарисейҙар – Яңы Ғәһедтә телгә алынған йәһүд дини төркөмдәренең береһе. Улар дини ҡағиҙәләрҙе бик ентекле үтәгән. Саддукейҙарҙан айырмалы, фарисейҙар кешенең ҡиәмәт көнөндә үленән терелеренә ышанған. Улар йоланың таҙалығына ҙур иғтибар биргән, халыҡ араһында абруйлы булған, үҙҙәренең дини һәм ҡырыҫ холоҡло булыуҙары менән ғорурланған. Дини йолаларҙы теүәл тотмағандарға түбәнһетеп ҡарағандар.

Маҫҫайос 5:20; 9:10-11; Лукас 18:11; Ғәмәлдәр 23:6-9; 26:5

Фарсы – Вавилон (Бабил) батшалығы тарҡалғандан һуң (б.э.т. 539 йылда), шул ерҙәрҙә үҫеп-көсәйеп киткән империя. Ул, Исраилды ла кертеп, Грециянан алып Мысырға һәм Үҙәк Азияға тиклем барлыҡ ерҙәрҙе яулап алған. Ҡайһы ваҡыт уны Мадай-Фарсы (Мидия-Фарсы) империяһы тип атағандар, сөнки Мадай өлкәһе б.э.т. 550 йылда Фарсы империяһы эсенә ингән. Фарсы ҡанундары иһә «Мадай һәм Фарсы ҡанундары» тип аталған.

Эстер 1:19; Даниил 6:8

Фатихалау, фатиха биреү – Кемгәлер яҡшылыҡ теләү. Алла Үҙ ирке менән именлек, күп һанлы нәҫел, ғүмер бүләк итеп фатихаһын бирә. Ә кемдер доғаларында Алланан икенсе кеше өсөн игелек, мәрхәмәт һорай. Ибраһим, Исхаҡ, Яҡуп фатиха һүҙҙәрендә улдарына бәхетле киләсәк юрай.

Башланмыш 1:22, 28; Ҡанун 28:1-14; Лукас 6:27-28; 24:50; Римдарға 12:14; 15:29

Фирғәүен – Боронғо Мысыр батшаларын шулай атағандар.

Фәрештә – Иҫке Ғәһед яҙмаларында «фәрештә» һүҙе «Алла илсеһе» тигәнде аңлата. Улар Аллаға хеҙмәт итә һәм Алла ҡушыуы буйынса кешеләргә ярҙам күрһәтә, Алла ихтыярын еткерә. Әһәмиәтле һаналған фәрештәләр Изге Яҙмала исемдәре менән йөрөтөлә – Михаил, Ябраил.

Башланмыш 16:7-11; 22:11-12; Лукас 1:8-20; Ғивриҙәргә 1:13-14

Хаҡлыҡ – Аллаға ҡарата әйтелгәндә, Уның һәр ваҡыт хаҡ, ғәҙел, тоғро булыуы һәм кешеләр өсөн әүҙем ҡотҡарыу эшмәкәрлеге күҙ уңында тотола. Ишағыяһ 51:4-8; Римдарға 3:25-26;

ІІ Петрус 1:1

Ҡарарға: Аҡлау, Тәҡүәлек.

Халдейҙар – Вавилон (Бабил) батшалығында йәшәгән һәм күпмелер ваҡыт дауамында хакимлыҡты үҙ ҡулында тотҡан халыҡтарҙың береһе. Иҫке Ғәһедтә был һүҙ йыш ҡына бөтә Бабил халҡының атамаһы булараҡ ҡулланыла.

ІV Батшалар 24:2-13; Йермеяһ 24:5; 25:12; 51:24

Хермон – Исраилдың төньяҡ өлөшөндәге иң бейек тау.

Ҡанун 3:8-9; 4:48; Зәбүр 41:7; 88:13; 132:3

Хорев – Ҡарарға: Синай.

Сығыу 3:1

Хуш еҫле майҙар – Ағастарҙан йыйып алған ыҫмала-һумалаларҙы Аллаға ҡорбан рәүешендә Алла йортонда хуш еҫ төтәтеү усағында төтәҫләгәндәр.

Левиҙәр 16:12-13; Иҫәп 4:16

Һалым йыйыусы – Фәләстиндә Рим империяһы ҡаҙнаһына һалым йыйған кеше, урындағы халыҡ араһынан батша хеҙмәте өсөн һайлап алынған түрә. Йәһүдтәр һалым йыйыусыларҙы мәжүси Рим башлыҡтары менән хеҙмәттәшлек иткәне өсөн күрә алмаған (бындай хеҙмәттәшлек йәһүд ҡанунына ҡапма-ҡаршы килгән). Бынан тыш, һалым йыйыусылар әленән-әле халыҡтан аҡса йыйып торған. Тейешлеһен башлыҡтарына биргәс, ҡалғанын үҙҙәренә алып ҡалғандар. Әммә, «һалым йыйыусы» һүҙе «гонаһлы» менән бер булһа ла, Ғайса Мәсих уларҙы ла айырмай ҡабул иткән.

Маҫҫайос 5:46; Лукас 5:27; 18:10-14; 19:1-10

Һарун – Мусаның өлкән ағаһы, сығышы менән Леви ырыуынан. Исраилдарға Муса аша ҡанун биргән ваҡытта, Алла Һарунды баш ҡаһин итеп билдәләй. Бынан һуң тик уның нәҫеле генә ҡаһин булһын, тип бойора.

Сығыу 6:20; 29:29; Ғивриҙәргә 5:4; 7:11

Һируд –

1. Бөйөк Һируд: б.э.т. 37–4 йылдарҙа бөтә Фәләстин ере өҫтөнән идара иткән Йәһүҙиә батшаһы. Ғайса Мәсих шул осорҙа тыуған.

Маҫҫайос 2:1-16; Лукас 1:5

2. Һируд Антипас, Бөйөк Һирудтың улы. Б.э.т. 4 йылдан башлап, б.э. 39 йылына тиклем Галилея өлкәһенең идарасыһы.

Лукас 23:7-12

3. Һируд Агриппас І, Бөйөк Һирудтың ейәне. Б.э. 41–44 йылдарында Фәләстин ерендәге бер нисә өлкәнең идарасыһы. Тарихҡа ул мәсихселәрҙе эҙәрлекләүсе булараҡ та инеп ҡалған.

Ғәмәлдәр 12:1-4, 20-23

4. Агриппас ІІ, Һируд Агриппас І улы. Б.э. 70-се йылдарына тиклем Фәләстиндең төрлө өлкәләре менән идара иткәндән һуң, Римға китә. Илсе Паулус уның алдында сығыш яһай.

Ғәмәлдәр 25:23–26:32

Һөйөнөслө Хәбәр – Алланың кешеләргә Ғайса Мәсих аша гонаһтан, мәңгелек үлемдән ҡотолоу мөмкинлеген биреүе тураһындағы хәбәре. Уның ергә киләсәген Алла пәйғәмбәрҙәр арҡылы Иҫке Ғәһед дәүерендә үк белдергән.

Ишағыяһ 52:7; 61:1; Маҫҫайос 4:23; Лукас 1:26-38; 2:10

Һыу соҡоро, һыу һаҡлау урыны, ҡоҙоҡ – Ямғыр һыуын йыйыу өсөн яһалған соҡор. Ундай ҡоҙоҡтарҙы ҙур соҡор ҡаҙып, төбөнә һәм тирә-яғына таш түшәп, иҙмә менән һылап яһағандар йә ҡаяны соҡоп эшләгәндәр. Ҡоҙоҡ ауыҙын тар итеп ҡалдырып, уны таш плитә менән ябып ҡуйғандар.

Сығыу 21:33; Левиҙәр 11:36; Лукас 14:5

Һыуға сумдырыу йолаһы – Иң мөһим дини йолаларҙың береһе, ул кешенең пакланыуын һәм Аллаға бағышланыуын аңлата. Инжилдә был йоланың ике төрө бирелә. Тәүҙә Яхъя пәйғәмбәр гонаһтарынан тәүбә итергә һәм Алла ихтыярын үтәргә теләгән кешеләрҙе һыуға сумдыра. Ғайса Мәсихтең үлеп терелеүенән һуң һыуға сумдырыу тәрәнерәк мәғәнә ала: кеше элекке гонаһлы тормошонан баш тарта, үлгәндәй була, әммә Мәсих аша яңы тормош өсөн терелә. Бындай йоланы үтәгәндән һуң Изге Рух ҡабул иткәндәр.

Маркус 1:5, 7-12; Ғәмәлдәр 10:47-48; Колоссайҙарға 2:12

Шәмбе көн – Аллаға бағышланған ял итеү көнө. Алла донъялыҡты булдырғанда етенсе көндө барлыҡ эштәрен туҡтатып торған, шуға күрә, Муса ҡануны буйынса, аҙнаның етенсе көнө ял итеү көнө итеп билдәләнгән. Был көндө эшләргә ярамаған.

Башланмыш 2:2-3; Сығыу 16:23; 20:8-11; Левиҙәр 16:31; Маҫҫайос 12:1-13; Лукас 14:5

Эдом –

1. Исхаҡ пәйғәмбәрҙең улы Ғаяздың икенсе исеме.

2. Ғаяз тоҡомо, йәғни эдомдар йәшәгән, Үле диңгеҙҙән көньяҡта һәм көньяҡ-көнсығышта урынлашҡан ил.

Башланмыш 25:24-25, 29-30; Иҫәп 20:14

Эфес – Кесе Азия яры буйында урынлашҡан боронғо ҙур ҡала. Рим хакимлығы ваҡытында Асия өлкәһенең баш ҡалаһы булып китә. Эфес Рим империяһының мәҙәни, сәйәси һәм иҡтисади үҙәктәренең береһе була, Артемида ҡорамы менән дан тота. Унда күберәген гректар йәшәй, Ғайсаға инанған йәһүдтәр ҙә байтаҡ була.

Ғәмәлдәр 18:19-21, 19:28; Асылыш 1:11

Эфод – Раббыға хеҙмәт иткәндә баш ҡаһин кейә торған, күкрәкте һәм арҡаны ҡаплап торған өҫ кейеме.

Сығыу 28:6; Левиҙәр 8:7; І Батшалар 2:18

Әҙәм Улы – Йәһүд телендә был һүҙ «кеше» тигән мәғәнәгә эйә. Даниил пәйғәмбәр төшөндә болоттарҙа килгән затты күрә. Ул зат кеше кеүек була, шуға күрә Даниил уны әҙәм улы тип атай. Төшөндә Алла тарафынан әҙәм улына бөтә хакимиәт, шөһрәт бирелеүе, уның хакимлығының ҡаҡшамаҫ һәм мәңгелек буласағы хаҡында әйтелә. Яңы Ғәһед китаптарынан билдәле булыуынса, Ғайса Мәсих ошо исемде Үҙенә ҡарата ҡуллана.

Даниил 7:13-14; Маҫҫайос 8:20; 19:28; Маркус 2:10

Юғары кәңәшмә – Етмеш кешенән (ҡаһиндар, ҡанун белгестәре һәм бүтән мөһим кешеләр) торған. Унда дини генә түгел, башҡа мәсьәләләр ҙә ҡаралған. Был кәңәшмә римдар алдында йәһүд халҡының вәкиле булған һәм юғары хөкөмсө ролен уйнаған. Яңы Ғәһед дәүерендә Юғары кәңәшмәнең мөһим ҡарарҙары Рим хакимиәте тарафынан раҫланырға тейеш булған.

Маҫҫайос 26:59; Яхъя 18:31

Яңы килешеү – Алланың кешеләр менән Ғайса аша төҙөгән килешеүе. Еврей халҡы менән төҙөлгән иҫке килешеүҙән айырмалы, ул бөтөн кешелек менән төҙөлгән, шуға күрә Ғайса Мәсихкә инанған һәр кем, был килешеүгә ҡушыла ала.

Йермеяһ 31:31-32; Зөлкифел 34:25; Маҫҫайос 26:28; Ғивриҙәргә 8:8

Яу арбаһы – Һуғыш яланында, ә ҡайһы ваҡыт йөк ташыу өсөн ҡулланылған ике тәгәрмәсле арба.

Башланмыш 46:29; І Батшалар 8:11; Ғәмәлдәр 8:28

Яуыз рух, ен – Иблискә хеҙмәт иткән, уның ихтыярын үтәгән рухи зат. Тәүге мәлдәрҙә уларҙың әүҙемлегенән бик ҡурҡҡандар, сөнки ен, әйтәйек, берәйһенең эсенә инеп, уны тулыһынса үҙ иркенә буйһондороп тота алған. Әммә Алла ҡөҙрәте менән Ғайса Мәсих кешеләрҙе ендәрҙән ҡотҡарған, был һәләтте илселәренә лә биргән.

І Батшалар 16:14, Лукас 11:19; Ғәмәлдәр 19:15-16; І Коринҫостарға 10:20-21

Шәжәрә

Шәжәрә

Исемдәрҙең бирелеше

Исемдәрҙең бирелеше

Тәржемәлә кеше исемдәре, ер-һыу, урындағы халыҡ атамалары йәһүд һәм грек телдәренең башланғыс формаларына яҡынайтып бирелде. Был формалар ҡайһы берҙә рус телендәге ғәҙәти исемдәрҙән айырыла. Яңғыҙлыҡ исемдәрҙе биреү принциптарын инештә ҡарағыҙ.

Кеше исемдәре

Башҡортса | Русса
Бараббас | Варавва
Барнабас | Варнава
Баҫ-Шевағ | Вирсавия
Билғам | Валаам
Бинйәмин | Вениамин
Боғаз | Вооз
Бәғел | Ваал
Гидғон | Гедеон
Голиаҫ | Голиаф
Ғайса | Иисус
Ғамос | Амос
Ғаяз | Исав
Ғиммануил | Еммануил
Ғовадъяһ | Авдий
Ғөзәйер | Ездра
Ғуззияһ | Озия
Ғәли | Илий
Дауыт | Давид
Зөлкифел | Иезекииль
Зәкәрьяһ | Захария
Ибрам | Аврам
Ибраһим | Авраам
Ильяс | Илия
Ильясиғин | Елисей
Исмәғил | Измаил
Исхаҡ | Исаак
Ифтах | Иеффай
Ишағыяһ | Исаия
Ишай | Иессей
Йермеяһ | Иеремия
Йеһошафат | Иосафат
Йонаҫан | Ионафан
Йошияһ | Иосия
Йушағ Нун улы | Иисус сын Навина
Йәһүҙә | Иуда
Кефас | Кифа
Ҡабил | Каин
Лукас | Лука
Магдалалы | Мәрйәм
Мария | Магдалина
Маркус | Марк
Марта | Марфа
Маҫҫайос | Матфей
Менашше | Манассия
Мирйәм | Мариам
Муса | Моисей
Мәлки-Садиҡ | Мелхиседек
Мәрйәм | Мария
Мәсих | Христос, Мессия
Нахум | Наум
Нафтали | Неффалим
Нөхәмияһ | Неемия
Нух | Ной
Паулус | Павел
Петрус | Петр
Рабиға | Ревекка
Рехавғам | Ровоам
Рәүвән | Рувим
Рәхилә | Рахиль
Санхерив | Сеннахирим
Сара | Сарра
Сарая | Сара
Сефанъяһ | Софония
Сөләймән | Соломон
Тиглат-Пиләсәр | Феглаффелласар
Тимоҫеус | Тимофей
Титус | Тит
Томас | Фома
Хаваҡҡуҡ | Аввакум
Хаггай | Аггей
Ханох | Енох
Хизкияһ | Езекия
Хәжәр | Агарь
Һабил | Авель
Һарун | Аарон
Һауа | Ева
Һируд | Ирод
Һошеяғ | Осия
Шимшон | Самсон
Шаул | Савл
Шемуил | Самуил
Шимғон | Симеон, Симон
Әйүп | Иов
Әлғазар | Лазарь
Әлисабет | Елизавета
Әндриас | Андрей
Әфраим | Ефрем
Юныс | Иона
Ябраил | Гавриил
Яҡуп | Иаков
Яхъя | Иоанн

Ер-һыу атамалары

Башҡортса | Русса
Ашдод | Азот
Ашшур | Ассирия
Бабил | Вавилон
Беер-Шәвәғ | Вирсавия
Бейт-Ил | Вефиль
Бейт-Ләхәм | Вифлеем
Бейт-Сайда | Вифсаида
Бейт-Фаге | Виффагия
Бейт-Әниә | Вифания
Галилея күле | Галилейское море
Геҫшемани | Гефсимания
Голгоҫа | Голгофа
Ғаммон | Аммон
Ғамора | Гоморра
Ғедән баҡсаһы | Едемский сад
Ғивғон | Гаваон
Ғивриҙәр | Евреи
Ғәмәлектәр | Амаликитяне
Ғәрәбстан | Аравия
Зәйтүн тауы | Елеонская гора (Масличная гора)
Йәрүсәлим | Иерусалим
Йәһүҙиә | Иудея (область Римской империи)
Йәһүҙә | Иудея (Южное царство в Ветхом Завете)
Ҡәнғән | Ханаан
Мидйән | Мадиам
Мысыр | Египет
Пелештиҙәр | Филистимляне
Сарефаҫ | Сарепта
Тессалонике | Фессалоника
Ун Ҡала | Десятиградие
Әмөриҙәр | Аморреи
Шило | Силом
Шәхәм | Сихем
Эфес | Ефес
Әфраҫа | Ефрафа
Яфо | Иоппия

Үлсәмдәр, ауырлыҡ берәмектәре

Үлсәмдәр, ауырлыҡ берәмектәре

Ауырлыҡ үлсәме

Иҫке Ғәһедтә | Яңы Ғәһедтә
Талант   36 кг | Талант   35–40 кг
Мина   0,6 кг | Литра (ҡаҙаҡ)   327 г
Шекел   12 г |
Беҡа   6 г |
Гера   0,6 г |
1 талант = 60 мина = 3000 шекел = 6000 беҡа = 60000 гера |

Шыйыҡлыҡ үлсәме

Иҫке Ғәһедтә | Яңы Ғәһедтә
Хомер   220 л | Бат (мискә)   40 л
Бат   22 л | Метретес (үлсәм)   40 л
Һин   3,5 л |
Лог   0,3 л |
1 хомер = 10 бат = 60 һин = 720 лог |

Ашлыҡ үлсәме

Иҫке Ғәһедтә | Яңы Ғәһедтә
Хомер   220 л | Кор (тоҡ)   400 л
Эфа   22 л | Сатон (ҡапсыҡ)   13 л
Сеа   7,3 л | Хойникс   1 л
Ғомер   2,2 л |
Кав   1,2 л |
11 хомер = 10 эфа = 30 сеф = 100 ғомер = 180 кав |
Кор   220 л |

Оҙонлоҡ үлсәме

Иҫке Ғәһедтә | Яңы Ғәһедтә
Терһәк   45 см | Сажин   1,85 м
Ҡарыш   22,5 см | 1 стадия = 100 сажин   185 м
Ус аяһы   7,5 см | Шәмбе юлы арауығы   1 км (саҡрым)
Бармаҡ   1,9 см |
1 терһәк = 2 ҡарыш = 6 ус аяһы = 24 бармаҡ |
Оҙон терһәк (Зөл 40:5)   52,5 см Үлсәү таяғы   3,15 м (6 оҙон терһәк) |

Аҡса берәмектәре

Аҡса берәмектәре

Боронғо Исраилда тауар хаҡын көмөш һәм алтын менән баһалағандар, уларҙы шекелдәрҙә, мина һәм таланттарҙа үлсәгәндәр. Тәңкәләр б.э.т. VI быуатта ғына әйләнешкә ингән. Яңы Ғәһед заманында өс илдең: Фәләстиндең, Греция һәм Римдың аҡсалары әйләнештә йөрөгән. Тәңкәләрҙе алтын, көмөш, баҡыр, аҡ ҡурғаш ҡушылған баҡыр иретмәһенән йәки еҙҙән һуҡҡандар.

Йәһүдтәрҙә | Гректарҙа | Римдарҙа
2 лептон | | 1 кодрант
| | 1 ассарион (баҡыр тәңкә) = 4 кодрант
| 1 драхма (көмөш тәңкә) | 1 динар (эшсенең бер көнлөк эш хаҡы) = 16 ассарион = 64 кодрант
1 шекел | 1 статир | 4 динар
25 шекел | 1 мна | 100 динар
| 1 талант = 60 мна | 6000 динар

Боронғо ҡулъяҙмалар

Боронғо ҡулъяҙмалар

Ленинград кодексы (Codex Leningradensis), Иҫке Ғәһедтең масорет тексы боронғо йәһүд телендә, яҡынса б.э. 1000 йылы. Юныс пәйғәмбәр китабынан.

Боронғо йәһүд телендәге Ҡумран ҡулъяҙмаларының береһе, яҡынса б.э.т. 100 йыл. Ишағыяһ пәйғәмбәр китабынан.

Септуагинта, Иҫке Ғәһедтең боронғо грек телендәге тәржемәһе, яҡынса б.э. 200 йылындағы ҡулъяҙма. Нун улы Йушағ китабынан.

Папирус 52, Яңы Ғәһедтең боронғо грек ҡулъяҙмаһы, б.э. 125 йылы. Яхъя бәйән иткән Һөйөнөслө Хәбәрҙән.

Синай кодексы (Codex Sinaiticus), Яңы Ғәһедтең боронғо грек ҡулъяҙмаһы, б.э. 340 йылы. Маҫҫайос бәйән иткән Һөйөнөслө Хәбәрҙән.

Дүрт Һөйөнөслө Хәбәр ғәрәп телендә, б.э. 1335 йылы.

Географик карталар

Географик карталар

1. Боронғо Фәләстиндең өҫкө йөҙө (рельефы)

2. Боронғо донья

3. Мысырҙан - Ҡәнғәнгә

4. Исраил ырыуҙары араһында буленгән Фәләстин

5. Шаул, Дауыт һәм Сөләймән батшалыҡтары

6. Исраил менән Йәһүҙә батшалыҡтары

7. Ғайса Мәсих дәүерендә Рим империяһы

8. Ғайса Мәсих дәүерендә Фәләстин

9. Ғайса Мәсих дәүерендә Йәрүсәлим

10. Ғайса Мәсих дәүерендә Йәрүсәлимдәге Алла йортоноң планы

11. Илсе Паулустың беренсе эш сәфәре

12. Илсе Паулустың икенсе эш сәфәре

13. Илсе Паулустың өсөнсө эш сәфәре

14. Илсе Паулустың дүртенсе эш сәфәре (Римға сәйәхәт)

Боронғо Фәләстиндең өҫкө йөҙө (рельефы)

Боронғо донья

Мысырҙан - Ҡәнғәнгә

Исраил ырыуҙары араһында буленгән Фәләстин

Шаул, Дауыт һәм Сөләймән батшалыҡтары

Исраил менән Йәһүҙә батшалыҡтары

Ғайса Мәсих дәүерендә Рим империяһы

Ғайса Мәсих дәүерендә Фәләстин

Ғайса Мәсих дәүерендә Йәрүсәлим

Ғайса Мәсих дәүерендә Йәрүсәлимдәге Алла йортоноң планы

Илсе Паулустың беренсе эш сәфәре

Илсе Паулустың икенсе эш сәфәре

Илсе Паулустың өсөнсө эш сәфәре

Илсе Паулустың дүртенсе эш сәфәре (Римға сәйәхәт)

Table of Contents

Изге Яҙма: Зәбүр

Ҡәҙерле уҡыусылар!

Зәбүр

Инеш һүҙ
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85
86
87
88
89
90
91
92
93
94
95
96
97
98
99
100
101
102
103
104
105
106
107
108
109
110
111
112
113
114
115
116
117
118
119
120
121
122
123
124
125
126
127
128
129
130
131
132
133
134
135
136
137
138
139
140
141
142
143
144
145
146
147
148
149
150

Ҡушымталар
Һүҙлек

Аҡлау
Аҡһаҡал
Алашар
Алла
Алла Батшалығы
Алла бәрәсе
Алла йорто, ҡорам
Алла Улы
Арам
Арами теле
Арҡысаҡ
Асия өлкәһе
Асылыш
Ата
Ашера
Ашшур
Бабил
Байрамдар
Баҡыр диңгеҙ
Баш ҡаһин, иң баш ҡаһин
Бәғел
Бәғел-Зевув, Бәғел-Зевул
Галилея
Гонаһ
Гонаһтарҙан пакланыу, йолоп алыу
Гонаһтарҙан пакланыу көнө
Грек теле
Ғанаҡтар
Ғаштароҫ
Ғибәҙәтхана
Ғиври (еврей)
Ғилғәд
Ғедән баҡсаһы
Дан, шөһрәт
Дауыт
Дауыт ҡалаһы
Дауыт Улы
Доға ҡылыу
Зәбүр
Зәйтүн
Зәйтүн майы
Зәйтүн тауы
Иблис
Ибрам/Ибраһим
Изге икмәк
Изге Рух
Изге сатыр, Килешеү сатыры, Осрашыу сатыры
Изге Яҙма, Иҫке Ғәһед, Яңы Ғәһед
Изге, мөҡәддәс
Илсе
Иман
Имандаштар берҙәмлеге, берҙәмлек
Инжил (Яңы Ғәһед)
Исраил
Иҫке Ғәһед
Йөҙөм ағасы
Йөҙөм һыҡҡыс
Йәриә
Йәрүсәлим
Йәһүд теле
Йәһүҙә
Йәһәннәм
Кемош
Килешеү
Килешеү һандығы
Кируб
Күренмеш
Ҡамышлы диңгеҙ
Ҡанун
Ҡанун белгесе
Ҡапҡа, ҡала ҡапҡаһы
Ҡаһин
Ҡорбан усағы
Ҡорбандар һәм саҙаҡалар
Ҡорбан, ҡорбан килтереү
Ҡотҡарыусы
Ҡулдарҙы ҡуйыу
Ҡәнғән
Ладан
Левиҙәр
Ливан
Мадай
Майағас
Майҙә
Махау, йоғошло тире ауырыуы
Мидйән
Мирра
Моав
Мөгөҙ ҡысҡыртыу көнө
Мөләх
Муса
Мысыр
Мәжүсиҙәр
Мәрхәмәт
Мәсих
Мәсихсе
Мәсихтә, Ғайса Мәсихтә, Раббыла
Ниневе
Нәзир
Өлкән, берҙәмлек өлкәне
Пак; нәжес, бысраҡ
Пелештиҙәр
Понтиос Пилатос
Пәйғәмбәр
Раббы
Раббы көнө
Рефалар
Рим
Саддукейҙар
Самария
Синай тауы
Сион тауы
Сион-ҡыҙ
Содом һәм Ғамора
Сөләймән
Сөннәткә ултыртыу
Сөннәтһеҙ
Табыныу ҡалҡыулығы
Тоғро мөхәббәт
Туплам
Тәҡүәлек, тәҡүә булыу
Тәүбә итеү
Ураҙа тотоу
Урим һәм туммим
Үлеләр донъяһы
Фарисейҙар
Фарсы
Фатихалау, фатиха биреү
Фирғәүен
Фәрештә
Хаҡлыҡ
Халдейҙар
Хермон
Хорев
Хуш еҫле майҙар
Һалым йыйыусы
Һарун
Һируд
Һөйөнөслө Хәбәр
Һыу соҡоро, һыу һаҡлау урыны, ҡоҙоҡ
Һыуға сумдырыу йолаһы
Шәмбе көн
Эдом
Эфес
Эфод
Әҙәм Улы
Юғары кәңәшмә
Яңы килешеү
Яу арбаһы
Яуыз рух, ен
Шәжәрә
Исемдәрҙең бирелеше
Үлсәмдәр, ауырлыҡ берәмектәре
Аҡса берәмектәре
Боронғо ҡулъяҙмалар

Географик карталар

- Боронғо Фәләстиндең өҫкө йөҙө (рельефы)
- Боронғо донья
- Мысырҙан - Ҡәнғәнгә
- Исраил ырыуҙары араһында буленгән Фәләстин
- Шаул, Дауыт һәм Сөләймән батшалыҡтары
- Исраил менән Йәһүҙә батшалыҡтары
- Ғайса Мәсих дәүерендә Рим империяһы
- Ғайса Мәсих дәүерендә Фәләстин
- Ғайса Мәсих дәүерендә Йәрүсәлим

- Ғайса Мәсих дәүерендә Йәрүсәлимдәге Алла йортоноң планы

- Илсе Паулустың беренсе эш сәфәре
- Илсе Паулустың икенсе эш сәфәре
- Илсе Паулустың өсөнсө эш сәфәре

- Илсе Паулустың дүртенсе эш сәфәре (Римға сәйәхәт)